BoJ đối mặt bài toán khó: Chiến sự Trung Đông làm lung lay kịch bản tăng lãi suất

Từng được xem là một kịch bản có xác suất cao, việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tăng lãi suất trong tháng 4 đang dần trở nên kém chắc chắn, khi kỳ vọng về việc chấm dứt xung đột tại Trung Đông suy yếu, khiến thị trường biến động mạnh và làm lu mờ triển vọng của một nền kinh tế vốn đã mong manh.

Xung đột kéo dài cũng làm gia tăng thách thức trong truyền thông chính sách đối với ngân hàng trung ương. Sau khi đã tạo nền tảng cho khả năng tăng lãi suất ngắn hạn bằng các phát biểu mang tính diều hâu trong năm nay, BoJ hiện có ít dư địa hơn để phát tín hiệu rõ ràng về khả năng tạm dừng trước quyết định chính sách tiếp theo.

Cuộc họp chính sách của BoJ vào ngày 27–28 tháng 4 diễn ra chỉ một tuần sau thời hạn của thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran, thỏa thuận vốn đã không thể chấm dứt tình trạng Iran phong tỏa Eo biển Hormuz.

Các nhà hoạch định chính sách của BoJ hiện đang chia rẽ giữa một bên tập trung vào rủi ro lạm phát gia tăng và bên còn lại muốn chờ thêm diễn biến của xung đột, theo ba nguồn tin am hiểu vấn đề tại BoJ. Làm phức tạp thêm tranh luận là việc đồng yên duy trì xu hướng yếu, yếu tố tiếp tục là lập luận mạnh cho khả năng tăng lãi suất, theo Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản.

Tất cả những yếu tố này cho thấy quyết định sắp tới sẽ mang tính “cân não”, phụ thuộc nhiều vào diễn biến của đồng yên và tình hình thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần – một rủi ro lớn hơn đáng kể so với những gì BoJ thường phải đối mặt.

“Vấn đề nằm ở cách BoJ cân bằng giữa rủi ro lạm phát tăng và rủi ro tăng trưởng suy yếu, điều rất khó đánh giá trong bối cảnh bất định xoay quanh cuộc chiến Iran,” một nguồn tin cho biết, quan điểm này cũng được nguồn tin khác đồng thuận.

Nguồn tin thứ ba cho rằng khả năng tăng lãi suất trong tháng 4 đã giảm, do lo ngại xung đột có thể gây thiệt hại kinh tế lớn hơn dự kiến.

“Nếu xung đột Trung Đông kéo dài và vừa gây áp lực giảm tăng trưởng vừa thúc đẩy lạm phát, điều đó sẽ tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan và là vấn đề rất khó đối với chúng tôi,” Phó Thống đốc BoJ phát biểu hôm thứ Sáu, đồng thời cho biết ngân hàng sẽ tập trung vào quy mô và thời gian của cú sốc.

BoJ có thể gặp khó khăn trong việc phát tín hiệu chính sách

Do tính chất khó dự đoán của xung đột, BoJ có thể gặp khó trong việc đưa ra định hướng rõ ràng về quyết định lãi suất, khác với các cuộc họp trước đây khi lãnh đạo ngân hàng thường phát tín hiệu sớm để tránh gây bất ngờ cho thị trường.

Kết quả là, thị trường có thể chứng kiến biến động mạnh bất kể BoJ tăng lãi suất hay không vào tháng 4, theo các nhà phân tích.

“Nếu không có thêm tín hiệu từ BoJ, thị trường sẽ bắt đầu giảm kỳ vọng về một động thái trong tháng 4. Điều này có nghĩa nếu BoJ thực sự tăng lãi suất, thị trường có thể bị bất ngờ và đẩy lợi suất trái phiếu tăng,” bà Naomi Muguruma, chiến lược gia trái phiếu trưởng tại Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities, cho biết.

“Nhưng nếu BoJ giữ nguyên lãi suất, lợi suất vẫn có thể tăng và đồng yên suy yếu do lo ngại ngân hàng trung ương đang chậm trễ trong xử lý lạm phát. Vì vậy, dù theo kịch bản nào, thị trường cũng khó phản ứng tích cực.”

Trong số ít cơ hội để BoJ phát tín hiệu là bài phát biểu ngắn của Thống đốc Kazuo Ueda vào thứ Hai, cùng cuộc họp báo dự kiến sau khi ông tham dự các cuộc họp IMF và G20 tại Washington trong tuần này.

Thống đốc cũng có thể phát biểu về chính sách nếu được triệu tập lên quốc hội, dù thời điểm cụ thể chưa được ấn định.

Khi lạm phát đã dao động quanh mục tiêu trong gần bốn năm, BoJ đã thận trọng xây dựng cơ sở cho một đợt tăng lãi suất ngắn hạn bằng cách nhấn mạnh áp lực giá ngày càng gia tăng.

Ông Ueda cho biết ngân hàng trung ương không loại trừ khả năng tăng lãi suất thêm lần nữa nếu suy thoái do chiến tranh gây ra chỉ mang tính tạm thời, qua đó vẫn để ngỏ khả năng tăng lãi suất trong tháng 4.

Sau đó, BoJ công bố báo cáo cho thấy lạm phát cơ bản vượt mục tiêu, đồng thời lập luận rằng Nhật Bản có nguy cơ đối mặt với lạm phát kéo dài hơn so với trước đây.

Những tín hiệu này, cùng với giọng điệu cứng rắn tại cuộc họp tháng 3 của BoJ, đã khiến thị trường định giá khả năng tăng lãi suất tháng 4 ở mức 60–70%. BoJ hiện vẫn có lý do mạnh để tiếp tục chu kỳ tăng lãi suất.

Không giống như Mỹ hay châu Âu, lãi suất chính sách của BoJ hiện ở mức 0.75%, vẫn thấp hơn mức được coi là trung lập đối với nền kinh tế. Với lạm phát khoảng 2%, việc duy trì lãi suất thực âm sâu có thể khiến nền kinh tế rơi vào trạng thái quá nóng.

Việc trì hoãn tăng lãi suất cũng có thể dẫn đến sự suy yếu không mong muốn của đồng yên, làm tăng chi phí nhập khẩu và kéo lạm phát tổng thể đi lên. Bộ trưởng Thương mại Ryosei Akazawa cho biết hôm Chủ nhật rằng việc tăng lãi suất trong tháng 4 “có thể là một lựa chọn” nhằm hỗ trợ đồng tiền, trong bối cảnh lãi suất thực của Nhật Bản vẫn ở mức rất thấp.

Những người ủng hộ tăng lãi suất sớm nhấn mạnh rủi ro giá dầu tăng sẽ lan rộng sang nhiều nhóm hàng hóa khác, làm gia tăng áp lực giá trong bối cảnh doanh nghiệp đang tăng lương và chuyển phần chi phí cao hơn sang người tiêu dùng.

Tuy nhiên, đà tăng lãi suất đang bị thách thức bởi kỳ vọng ngày càng giảm về việc sớm kết thúc chiến sự, trong khi diễn biến nhanh chóng tại Trung Đông tiếp tục làm thị trường biến động và che mờ triển vọng của một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.

Dù các biện pháp trợ cấp của chính phủ đã giúp kiềm chế chi phí nhiên liệu, các khảo sát gần đây cho thấy niềm tin kinh doanh và tiêu dùng đã suy giảm rõ rệt trong tháng 3. Báo cáo khu vực của BoJ tuần trước cũng cảnh báo rủi ro suy giảm đối với tăng trưởng.

Những quan chức theo quan điểm thận trọng lo ngại rằng việc tăng lãi suất trong bối cảnh bất định lớn và thị trường biến động có thể làm suy yếu niềm tin kinh tế, theo các nguồn tin.

Cuộc chiến càng kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và gián đoạn hoạt động kinh tế càng tăng.

Do đó, BoJ dự kiến sẽ hạ dự báo tăng trưởng và nâng dự báo lạm phát trong báo cáo hàng quý tại cuộc họp tháng 4.

“BoJ có thể sẽ tăng lãi suất một lần nữa vào tháng 4, tháng 6 hoặc tháng 7, dựa trên các tín hiệu mang tính cứng rắn gần đây,” cựu thành viên hội đồng BoJ Seiji Adachi cho biết.

“Nhưng việc có tăng lãi suất ngay trong tháng 4 hay không vẫn là một quyết định rất khó, vì điều đó đồng nghĩa với việc ‘bấm cò’ trong bối cảnh tác động kinh tế của cuộc chiến vẫn chưa rõ ràng.”