Ngừng bắn Mỹ–Iran kéo giá dầu lao dốc nhưng khủng hoảng nguồn cung vẫn chưa hạ nhiệt

Một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Hoa Kỳ và Iran, cùng với các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, có thể được xem là nỗ lực thực chất đầu tiên để hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều lo ngại xoay quanh những khó khăn mà thị trường dầu mỏ vật chất đang phải đối mặt.

Hợp đồng tương lai dầu thô đã phản ứng mạnh bằng một đợt bán tháo, trong đó dầu Brent có thời điểm giảm tới 16%, xuống 91,70 USD/thùng trong phiên giao dịch sáng sớm tại châu Á vào thứ Tư, sau khi đóng cửa ở mức 109.27 USD vào thứ Ba.

Đợt giảm sâu này phản ánh phần nào sự “thở phào” của thị trường khi những phát ngôn gây sốc trước đó của Tổng thống Donald Trump về khả năng “xóa sổ nền văn minh Iran” đã tạm thời lắng xuống.

Đồng thời, nó cũng phản ánh kỳ vọng rằng dòng chảy dầu thô, sản phẩm tinh chế và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể sớm được khôi phục qua Eo biển Hormuz, và tiếp tục duy trì nếu các cuộc đàm phán diễn ra thuận lợi.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng mỗi khi từ “nếu” xuất hiện trong một kịch bản, nó thường trở thành yếu tố quan trọng nhất.

Trong trường hợp này, “nếu” lại mang hàm ý rất lớn, bởi khả năng các cuộc đàm phán hòa bình đạt được một giải pháp lâu dài vẫn còn bỏ ngỏ, khi hai bên vẫn còn khoảng cách đáng kể ở hầu hết các vấn đề cốt lõi.

Các cuộc đàm phán dự kiến bắt đầu tại Pakistan vào thứ Sáu và kéo dài trong hai tuần, với khả năng gia hạn nếu cần thiết.

Đề xuất 10 điểm từ Iran được cho là nhằm củng cố quyền kiểm soát thực tế đối với Eo biển Hormuz – tuyến đường mà trước khi Hoa Kỳ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, đã có khoảng 20% lượng dầu thô, sản phẩm tinh chế và LNG toàn cầu đi qua.

Các vấn đề liên quan đến quyền kiểm soát eo biển cùng với chương trình hạt nhân của Iran được dự báo sẽ là những nội dung phức tạp nhất trong đàm phán. Vì vậy, sự lạc quan của thị trường về một thỏa thuận ngừng bắn có thể sẽ bị thử thách nếu không đạt được tiến triển rõ ràng trong những tuần tới.

Thỏa thuận ngừng bắn cũng chưa thể tạo ra thay đổi tức thì trong thực tế cung – cầu dầu thô và sản phẩm tinh chế trên thị trường vật chất.

Những gián đoạn từ việc eo biển gần như bị phong tỏa đang tiếp tục ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, trong khi thị trường vật chất tại châu Á vẫn chịu áp lực và có thể còn kéo dài nhiều tháng, ngay cả khi eo biển được mở lại hoàn toàn.

Một ví dụ điển hình cho mức độ gián đoạn là việc Saudi Aramco nâng giá bán chính thức (OSP) cho các lô hàng giao tháng 5 lên mức kỷ lục mới.

Công ty dầu khí quốc gia của Saudi Arabia đã tăng OSP của loại dầu chuẩn Arab Light dành cho các nhà máy lọc dầu châu Á lên mức cộng thêm 19,50 USD/thùng so với giá trung bình Oman/Dubai.

Con số này cao hơn tới 17 USD/thùng so với mức cộng 2.50 USD cho các lô hàng giao tháng 4, phản ánh nhu cầu ngày càng cấp bách của các nhà máy lọc dầu châu Á trong việc đảm bảo nguồn cung dầu thô.

Dầu Oman đã đóng cửa ở mức 119.31 USD/thùng vào thứ Ba, trong khi dầu Dubai giao ngay đạt 123.20 USD. Nếu các mức này duy trì đến tháng 5, chi phí cho một thùng dầu Arab Light đối với các nhà máy lọc dầu châu Á có thể tiến sát mốc 150 USD.

Dĩ nhiên, nếu thỏa thuận ngừng bắn dẫn tới việc mở lại Eo biển Hormuz một cách bền vững, giá các loại dầu như Oman và Dubai có thể sẽ giảm mạnh.

Tuy vậy, các nhà máy lọc dầu vẫn sẽ đối mặt với bài toán thiếu hụt nguồn cung, khi chuỗi phân phối toàn cầu chưa thể phục hồi hoàn toàn.

Việc tăng giá của Saudi Arabia có thể góp phần tái phân bổ dòng chảy dầu, chuyển nguồn cung từ Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới – sang các thị trường khác như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.

Hiện Trung Quốc đang chiếm phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Saudi Arabia trong tháng 4, với dữ liệu từ Kpler ước tính nhập khẩu đạt 1.37 triệu thùng/ngày, tăng từ 1.04 triệu thùng/ngày trong tháng 3.

Tổng lượng nhập khẩu dầu Saudi Arabia trong tháng 4 được dự báo đạt 4.73 triệu thùng/ngày, nghĩa là Trung Quốc chiếm khoảng 29%.

Tuy nhiên, mức giá cao của dầu Arab Light giao tháng 5 có thể khiến các nhà máy lọc dầu Trung Quốc giảm nhập khẩu và chuyển sang nguồn cung rẻ hơn từ Nga, châu Phi và Nam Mỹ.

Điều này có thể giải phóng nguồn hàng của Saudi Arabia cho Nhật Bản và Hàn Quốc – hai quốc gia đã chứng kiến lượng nhập khẩu từ nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới giảm mạnh trong tháng 4.

Nhập khẩu dầu từ Saudi Arabia của Hàn Quốc được dự báo giảm xuống 520,000 thùng/ngày trong tháng 4, mức thấp nhất trong dữ liệu của Kpler kể từ năm 2013, giảm mạnh so với đỉnh gần đây 1.14 triệu thùng/ngày vào tháng 1.

Tương tự, Nhật Bản được dự báo nhập khoảng 373,600 thùng/ngày trong tháng 4, cũng là mức thấp nhất trong dữ liệu của Kpler và giảm mạnh so với mức đỉnh gần đây 1.41 triệu thùng/ngày vào tháng 12.

Cuối cùng, thị trường dầu mỏ sẽ tiếp tục dùng giá cả để điều phối dòng chảy hàng hóa, và các quốc gia giàu có nhiều khả năng sẽ đảm bảo đủ nguồn cung để vượt qua gián đoạn hiện tại.

Tuy nhiên, các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á và châu Phi có thể sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và chịu tác động kinh tế nặng nề hơn.