Lạm phát Nhật Bản hạ nhiệt nhờ trợ cấp, tạo tín hiệu trái chiều cho chính sách của BoJ

Lạm phát tiêu dùng lõi của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) đã giảm xuống dưới mục tiêu 2% trong tháng 2, lần đầu tiên sau gần bốn năm, theo số liệu mới công bố. Nguyên nhân chủ yếu là do các khoản trợ cấp nhiên liệu của chính phủ đã bù đắp phần nào tác động từ chi phí nhập khẩu tăng cao, trong bối cảnh đồng yên suy yếu và giá dầu leo thang do xung đột với Iran.

Dù vậy, diễn biến này nhiều khả năng chưa đủ để làm thay đổi lộ trình thắt chặt tiền tệ của BoJ. Tuy nhiên, việc áp lực giá bị “làm dịu” bởi các biện pháp can thiệp của chính phủ có thể khiến việc truyền tải thông điệp chính sách của ngân hàng trở nên phức tạp hơn, nhất là trong bối cảnh họ vẫn muốn từng bước nâng mặt bằng lãi suất vốn đang ở mức thấp.

BoJ cho biết sẽ công bố một chỉ số giá mới vào mùa hè, loại bỏ các yếu tố mang tính tạm thời từ chính sách, nhằm phản ánh rõ hơn xu hướng lạm phát cơ bản. Một số nhà phân tích nhận định động thái này có thể nhằm tạo cơ sở cho việc tiếp tục nâng lãi suất trong thời gian tới.

“Áp lực lạm phát thực tế vẫn dai dẳng hơn so với những gì con số tiêu đề tháng 2 thể hiện,” ông Abhijit Surya, nhà kinh tế cấp cao khu vực APAC tại Capital Economics, nhận định. “Chúng tôi cho rằng thước đo lạm phát lõi mà BoJ ưu tiên vẫn sẽ duy trì trên mức mục tiêu 2% trong thời gian tới. Vì vậy, cơ sở để tiếp tục thắt chặt chính sách vẫn còn.”

Chỉ số giá tiêu dùng lõi (CPI), không bao gồm thực phẩm tươi sống có biến động mạnh, tăng 1.6% trong tháng 2 so với cùng kỳ năm trước, gần sát với dự báo thị trường là 1.7%. Mức này giảm từ 2.0% trong tháng 1 và lần đầu tiên xuống dưới mục tiêu 2% kể từ tháng 3/2022.

Một chỉ số khác loại trừ cả thực phẩm tươi sống và năng lượng – được BoJ theo dõi sát sao vì phản ánh tốt hơn lạm phát do nhu cầu nội địa – tăng 2.5% trong tháng 2, giảm nhẹ so với mức 2.6% của tháng trước.

Trong khi đó, lạm phát tổng thể giảm xuống 1.3% từ mức 1.5% trong tháng 1, chủ yếu do chi phí năng lượng giảm 9.1% nhờ việc khôi phục các chương trình trợ cấp điện và khí đốt.

Ngoài ra, nhiều biện pháp khác cũng góp phần hạ nhiệt lạm phát. Việc cắt giảm thuế xăng đã làm giảm khoảng 0.94 điểm phần trăm CPI trong tháng 2, theo ước tính của chính phủ. Học phí cũng giảm 9.6% so với cùng kỳ năm trước nhờ mở rộng trợ cấp giáo dục.

Các nhà phân tích cho rằng những yếu tố mang tính chính sách như vậy nhiều khả năng sẽ bị loại bỏ trong chỉ số giá mới mà BoJ dự kiến công bố.

Tuy nhiên, giá cả vẫn tăng đối với nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ không chịu tác động từ trợ cấp. Giá thực phẩm (không bao gồm hàng tươi sống) tăng 5.7% trong tháng 2, dù đã giảm nhẹ so với mức 6.2% của tháng trước. Lạm phát trong lĩnh vực dịch vụ giữ ổn định ở mức 1.4%.

BoJ đã chấm dứt chính sách kích thích kéo dài suốt một thập kỷ vào năm 2024 và bắt đầu nâng lãi suất qua nhiều đợt, bao gồm cả lần tăng vào tháng 12, dựa trên đánh giá rằng Nhật Bản đang tiến gần hơn tới mục tiêu lạm phát 2% một cách bền vững.

Thống đốc Kazuo Ueda cho biết ngân hàng sẵn sàng tiếp tục tăng lãi suất nếu có thêm bằng chứng cho thấy lạm phát cơ bản – phản ánh xu hướng giá cả rộng hơn từ nhu cầu trong nước – sẽ duy trì ổn định quanh mức mục tiêu.

Tuy nhiên, các biện pháp hỗ trợ từ chính phủ nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt, như trợ cấp nhiên liệu, đã khiến diễn biến giá cả trở nên biến động hơn và làm khó cho BoJ trong việc đánh giá chính xác lạm phát cơ bản.

Trong bối cảnh giá dầu thô tăng mạnh do xung đột Trung Đông, chính phủ Nhật Bản đã triển khai thêm các biện pháp kiềm chế giá xăng trong tháng này. Các nhà phân tích ước tính những biện pháp này có thể làm giảm khoảng 0.5 điểm phần trăm CPI lõi.

BoJ hiện đang đối mặt với một bài toán khó: giá năng lượng tăng do xung đột đẩy lạm phát đi lên, nhưng đồng thời cũng gây áp lực lên lợi nhuận doanh nghiệp và nền kinh tế vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu.

“Nếu BoJ tiếp tục tăng lãi suất, điều đó có thể gây tổn hại cho nền kinh tế vốn đã chịu ảnh hưởng từ tâm lý kinh doanh suy yếu do xung đột,” ông Takeshi Minami, nhà kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Norinchukin, nhận định.

“Chúng tôi cho rằng BoJ sẽ lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, chờ đợi và quan sát thêm diễn biến.”