Niềm tin doanh nghiệp Nhật Bản cải thiện nhưng triển vọng suy yếu trước áp lực chiến tranh và giá năng lượng

Tâm lý kinh doanh của các nhà sản xuất lớn tại Nhật Bản đã cải thiện trong ba tháng tính đến tháng 3, theo một khảo sát được theo dõi sát sao công bố vào thứ Tư — cho thấy sự bất ổn kinh tế gia tăng từ xung đột Trung Đông vẫn chưa ảnh hưởng đáng kể đến niềm tin doanh nghiệp.

Tuy nhiên, các công ty dự báo điều kiện kinh doanh sẽ xấu đi trong ba tháng tới, khi chi phí nhiên liệu tăng mạnh và tình trạng gián đoạn nguồn cung do chiến tranh Iran làm lu mờ triển vọng kinh tế toàn cầu, đồng thời gây áp lực lên biên lợi nhuận.

Chỉ số chính đo lường niềm tin kinh doanh của các nhà sản xuất lớn đạt +17 trong tháng 3, theo khảo sát “tankan” của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, tăng nhẹ so với mức +16 của tháng 12 và cao hơn dự báo trung bình của thị trường là +16.

Trong khi đó, chỉ số tâm lý của các doanh nghiệp phi sản xuất lớn đạt +36 trong tháng 3, không thay đổi so với tháng 12, nhưng vẫn vượt kỳ vọng thị trường là +33.

“Khảo sát Tankan cho thấy các doanh nghiệp đang phần nào phớt lờ cú sốc năng lượng từ chiến tranh Iran, điều này có thể tạo thêm cơ sở để BoJ nâng lãi suất trong cuộc họp tháng này,” ông Marcel Thieliant, Trưởng bộ phận châu Á - Thái Bình Dương tại Capital Economics, nhận định.

Khảo sát được thực hiện trong giai đoạn từ ngày 26/2 đến 31/3, trong đó khoảng 70% doanh nghiệp phản hồi trước ngày 12/3 — gần hai tuần sau các cuộc tấn công của Mỹ - Israel nhằm vào Iran vào ngày 28/2.

Dù nhiều doanh nghiệp đã trả lời sau thời điểm này, một quan chức Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho biết khảo sát Tankan có thể vẫn chưa phản ánh đầy đủ tác động từ xung đột Trung Đông.

Theo vị quan chức này, nhu cầu mạnh mẽ đối với chip AI cùng với việc giảm bớt bất ổn trong chính sách thương mại của Mỹ đã góp phần cải thiện tâm lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, chi phí gia tăng, tình trạng thiếu hụt lao động và căng thẳng tại Trung Đông vẫn là những yếu tố gây sức ép.

Các doanh nghiệp lớn dự kiến sẽ tăng chi tiêu vốn thêm 3.3% trong năm tài chính 2026, cao hơn so với mức dự báo trung bình của thị trường là 3.0%, theo kết quả khảo sát.

Trong một dấu hiệu cho thấy kỳ vọng lạm phát gia tăng, các công ty dự báo lạm phát sẽ đạt 2.6% trong một năm tới, tăng so với mức 2.4% trong khảo sát tháng 12. Đồng thời, họ kỳ vọng lạm phát ở mức 2.5% trong ba năm và năm năm tới — đây đều là những mức cao nhất từng được ghi nhận trong khảo sát.

Thị trường toàn cầu đã trở nên biến động mạnh kể từ khi xung đột với Iran dẫn đến việc đóng cửa phần lớn Eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí đốt toàn cầu — qua đó đẩy giá dầu tăng cao và làm gia tăng nhu cầu đối với đồng USD như một tài sản trú ẩn an toàn.

Xung đột này đặt Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vào thế khó khi cơ quan này cân nhắc việc tiếp tục nâng lãi suất từ mức vẫn còn thấp, trong bối cảnh lạm phát đã vượt mục tiêu 2% trong gần bốn năm.

Mặc dù áp lực giá từ chiến tranh có thể khiến lạm phát tăng cao hơn, chi phí năng lượng leo thang cũng có nguy cơ kìm hãm hoạt động kinh tế của Nhật Bản — quốc gia gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu nhiên liệu.

BoJ đã chấm dứt chương trình kích thích quy mô lớn kéo dài suốt một thập kỷ vào năm 2024 và bắt đầu nâng lãi suất, bao gồm cả đợt tăng vào tháng 12, khi lãi suất chính sách ngắn hạn được đưa lên mức cao nhất trong 30 năm là 0.75%. Động thái này phản ánh quan điểm rằng Nhật Bản đang tiến gần hơn tới việc đạt mục tiêu lạm phát 2% một cách bền vững.

Trong bối cảnh đồng yên suy yếu tiếp tục làm gia tăng áp lực lạm phát, thị trường hiện đang định giá khoảng 70% khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tiếp tục nâng lãi suất trong cuộc họp tháng 4.