Thị trường toàn cầu rối loạn tương quan khi chiến tranh Trung Đông phá vỡ quy luật tài sản truyền thống

Các mối tương quan tài sản toàn cầu truyền thống đã sụp đổ kể từ khi chiến tranh ở Trung Đông bùng nổ và đến nay vẫn chưa được khôi phục, khiến các nhà đầu tư buộc phải tự xây dựng chiến lược giao dịch trong bối cảnh thị trường như một bảng điều khiển công cụ bị lỗi.

Mức cao kỷ lục của cổ phiếu Phố Wall đang che giấu những lo ngại ngày càng lớn về căng thẳng địa chính trị, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng kéo dài và thiệt hại kinh tế lâu dài.

Chiến lược gia FX trưởng của BMO, Mark McCormick, cho rằng ba đến sáu tháng tới sẽ không còn giống “trạng thái bình thường trước xung đột”.

“Yếu tố tăng trưởng đang phục hồi, nhưng vẫn thấp hơn mức cuối năm 2025; chính sách tiền tệ vẫn ở mức cao; các mối tương quan đang thay đổi và rủi ro giảm giá đang gia tăng. Một điều gì đó mới đang hình thành,” ông nói trong một báo cáo.

Dưới đây là góc nhìn về sự gián đoạn của các mối tương quan truyền thống giữa cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ và hàng hóa — những yếu tố thường giúp định hướng xu hướng kinh tế.

Cổ phiếu và lợi suất trái phiếu thường di chuyển cùng chiều ngược nhau, vì khi nhà đầu tư lo ngại tăng trưởng kinh tế (ảnh hưởng tiêu cực đến cổ phiếu), họ sẽ mua trái phiếu, khiến lợi suất giảm và ngược lại.

Tuy nhiên, mối quan hệ này đã trở nên thất thường kể từ đại dịch, khi lạm phát cao hơn và gánh nặng nợ công khiến trái phiếu kém hiệu quả hơn trong vai trò phòng hộ.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong một báo cáo trước chiến tranh vào tháng 2, đã cảnh báo rằng nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách cần xem lại cách quản lý rủi ro trong “một kỷ nguyên mới”, nơi các công cụ phòng ngừa truyền thống có thể không còn hiệu quả.

Trái phiếu kỳ hạn hai năm — vốn nhạy cảm với lạm phát và kỳ vọng lãi suất — đang ở tâm điểm biến động.

Tương quan cuộn một tháng giữa lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ hai năm và chỉ số S&P 500 đã giảm mạnh xuống khoảng -0.8 từ mức trung bình 0.23 trong 5 năm. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, con số này ở mức -0.63. Một diễn biến tương tự cũng xuất hiện với lợi suất hai năm của Đức và cổ phiếu châu Âu.

“Không hề có sự dịch chuyển rõ ràng vào trái phiếu chính phủ trong tháng 3, điều mà ít nhất ở giai đoạn đầu bạn có thể kỳ vọng,” Michael Metcalfe, trưởng chiến lược vĩ mô tại State Street, cho biết.

“Đây là một bài toán khó cho thị trường trái phiếu, vì đây vừa là cú sốc lạm phát, vừa có thể là cú sốc tăng trưởng — và điều đó không tốt cho triển vọng tài chính dài hạn.”

Vàng đã đánh mất vai trò “trú ẩn an toàn” kể từ khi chiến tranh bắt đầu, khi biến động của nó trở nên đồng pha bất thường với cổ phiếu và thậm chí cả tiền số. Hiện giá vàng vẫn thấp hơn khoảng 10% so với mức trước chiến tranh.

Thông thường, vàng có mối tương quan âm mạnh với đồng USD. Khi biến động tăng cao khiến nhà đầu tư rút khỏi cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản khác, USD thường hưởng lợi — như đã diễn ra trong cuộc chiến lần này.

Từ cuối tháng 2, tương quan giữa vàng và USD đã giảm xuống khoảng -0.19 từ mức trung bình -0.4, trong khi tương quan giữa vàng và cổ phiếu tăng lên khoảng 0.55 từ mức trung bình 0.22 trong 5 năm.

Điều này phản ánh rõ hơn mối quan hệ của USD với cổ phiếu, khi chỉ số này đã chạm mức kỷ lục -0.94 trong tuần này, so với mức trung bình -0.28 trong 5 năm — cho thấy mối quan hệ nghịch gần như tuyệt đối.

Trong khi đó, tương quan giữa Bitcoin và cổ phiếu đạt mức kỷ lục 0.96, tăng mạnh từ mức trung bình 0.4 trước chiến tranh, làm suy yếu quan điểm tiền số là công cụ đa dạng hóa.

Kỳ vọng về một cú sốc lạm phát đã khiến thị trường định giá lại khả năng tăng lãi suất, đặc biệt tại châu Âu, đồng thời giảm kỳ vọng cắt giảm lãi suất ở Mỹ.

Thông thường, lãi suất cao hơn ở một khu vực sẽ hỗ trợ đồng tiền của khu vực đó. Tuy nhiên, mối quan hệ này cũng đang bị phá vỡ.

ECB được kỳ vọng tăng lãi suất hai lần trong năm nay, trong khi Fed lại nghiêng về cắt giảm. Dù vậy, đồng euro vẫn gần như không hồi phục, giao dịch quanh mức 1.17 USD, bất chấp tác động từ chiến tranh.

“Các sự kiện bất thường có thể gây ra phản ứng bất thường trên thị trường tài chính, thường làm thay đổi các mối quan hệ truyền thống giữa các biến số,” UniCredit nhận định, đồng thời cho rằng mối liên hệ giữa EUR/USD và chênh lệch lãi suất là một trong những nạn nhân.

Dựa trên chênh lệch hoán đổi lãi suất hai năm giữa Mỹ và khu vực đồng euro, tương quan với EUR/USD hiện ở mức 0.5, tăng từ gần 0 đầu năm và cao hơn nhiều so với mức trung bình -0.3 trong 2 năm qua.

“Chúng tôi không cho rằng chênh lệch lãi suất sẽ sớm quay lại là yếu tố chính của EUR/USD cho đến khi phần bù rủi ro chiến tranh biến mất,” UniCredit cho biết.

Giá dầu tăng thường kéo theo kỳ vọng lạm phát tăng, nhưng lần này kỳ vọng đó lại giảm kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Tỷ lệ hoán đổi lạm phát kỳ hạn 5 năm-5 năm của Mỹ — thước đo kỳ vọng lạm phát dài hạn — hiện quanh mức 2.4%, giảm nhẹ từ khoảng 2.45%. Trong khi đó, giá dầu vẫn cao hơn khoảng 40%.

Tương quan giữa hai yếu tố này hiện ở mức -0.7, cao hơn nhiều so với mức trung bình 0.2 trong 5 năm. Trong cú sốc năng lượng năm 2022, con số này từng đạt 0.7 sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga.

Deutsche Bank cho rằng sự thay đổi này có thể một phần đến từ kỳ vọng gia tăng thâm hụt tài chính của Mỹ khi Washington tài trợ cho chiến tranh.

“Tuy nhiên, một khả năng khác là kỳ vọng lạm phát dài hạn ngày càng tách rời khỏi các yếu tố cơ bản,” ngân hàng này nhận định.