Hệ thống tài chính xuất hiện dấu hiệu căng thẳng

Cụ thể, trong ngày 31 tháng 12 năm 2025, các ngân hàng và tổ chức tài chính đã vay tổng cộng 74.6 tỷ USD từ Cơ sở repo qua đêm của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York. Mức sử dụng cao bất thường này chỉ từng xuất hiện trước đại dịch COVID-19, khi thị trường tài chính chịu ảnh hưởng tiêu cực từ quá trình Fed tăng lãi suất và thu hẹp hỗ trợ tiền tệ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Repo là gì và vì sao quan trọng?

Repo là một cơ chế vay ngắn hạn trong hệ thống tài chính. Các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính tạm thời vay tiền mặt bằng cách thế chấp trái phiếu Chính phủ Mỹ hoặc các chứng khoán có chất lượng cao. Khoản vay này thường kéo dài qua đêm và được hoàn trả kèm lãi suất rất thấp.

Mục đích chính của repo là đảm bảo thanh khoản ngắn hạn, giúp các tổ chức đáp ứng nghĩa vụ thanh toán hàng ngày. Khi thị trường repo hoạt động bình thường, các tổ chức vay mượn lẫn nhau với chi phí thấp.

Trong ngày 31 tháng 12, các tổ chức đã thế chấp 31.5 tỷ USD trái phiếu Chính phủ Mỹ và thêm 43.1 tỷ USD chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp để vay tiền qua đêm từ Fed.

Lãi suất repo tăng phản ánh thiếu tiền mặt

Thông thường, repo được thực hiện giữa các tổ chức tư nhân. Khi lãi suất repo trên thị trường tăng cao, điều đó cho thấy nguồn tiền mặt sẵn có đang trở nên khan hiếm.

Theo Reuters, lãi suất repo tài sản đảm bảo chung (GC) trên thị trường mở vào sáng thứ Tư ở mức khoảng 3.9%, cao hơn mức 3.75% mà Fed áp dụng. Chênh lệch này khiến việc vay trực tiếp từ Fed trở nên rẻ hơn, dẫn đến nhu cầu sử dụng cơ sở repo của Fed tăng mạnh.

Vì vậy, cơ sở repo của Fed thực chất đóng vai trò là “nguồn cung tiền cuối cùng” khi thị trường tư nhân không còn đáp ứng đủ nhu cầu thanh khoản.

Từ tháng 5 năm 2020 đến tháng 8 năm 2024, cơ sở repo của Fed hầu như không được sử dụng. Điều này không có nghĩa repo biến mất, mà là nhu cầu vay mượn được đáp ứng đầy đủ trong khu vực tư nhân.

Khi khối lượng repo tại Fed tăng đột biến, điều đó cho thấy hệ thống tài chính tư nhân không còn cung cấp đủ tiền ngắn hạn với chi phí hợp lý.

Một đợt tăng nhẹ đã xuất hiện vào tháng 9 năm 2024, nhưng từ tháng 6 năm 2025, đặc biệt sau khi kết thúc quý 2, mức sử dụng repo của Fed tăng mạnh và kéo dài.

Hoạt động repo thường tăng vào cuối quý hoặc cuối năm do các ngân hàng lớn cần làm đẹp bảng cân đối kế toán. Họ tạm thời giảm quy mô trung gian tài chính, trong khi các tổ chức khác vẫn cần tiền mặt.

Tuy nhiên, mức tăng vào cuối năm 2025 là rất lớn. Lần gần nhất thị trường chứng kiến mức độ này là tháng 9 năm 2019, thời điểm Fed buộc phải can thiệp mạnh vào thị trường tiền tệ.

Dù truyền thông chính thống cho rằng hiện tượng này chỉ mang tính tạm thời, dữ liệu cho thấy đến ngày 3 tháng 1 năm 2026, vẫn còn 19.5 tỷ USD trái phiếu Chính phủ đang được thế chấp tại cơ sở repo của Fed.

Song song với repo, Fed cũng đã bắt đầu mở rộng bảng cân đối kế toán trở lại. Dù Fed không gọi đây là nới lỏng định lượng (QE), nhưng về bản chất, tác động là giống nhau.

Bảng cân đối kế toán của Fed chạm đáy vào ngày 3 tháng 12 ở mức 6.54 nghìn tỷ USD. Ngày 10 tháng 12, Fed thông báo sẽ mua 40 triệu USD tín phiếu Kho bạc và duy trì hoạt động mua trong vài tháng trước khi giảm dần.

Kể từ đó, bảng cân đối kế toán của Fed đã tăng thêm 104.8 tỷ USD.

Việc mở rộng bảng cân đối đồng nghĩa với việc Fed bơm thêm tiền vào hệ thống tài chính. Theo định nghĩa kinh tế, đây là hành động làm tăng cung tiền và có tính chất lạm phát.

Fed đang phát tín hiệu gì?

Dù Fed và truyền thông cho rằng các biện pháp này chỉ nhằm “giữ cho hệ thống vận hành trơn tru”, nhưng trên thực tế, chúng phản ánh áp lực lớn do lãi suất cao gây ra.

Nền kinh tế Mỹ đã quen với môi trường tiền rẻ trong thời gian dài. Khi lãi suất tăng mạnh, hệ thống tài chính gặp khó khăn trong việc duy trì thanh khoản. Điều này đặc biệt nghiêm trọng khi chính sách tiền tệ trước đó đã khuyến khích tích lũy nợ ở quy mô lớn.

Sau khủng hoảng tài chính 2008, Fed triển khai QE với quy mô hơn 3.5 nghìn tỷ USD. Các ngân hàng tích lũy lượng dự trữ lớn tại Fed, đạt đỉnh khoảng 2.8 nghìn tỷ USD.

Từ năm 2015, Fed bắt đầu tăng lãi suất và từ năm 2017 thu hẹp bảng cân đối. Dự trữ giảm nhanh, đến năm 2018 nền kinh tế bắt đầu suy yếu, thị trường chứng khoán giảm mạnh.

Kết quả là Fed buộc phải cắt giảm lãi suất ba lần trong năm 2019 và tái khởi động QE, tương tự những gì đang diễn ra hiện nay.

Năm 2020, đại dịch COVID-19 cho phép Fed hạ lãi suất về gần 0 và triển khai QE chưa từng có. Điều này giúp trì hoãn một cuộc suy thoái sâu, nhưng không giải quyết triệt để các mất cân đối tích lũy từ trước đó.

Thay vì để nền kinh tế điều chỉnh, chính sách tiền tệ và tài khóa tiếp tục bơm thêm tiền, làm vấn đề trở nên lớn hơn.

Từ tháng 3 năm 2022, khi Fed bắt đầu thắt chặt định lượng, các biến động trên thị trường repo tái xuất hiện, ban đầu vào cuối tháng và cuối quý, sau đó lan rộng hơn. Điều này cho thấy dự trữ đang tiến gần mức tối thiểu cần thiết để hệ thống vận hành ổn định.

Đó là lý do Fed phải quay lại mở rộng bảng cân đối.

Hệ quả dài hạn

Chưa rõ liệu các biện pháp hiện tại có đủ để ổn định hệ thống hay không, và nếu có thì duy trì được trong bao lâu. Điều chắc chắn là cung tiền đang tăng nhanh nhất kể từ tháng 7 năm 2022.

Nếu Fed tiếp tục mua tài sản và cắt giảm lãi suất, sức mua của đồng tiền sẽ tiếp tục suy giảm nhanh hơn.

Nói ngắn gọn, hệ thống tài chính hiện phụ thuộc mạnh vào tiền rẻ. Khi dòng tiền này bị gián đoạn, áp lực sẽ lập tức xuất hiện. Fed đã bắt đầu bơm tiền trở lại, nhưng cái giá phải trả trong dài hạn là lạm phát cao hơn và rủi ro lớn hơn cho sức mua của tiền tệ.

Người tham gia thị trường cần chuẩn bị cho kịch bản này.