Diễn biến giá dầu mỏ hiện nay trông giống hệt vàng trước đợt bứt phá lịch sử

Biểu đồ khung ngày của dầu thô Brent. Nguồn: TradingView

Cách đây 18 tháng, vàng không thu hút được nhiều sự quan tâm vì dòng tiền khi đó tập trung mạnh vào trí tuệ nhân tạo và các cổ phiếu tăng trưởng cao. Tỷ trọng nắm giữ vàng trong danh mục đầu tư ở mức thấp. Dòng vốn phân bổ cho kim loại quý cũng rất hạn chế. Tuy nhiên, các yếu tố nền tảng dài hạn của vàng khi đó đang dần cải thiện, dù chưa được chú ý. Khi dòng tiền quay trở lại, giá vàng tăng nhanh và mạnh.

Hiện tại, thị trường dầu mỏ đang có hoàn cảnh tương tự. Trong khi dòng tiền vẫn tập trung vào nhóm công nghệ vốn hóa lớn và các chỉ số chứng khoán đang ở mức định giá cao, thị trường dầu thô lại có dấu hiệu thắt chặt về cung – cầu. Tỷ lệ nắm giữ dầu mỏ trong danh mục đầu tư vẫn thấp so với lịch sử. Chi tiêu cho hoạt động thăm dò và khai thác (thượng nguồn) thấp hơn nhiều so với mức cần thiết để tăng mạnh nguồn cung toàn cầu.

Những yếu tố này có thể tạo nền tảng cho một giai đoạn dòng vốn chuyển sang nhóm năng lượng trong thời gian tới.

Trong 10 năm qua, ngành dầu mỏ liên tục bị cắt giảm vốn đầu tư. Xu hướng ESG, sự mở rộng của năng lượng tái tạo được trợ cấp và các nhận định cho rằng nhu cầu dầu đã đạt đỉnh đã khiến nhiều tổ chức giảm phân bổ vốn vào ngành này. Các ngân hàng thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng. Nhiều chính phủ ưu tiên chiến lược giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch thay vì mở rộng sản xuất.

Số liệu cho thấy đầu tư thượng nguồn toàn cầu vẫn chưa trở lại mức trước năm 2014. Công suất dự phòng ngoài OPEC tương đối hạn chế. Sản lượng dầu đá phiến của Mỹ, trước đây đóng vai trò nguồn cung linh hoạt cho thị trường toàn cầu, đang tăng chậm lại khi các doanh nghiệp ưu tiên kiểm soát chi phí và lợi nhuận thay vì mở rộng sản lượng bằng mọi giá.

Ông Lars Hansen, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại The Gold & Silver Club, cho rằng sự mất cân đối hiện nay mang tính dài hạn hơn là biến động ngắn hạn theo chu kỳ.

Ông nhận định rằng thị trường đang định giá như thể nguồn cung dư thừa, trong khi dữ liệu cho thấy nguồn cung đang bị hạn chế. Do đầu tư bị cắt giảm trong thời gian dài, nguồn cung mới không thể tăng lên ngay lập tức chỉ vì giá cao hơn.

Điều này có nghĩa là nếu thiếu hụt xảy ra, quá trình điều chỉnh có thể diễn ra nhanh và mạnh thay vì từ từ.

Trí tuệ nhân tạo thường được xem là lĩnh vực công nghệ phần mềm. Tuy nhiên, để vận hành AI ở quy mô lớn cần một lượng năng lượng rất lớn.

Các trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện năng ở mức rất cao. Việc huấn luyện các mô hình AI đòi hỏi hệ thống máy chủ công suất lớn, hệ thống làm mát phức tạp và nguồn điện ổn định. Các trung tâm dữ liệu quy mô lớn đang được xây dựng và mở rộng nhanh tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á.

Sự phát triển của AI kéo theo nhu cầu lớn hơn về sản xuất thiết bị, tự động hóa và hạ tầng. Tất cả những hoạt động này đều làm tăng nhu cầu năng lượng. Trong lịch sử, mỗi giai đoạn tiến bộ công nghệ đều đi kèm với mức tiêu thụ năng lượng cao hơn.

Mặc dù năng lượng tái tạo phát triển nhanh, nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như phát điện tải nền, hóa dầu, hàng không, vận tải biển và công nghiệp nặng. Dầu mỏ vẫn là thành phần quan trọng trong chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất toàn cầu.

Ông Hansen cho rằng AI không làm giảm nhu cầu năng lượng mà còn làm tăng nhu cầu đó. Theo ông, quá trình số hóa vẫn cần nền tảng hạ tầng vật lý và năng lượng phía sau, và thị trường có thể đang đánh giá thấp quy mô nhu cầu năng lượng liên quan đến AI.

Điều này cho thấy mức nhu cầu cơ bản đối với năng lượng có thể cao hơn so với nhiều dự báo hiện nay.

Yếu tố địa chính trị làm tăng thêm rủi ro trong bối cảnh nguồn cung đã hạn chế. Phần lớn dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua eo biển Hormuz, một khu vực nhạy cảm với căng thẳng khu vực. Tuy nhiên, giá dầu hiện tại chưa phản ánh nhiều rủi ro gián đoạn lớn.

Lịch sử cho thấy khi các tuyến vận chuyển quan trọng bị ảnh hưởng, giá dầu thường phản ứng nhanh và mạnh. Biến động tăng cao, nhu cầu phòng ngừa rủi ro tăng và dòng vốn có thể đổ vào thị trường trong thời gian ngắn.

Hiện tại, phần bù rủi ro địa chính trị trong giá dầu được đánh giá là còn thấp so với quy mô gián đoạn tiềm năng.

The Gold & Silver Club cho rằng dầu mỏ hiện có đặc điểm tương tự vàng trước khi tăng mạnh: tỷ lệ nắm giữ thấp, doanh nghiệp trong ngành vẫn tạo dòng tiền và các yếu tố cung – cầu đang dần thắt chặt.

Theo ông Hansen, khi một ngành có tỷ lệ nắm giữ thấp nhưng nền tảng cơ bản cải thiện, quá trình dòng vốn quay trở lại có thể diễn ra nhanh. Các đợt chuyển dịch dòng tiền thường bắt đầu khi nguồn cung hạn chế và thị trường chưa kịp điều chỉnh kỳ vọng.

Hiện nay, dầu mỏ chịu tác động đồng thời của ba yếu tố: nguồn cung tăng chậm do thiếu đầu tư, nhu cầu có thể tăng nhờ AI và rủi ro địa chính trị gia tăng.

Rủi ro giảm giá có thể bị hạn chế vì nguồn cung khó tăng mạnh trong ngắn hạn. Ngược lại, nếu nhu cầu tăng hoặc nguồn cung gián đoạn, giá có thể tăng đáng kể.

Trong bối cảnh thị trường đang tập trung vào các câu chuyện tăng trưởng công nghệ, nhóm năng lượng ít được chú ý hơn. Tuy nhiên, nếu các yếu tố cung – cầu tiếp tục thay đổi theo hướng thắt chặt, thị trường có thể phải điều chỉnh lại định giá.

Thiếu đầu tư kéo dài, nhu cầu có khả năng tăng và các quyết định chính sách trong quá khứ đã làm giảm tốc độ mở rộng nguồn cung.

Những yếu tố này cho thấy động lực đang hình thành. Dòng vốn có thể dần dịch chuyển sang năng lượng, và năm 2026 có thể là giai đoạn nhóm năng lượng hoạt động tốt hơn so với kim loại quý.