Mỹ gia hạn ngừng bắn với Iran, đàm phán còn bỏ ngỏ giữa bất ổn khu vực

Ông Trump đăng trên mạng xã hội rằng Mỹ đã chấp thuận đề nghị từ các nhà trung gian Pakistan “hoãn cuộc tấn công vào Iran cho đến khi các nhà lãnh đạo và đại diện có thể đưa ra một đề xuất thống nhất… và các cuộc thảo luận được hoàn tất, theo cách này hay cách khác”.

Các nhà lãnh đạo Pakistan đã tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad nhằm chấm dứt cuộc chiến đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, ngay cả khi công bố điều được xem như một lệnh ngừng bắn đơn phương kéo dài, ông Trump cũng tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa thương mại trên biển đối với Iran thông qua Hải quân Mỹ, động thái mà Tehran coi là một hành vi chiến tranh.

Sáng thứ Tư chưa có phản hồi chính thức từ các quan chức cấp cao Iran về tuyên bố của ông Trump, nhưng một số phản ứng ban đầu cho thấy Tehran tiếp cận thông tin này với sự hoài nghi.

Hãng thông tấn Tasnim, có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, cho biết Iran không yêu cầu gia hạn lệnh ngừng bắn, đồng thời lặp lại các lời đe dọa phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ bằng vũ lực. Một cố vấn của trưởng đoàn đàm phán Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf, cũng cho rằng thông báo của ông Trump không có nhiều giá trị và có thể là một động thái mang tính chiến thuật.

Giọng điệu của ông Trump về chiến tranh đã nhiều lần thay đổi. Cách đây hai tuần, ông từng đưa ra lời đe dọa gay gắt chống lại Iran, tuyên bố “một nền văn minh sẽ chết tối nay”, trong khi ở những thời điểm khác lại thể hiện mong muốn chấm dứt bạo lực và ổn định thị trường.

Với tuyên bố mới nhất, ông Trump một lần nữa rút lại vào phút chót các đe dọa về việc ném bom nhà máy điện và cầu cống của Iran. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cùng nhiều bên khác đã lên án những lời đe dọa này, nhấn mạnh rằng luật nhân đạo quốc tế cấm tấn công dân thường và cơ sở hạ tầng dân sự.

Mỹ và Israel đã bắt đầu cuộc chiến vào ngày 28 tháng 2 với các đợt không kích nhằm vào Iran. Xung đột nhanh chóng lan sang các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự của Mỹ, cũng như sang Lebanon khi lực lượng Hezbollah – đồng minh của Iran – tham gia chiến sự.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từ lâu đã tìm cách lật đổ ban lãnh đạo Iran, nhưng ông Trump lại đưa ra các lý do thay đổi và đôi khi mâu thuẫn về việc tham gia cùng Israel phát động chiến tranh và cách ông dự định kết thúc nó, khiến thị trường toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn.

Đến nay, hơn 3.000 dân thường đã thiệt mạng trên khắp khu vực và hàng trăm nghìn người phải sơ tán, chủ yếu tại Iran và Lebanon. Cuộc chiến cũng khiến Eo biển Hormuz gần như bị đóng hoàn toàn – một tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng giữa Iran và Oman – làm giá dầu tăng mạnh và dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.

Iran nhiều lần sử dụng khả năng kiểm soát việc lưu thông qua eo biển này như một công cụ đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Ông Trump cho biết trong tuyên bố rằng ông sẵn sàng kéo dài lệnh ngừng bắn vì “chính phủ Iran đang bị chia rẽ nghiêm trọng, không có gì đáng ngạc nhiên”, ám chỉ các vụ ám sát do Mỹ–Israel thực hiện nhằm vào một số lãnh đạo Iran trong những tuần đầu chiến sự, bao gồm cả Lãnh tụ Tối cao quá cố Ayatollah Ali Khamenei, người đã được con trai kế nhiệm.

Chỉ vài giờ trước tuyên bố mới, ông Trump nói với CNBC rằng ông không có ý định duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời và quân đội Mỹ đang “sẵn sàng hành động”.

Những phát biểu này xuất hiện trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình dự kiến tại Islamabad đứng trước nguy cơ đổ vỡ: Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người mà phía Iran từng yêu cầu có mặt, đã dự kiến quay trở lại Pakistan vào thứ Ba.

Trước tuyên bố mới nhất của ông Trump, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng các nhà đàm phán sẵn sàng tham dự vòng đàm phán tiếp theo nếu Mỹ từ bỏ chính sách gây áp lực và đe dọa, đồng thời bác bỏ các cuộc đàm phán mang tính “đầu hàng”.

Iran cũng lên án việc Hải quân Mỹ chặn và tịch thu hai tàu thương mại trên biển như một phần của phong tỏa, với vụ việc thứ hai diễn ra vào sáng thứ Ba. Bộ Ngoại giao Iran gọi đây là hành vi “cướp biển và khủng bố nhà nước”, trong khi Mỹ và nhiều quốc gia khác cáo buộc Iran cản trở tự do hàng hải tại Eo biển Hormuz.

Một vòng đàm phán ban đầu cách đây 10 ngày đã không đạt kết quả, khi trọng tâm tranh luận xoay quanh kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran.

Ông Trump muốn đưa lượng uranium này ra khỏi Iran để ngăn nước này tiến gần hơn tới khả năng sản xuất vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích dân sự hòa bình và là quyền chủ quyền hợp pháp theo Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân.