Căng thẳng Nhật – Trung leo thang: Tokyo phản đối lệnh cấm xuất khẩu lưỡng dụng của Bắc Kinh
Huyền Trần
Junior Analyst
Chính phủ Nhật Bản lên tiếng chỉ trích gay gắt lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng của Trung Quốc, cho rằng biện pháp này đi ngược thông lệ quốc tế. Trong khi đó, khả năng Bắc Kinh tiếp tục siết xuất khẩu đất hiếm làm dấy lên lo ngại về tác động tiêu cực tới các ngành công nghiệp then chốt của Nhật Bản.
Người phát ngôn hàng đầu của chính phủ Nhật Bản ngày thứ Tư tuyên bố rằng lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng sang Nhật Bản của Trung Quốc là “hoàn toàn không thể chấp nhận và vô cùng đáng tiếc”, trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á tiếp tục leo thang.
Các mặt hàng lưỡng dụng bao gồm hàng hóa, phần mềm và công nghệ có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự, trong đó có một số nguyên tố đất hiếm then chốt phục vụ sản xuất máy bay không người lái và chip bán dẫn.
Tranh chấp giữa Tokyo và Bắc Kinh bùng phát vào cuối năm ngoái sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tuyên bố rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc nhằm vào Đài Loan – hòn đảo được quản lý theo chế độ dân chủ – có thể bị xem là mối đe dọa sống còn đối với Nhật Bản. Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, điều mà chính quyền Đài Loan bác bỏ.
Bắc Kinh đã yêu cầu bà Takaichi rút lại phát biểu trên, song cho đến nay Thủ tướng Nhật Bản vẫn chưa thực hiện. Điều này dẫn tới hàng loạt biện pháp đáp trả từ phía Trung Quốc, trong đó mới nhất là lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng cho mục đích quân sự được công bố vào thứ Ba.
“Một biện pháp chỉ nhằm riêng vào Nhật Bản như vậy là sự lệch chuẩn rõ rệt so với thông lệ quốc tế, hoàn toàn không thể chấp nhận và hết sức đáng tiếc,” Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ngày thứ Tư.
Ông Kihara từ chối bình luận về tác động tiềm tàng đối với các ngành công nghiệp trong nước, cho biết hiện vẫn chưa rõ cụ thể những mặt hàng nào sẽ bị Trung Quốc đưa vào diện hạn chế.
Phản ứng của thị trường đối với thông tin này tương đối trầm lắng, dù thị trường chứng khoán Nhật Bản giảm điểm trong phiên thứ Tư, đi ngược xu hướng chung khi các chỉ số chủ chốt tại Mỹ và châu Âu đồng loạt lập đỉnh lịch sử.
Chỉ số Topix, đại diện cho thị trường cổ phiếu Nhật Bản, giảm 0.55%, trong đó nhóm cổ phiếu ngành khai khoáng dẫn đầu đà giảm với mức sụt 3.2%.
Theo China Daily, tờ báo thuộc sở hữu của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đưa tin vào thứ Ba rằng Bắc Kinh đang cân nhắc việc siết chặt hơn nữa quy trình cấp phép xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản, dẫn nguồn các nhân vật am hiểu vấn đề.
Theo các nhà phân tích, nếu được thực thi, động thái này có thể gây ra những tác động sâu rộng đối với nền kinh tế sản xuất của Nhật Bản, đặc biệt là ngành công nghiệp ô tô – một trụ cột quan trọng.
Dù đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm kể từ khi Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu các khoáng sản này vào năm 2010, Nhật Bản hiện vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc cho khoảng 60% tổng lượng đất hiếm nhập khẩu.
Theo nhà kinh tế Takahide Kiuchi của Viện Nghiên cứu Nomura, một lệnh cấm xuất khẩu đất hiếm kéo dài ba tháng – tương tự như năm 2010 – có thể khiến các doanh nghiệp Nhật Bản thiệt hại khoảng 660 tỷ yên (tương đương 4.21 tỷ USD) và làm giảm 0.11% tổng sản phẩm quốc nội hàng năm.
Nếu lệnh cấm kéo dài trong vòng một năm, GDP của Nhật Bản có thể giảm tới 0.43%, ông Kiuchi cho biết thêm trong một báo cáo công bố ngày thứ Tư.
Cho đến thời điểm hiện tại, dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc vẫn chưa cho thấy dấu hiệu sụt giảm trong xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản, dù số liệu được công bố có độ trễ nhất định. Trong tháng 11 – tháng gần nhất có dữ liệu – lượng xuất khẩu đã tăng 35%, đạt 305 tấn, mức cao nhất trong năm ngoái.
Reuters
