Tiêu điểm thị trường

Commonwealth Bank dự báo lãi suất sẽ dừng tăng, dựa trên chi phí lao động đơn vị hạ nhiệt rõ rệt: 3.2% danh nghĩa và 0.6% thực tế — thấp hơn nhiều so với 3 năm qua. Thị trường định giá xác suất 0% cho đợt tăng tháng 6 và khoảng 50% cho tháng 8. Rủi ro chính cần theo dõi là tác động của xung đột Trung Đông đến giá năng lượng và hàng hoá — điều RBA sẽ thận trọng khi phát biểu tại phiên điều trần.

Ngoài ra, Thống đốc RBA Michele Bullock, Phó Thống đốc phụ trách Kinh tế Sarah Hunter và Phó Thống đốc phụ trách Thị trường Tài chính Christopher Kent sẽ xuất hiện trước Ủy ban Luật pháp Kinh tế Thượng viện Australia lúc 12h trưa nay theo giờ Việt Nam — lần đầu tiên các quan chức RBA phải giải trình trước Quốc hội kể từ khi hoàn thành 3 đợt tăng lãi suất liên tiếp trong năm 2026. 

Xuất khẩu Australia tháng 4/2026 tăng +7.2% so với tháng trước, ghi nhận thặng dư cán cân thương mại 1,791 tỷ AUD, trong đó xuất khẩu quặng sắt, than và LPG tăng mạnh.

Nhập khẩu hàng hóa vốn giảm trong khi nhập khẩu nhiên liệu tăng vọt.

Chỉ số giá hàng hoá thế giới ANZ tháng 5/2026 tăng 0.7% lên 410.0 (tăng 1.3% so cùng kỳ năm ngoái). Dẫn đầu là nhôm tăng 49.1% so cùng kỳ sau khi xung đột Trung Đông gây thiệt hại sản xuất, khiến sản lượng khu vực Vịnh Ba Tư sụt 35% và không thể bù đắp do nguyên liệu thô (alumina, bauxite) cũng không còn nhập được vào vùng Vịnh. Giá len tăng 75.3% và thịt bò tăng 25.3% so cùng kỳ — đều phản ánh nguồn cung toàn cầu thắt chặt.

Với các nhà xuất khẩu New Zealand, giá gỗ tăng 11.9% kể từ khi xung đột bùng phát nhưng chi phí vận chuyển — hệ quả từ gián đoạn eo biển Hormuz — đã bào mòn toàn bộ lợi nhuận tại cảng. Chỉ số hàng hoá tính theo NZD giảm 0.3% trong tháng 5 do đồng NZD mạnh lên, kéo chỉ số xuống 357.1 trong khi giá thế giới đạt 410.0.

PBOC ấn định tỷ giá tham chiếu USD/CNY hôm nay tại 6.8203 (ước tính: 6.7770), cho phép đồng nhân dân tệ dao động trong biên độ +/-2% xung quanh tỷ giá tham chiếu này.

Trong khi đó, Strategy lần đầu bán Bitcoin kể từ năm 2022, phá vỡ cam kết "không bao giờ bán"

Thị trường ngày 03/06 chứng kiến sự đảo chiều tâm lý rõ rệt khi "phần bù rủi ro chiến tranh" quay trở lại. Những kỳ vọng về một thỏa thuận hòa bình sớm giữa Mỹ và Iran dần phai nhạt, kết hợp với dấu hiệu đuối sức của nhóm cổ phiếu Trí tuệ nhân tạo (AI), đã thúc đẩy dòng tiền tìm đến nơi trú ẩn an toàn là đồng USD, trong khi chứng khoán và kim loại quý đồng loạt bị bán tháo do xu hướng giảm đòn bẩy (deleveraging).

Tâm điểm rủi ro xuất phát từ khu vực Trung Đông. Các thông tin về một thỏa thuận sắp đạt được giữa Mỹ và Iran đã hoàn toàn lắng xuống. Thay vào đó, Bộ trưởng Ngoại giao Iran xác nhận các cuộc đàm phán qua trung gian không có tiến triển nào. Căng thẳng leo thang đỉnh điểm với báo cáo cho rằng Iran đã nhắm mục tiêu vào một tàu quân sự Mỹ ở Vịnh Oman, cùng tuyên bố của Thủ tướng Israel Netanyahu về việc Lebanon đã bị Hezbollah kiểm soát. Chuỗi tin tức này đã thổi bùng lại nỗi lo gián đoạn nguồn cung, đẩy giá dầu WTI tăng vọt lên 96.03 USD/thùng, được tiếp thêm động lực từ báo cáo tồn kho dầu thô Mỹ (EIA) sụt giảm rất mạnh, lùi gần 8 triệu thùng.

Trong khi đó, dữ liệu kinh tế Mỹ lại tiếp tục thể hiện sự vững vàng. Chỉ số dịch vụ ISM tháng 5 đạt 54.5 và số lượng việc làm khu vực tư nhân ADP đạt 122K, đều vượt xa mức dự báo. Báo cáo Beige Book của Fed cũng xác nhận nền kinh tế vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng từ nhẹ đến trung bình. Dữ liệu vĩ mô tốt kết hợp cùng sự đi lên của giá dầu đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng thêm 3.4 điểm cơ bản, lên mức 4.49%.

Trên thị trường ngoại hối, đồng USD bật tăng mạnh mẽ và dẫn dắt toàn thị trường nhờ dòng tiền trú ẩn rủi ro. Đáng chú ý nhất là cặp USD/JPY đã chính thức bứt phá qua mốc 160.00 – vùng giới hạn đỏ cực kỳ nhạy cảm có thể kích hoạt các động thái can thiệp tỷ giá từ phía Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính Nhật Bản. Ở chiều ngược lại, đồng NZD là đồng tiền có hiệu suất kém nhất.

Phố Wall có một phiên giao dịch khó khăn. Các chỉ số chính đều giảm điểm khi nhóm cổ phiếu công nghệ và phần mềm – vốn là động lực chính của đợt tăng tháng 5 – nay chịu áp lực chốt lời mạnh mẽ. Nvidia giảm 3.6%, nối dài nhịp điều chỉnh từ hôm qua; Microsoft và Alphabet (mất giá 4 phiên liên tiếp) cũng chìm trong sắc đỏ. Dù Meta lội ngược dòng tăng 4.2% nhờ được nâng hạng tín nhiệm và Marvell tiếp tục giữ sắc xanh (+3.7%), nhưng điều đó là không đủ để kéo lại toàn bộ thị trường.

Sự rút lui của dòng tiền đầu cơ còn thể hiện rõ nét qua các tài sản rủi ro khác. Bitcoin lao dốc về sát mốc 65,000 USD, đe dọa phá vỡ mức đáy của cuối tháng 3. Vàng cũng không tránh khỏi áp lực từ USD và lợi suất tăng, bốc hơi hơn 40 USD và lùi sâu về vùng 4,444 USD/ounce.

Diễn biến chính:

• S&P 500 và Nasdaq: Giảm lần lượt -0.6% và -0.8% do sức ép chốt lời từ nhóm công nghệ và phần mềm.

• USD/JPY: Vượt mốc 160.00, thị trường đặt cược cao vào khả năng can thiệp của Nhật Bản.

• Giá dầu WTI: Tăng mạnh +2.27 USD lên 96.03 USD/thùng do rủi ro chiến tranh và tồn kho sụt giảm.

• Lợi suất TPCP Mỹ 10 năm: Tăng lên mức 4.49%.

• Vàng (Spot Gold): Bị bán tháo, giảm 41 USD về mốc $4,444.

• Bitcoin: Chịu áp lực xả hàng, lùi sâu về sát mốc $65,000.

• Dữ liệu vĩ mô Mỹ: Dịch vụ ISM (54.5) và việc làm ADP (122K) đều tích cực hơn dự báo, ủng hộ sức mạnh của USD.

PBOC dự kiến ấn định tỷ giá tham chiếu USD/CNY ở mức 6.7770 vào lúc 0115 GMT (21:15 giờ US East) hôm nay. Trung Quốc vận hành hệ thống tỷ giá thả nổi có kiểm soát, trong đó nhân dân tệ được phép dao động ±2% quanh tỷ giá trung tâm do PBOC ấn định mỗi ngày giao dịch. Tỷ giá này được xác định dựa trên nhiều yếu tố gồm giá đóng cửa ngày trước, biến động các đồng tiền chủ chốt (đặc biệt là USD), điều kiện thị trường ngoại hối quốc tế và các cân nhắc kinh tế trong nước.

Tỷ giá trung tâm được coi là tín hiệu chính sách quan trọng. Tỷ giá mạnh hơn kỳ vọng thường cho thấy PBOC đang kháng lại áp lực mất giá của CNY, trong khi tỷ giá yếu hơn hàm ý chấp nhận đồng nội tệ suy giảm — thường do USD tăng mạnh hoặc kinh tế trong nước gặp khó khăn. Trong giai đoạn biến động toàn cầu cao, mức ấn định này trở thành chỉ báo quan trọng về ưu tiên chính sách tiền tệ của Bắc Kinh.

Tổng thống Trump đã nói với các cố vấn rằng ông chỉ cân nhắc chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran nếu Tehran giết lính Mỹ, theo Wall Street Journal dẫn nguồn các quan chức Mỹ. Đồng thời, Trump thừa nhận lệnh phong tỏa Eo biển Hormuz có thể kéo dài đến dịp Ngày Lao động Mỹ (Labor Day, đầu tháng 9).

Các cuộc đàm phán hiện gần như đình trệ — Trump bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran hôm thứ Sáu, trong khi Iran đòi giải phóng tài sản bị đóng băng trước khi đàm phán hạt nhân bắt đầu. Với thị trường dầu, tuyên bố này đẩy lùi kịch bản Hormuz mở lại vào tháng 6 mà JPMorgan và nhiều tổ chức đã dự báo, đồng thời kéo dài áp lực lên nguồn cung toàn cầu.

Chủ tịch Fed Dallas Lorie Logan cảnh báo chính sách tiền tệ hiện tại không thực sự kìm hãm nền kinh tế khi điều kiện tài chính vẫn nới lỏng, chi tiêu tiêu dùng mạnh và lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh. Bà cho biết lạm phát đang hướng về vùng 2.x% thay vì về mục tiêu 2%, do tác động của thuế quan, giá dầu tăng từ cuộc chiến Iran và các yếu tố khác, đồng thời bày tỏ lo ngại ngày càng tăng rằng có thể cần tăng lãi suất cuối năm nay.

Logan là một trong ba thành viên bất đồng tại kỳ họp FOMC gần nhất, kêu gọi ủy ban duy trì khả năng tăng lãi suất. Phát biểu này được đưa ra hai tuần trước khi Kevin Warsh chủ trì kỳ họp FOMC đầu tiên trên cương vị Chủ tịch Fed mới — trong bối cảnh Warsh từng công khai coi AI là lực lượng giảm lạm phát, quan điểm trái với Logan.

Giá dầu tăng khoảng 2% trong phiên thứ Tư sau khi Iran phóng tên lửa đạn đạo vào Kuwait và Bahrain khiến một người thiệt mạng, nhiều người bị thương, trong khi Mỹ đáp trả bằng các cuộc không kích vào đảo Qeshm của Iran. Ngoại trưởng Iran xác nhận vẫn có liên lạc với Washington nhưng không có tiến triển đàm phán và chưa có kênh đàm phán chính thức. Brent chốt phiên ở 97.81 USD/thùng (+1.89%), WTI đạt 96.02 USD/thùng (+2.41%).

Tồn kho dầu thô Mỹ tuần kết thúc 29/5 giảm 8 triệu thùng xuống còn 433.7 triệu thùng — gấp đôi dự báo 4 triệu thùng. IEA cảnh báo kho dự trữ dầu toàn cầu có thể đạt mức thấp nguy hiểm trước mùa hè cao điểm nếu tốc độ rút kho duy trì, củng cố thêm xu hướng tăng giá dầu trong bối cảnh địa chính trị leo thang liên tục.

Mỹ thông báo Israel và Lebanon đã đồng ý về khung thỏa thuận ngừng bắn và thiết lập các vùng thí điểm tại miền nam Lebanon, nơi quân đội Lebanon sẽ kiểm soát độc quyền và loại trừ mọi lực lượng vũ trang phi nhà nước. Thỏa thuận đặt điều kiện Hezbollah phải rút hoàn toàn khỏi khu vực phía nam sông Litani và chấm dứt mọi hoạt động bắn phá. Các đoàn đàm phán dự kiến tái họp vào tuần lễ 22/6.

Tuy nhiên, thị trường dầu được dự báo đã hấp thụ tin tức này mà không có biến động nào quá lớn. Điều kiện Hezbollah rút quân và ngừng bắn là những yêu cầu lịch sử chưa từng được thực thi thành công. Bối cảnh rộng hơn vẫn không thay đổi: cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran bước sang tháng thứ tư, Eo biển Hormuz vẫn đóng, và kho dự trữ dầu đang cạn dần với tốc độ ngày càng nhanh.

Các tin tức tiêu điểm gần đây tràn ngập nhiều tiêu đề địa chính trị:

• Hai tên lửa vừa được phóng từ miền nam Lebanon về phía Israel.
• Rubio cho biết không thể ký bất kỳ thỏa thuận nào với Iran mà không bao gồm điều khoản về uranium làm giàu cao.
• Bộ trưởng Tài chính Bessent thừa nhận quan hệ với Trung Quốc đã ổn định hơn. Sẽ chờ xem liệu Trung Quốc có cam kết mua Boeing nhiều hơn không.
• Có thông tin cho biết các lãnh đạo Hezbollah đã từ bỏ điều kiện liên quan đến vai trò của Israel như điều kiện tiên quyết để chấp nhận lệnh ngừng bắn.
• Nguồn tin Iran cho biết các mối đe dọa vô cớ của Iran đã kết thúc và bất kỳ hành động xâm lược nào cũng sẽ nhận được phản ứng đáng tiếc.
• Rubio thông báo với Quốc hội rằng Mỹ đang chờ Iran ký tắt vào các cuộc đàm phán xung quanh chương trình hạt nhân của Tehran.

Các bình luận vừa tích cực vừa tiêu cực. Dĩ nhiên, với tình hình căng thẳng hiện tại, không nhiều người đặt niềm tin vào các phát biểu địa chính trị.

Trong một lo ngại khác, các nhà sản xuất ô tô, nhà bán lẻ và doanh nghiệp điện tử tiêu dùng đang cảnh báo rằng tình trạng thiếu chip và tăng giá có thể dẫn đến mức tăng giá đáng kể và kéo dài trong ngắn hạn đối với các hộ gia đình Mỹ.

Lợi suất Mỹ vẫn duy trì mức tăng trong ngày, với kỳ hạn 10 năm dao động quanh mức 4.50%. Lợi suất kỳ hạn 2 năm đang giao dịch ở mức 4.088% sau khi giảm xuống dưới 4.0% gần đây.

Đồng đô la Mỹ duy trì ở mức cao, với mức tăng lớn nhất so với NZD:

• NZD +1.06%
• CHF +0.66%
• AUD +0.65%
• CAD +0.41%
• GBP +0.35%
• EUR +0.30%
• JPY +0.08%

Cổ phiếu Mỹ giảm:

• Dow -0.86%
• S&P -0.63%
• Nasdaq -0.97%

• ​​​​​​​Iran luôn nói dối, luôn gian lận
• Phải có cách để loại bỏ vật liệu hạt nhân
• Chúng tôi muốn đảm bảo Iran không gây mối đe dọa cho Israel và Mỹ — đó là mục tiêu chung
• Đôi khi chúng tôi có những bất đồng chiến thuật
• Chúng tôi luôn tìm cách giải quyết bất đồng
• Chúng tôi phải giải giáp Hezbollah và phi quân sự hóa Lebanon
• Một Lebanon tự do và độc lập cần được hình thành
• Nhiều thủ lĩnh đang nhắm vào Israel hiện đang ở Beirut

Nhận xét về việc phi quân sự hóa Lebanon gây lo ngại vì đây là mục tiêu tối đa — về cơ bản có nghĩa là chiếm đóng toàn bộ đất nước. Điều đó không thể thực hiện trong vài ngày mà phải mất nhiều tháng.

Chủ tịch Fed New York John Williams nhận định lạm phát Mỹ sẽ duy trì ở mức cao đến hết năm 2026, chủ yếu do giá năng lượng tăng, thuế quan và chi phí chip AI đẩy lên. Ông kỳ vọng lạm phát sẽ đạt đỉnh trong vài tháng tới trước khi giảm dần vào năm 2027. Tăng trưởng kinh tế dự kiến ở mức khoảng 2%, thị trường lao động tiếp tục ổn định và lành mạnh.

Về chính sách, Williams cho rằng lãi suất hiện đang ở "đúng vị trí" — không cần tăng hay giảm thêm. Ông không quá lo về tác động dai dẳng của lạm phát khi kỳ vọng lạm phát vẫn neo giữ và thị trường lao động chưa tạo áp lực giá đáng kể. Dù rủi ro lạm phát tăng có phần leo thang, Fed vẫn trong trạng thái chờ và theo dõi — theo giới phân tích, phát biểu này kém diều hâu hơn dự kiến.

Chỉ số ISM dịch vụ tháng 5: 54.5 so với kỳ vọng 53.8

Việc làm: 47.9 so với trước 48.0 | Đơn hàng mới: 57.3 so với trước 53.5 | Giá thanh toán: 71.3 so với trước 70.7

Chi tiết của báo cáo cho thấy kết quả kém hơn một chút so với chỉ số tổng hợp, và con số giá thanh toán đáng lo ngại. Mặc dù nhiều chỉ báo khác cho thấy thị trường việc làm đang cải thiện, chỉ số việc làm trong dịch vụ vẫn đang trong vùng thu hẹp.

Trước báo cáo hôm nay, ISM dịch vụ cho thấy lĩnh vực dịch vụ Mỹ tiếp tục mở rộng trong tháng 4, dù chi tiết có dấu hiệu trái chiều. PMI dịch vụ giảm từ 54.0 xuống 53.6 trong tháng 3 — tháng thứ 22 liên tiếp trên ngưỡng 50. Hoạt động kinh doanh cải thiện lên 55.9, cho thấy nhu cầu hiện tại vẫn vững chắc, nhưng đơn hàng mới giảm mạnh từ 60.6 xuống 53.5, gợi ý rằng sự tăng vọt trong tháng 3 có thể phản ánh xu hướng mua trước để tránh tăng giá. Việc làm tiếp tục là điểm yếu, thu hẹp tháng thứ 2 liên tiếp ở mức 48.0, dù đã cải thiện so với 45.2 của tháng 3.

Tín hiệu lạm phát khó có thể bỏ qua. Chỉ số giá duy trì ở 70.7, ngang mức cao nhất kể từ tháng 10/2022 và duy trì trên 60 tháng thứ 17 liên tiếp. Các doanh nghiệp tiếp tục đề cập đến chi phí dầu, nhiên liệu, vận chuyển, nhân công và hàng hóa tăng cao, không có mặt hàng nào ghi nhận giảm giá. Thời gian giao hàng tiếp tục kéo dài, trong khi tồn đơn vẫn mở rộng tháng thứ 3 liên tiếp. Nhìn chung, báo cáo cho thấy lĩnh vực dịch vụ vẫn tăng trưởng, nhưng nhu cầu tương lai yếu hơn, tuyển dụng thận trọng và áp lực chi phí dai dẳng.

Đơn đặt hàng nhà máy tháng trước: 1.5%

Đơn đặt hàng nhà máy tháng 4: 4.8% so với ước tính 4.6%

Điều chỉnh hàng hóa lâu bền tháng 4: 8.0% so với sơ bộ 7.9%

Hàng hóa lâu bền ngoại trừ quốc phòng: 8.1% so với sơ bộ 8.1%. Tháng trước: -0.3%

Hàng hóa lâu bền ngoại trừ vận tải: 1.1% so với sơ bộ 1.1%. Tháng trước: 1.1%

Hàng hóa vốn phi quốc phòng ngoại trừ hàng không: -1.0% so với sơ bộ -1.1%. Tháng trước: 3.9%

Khảo sát dịch vụ ISM sẽ được công bố vào đầu giờ, cùng với số liệu đơn đặt hàng nhà máy.

Bốn trong bảy lĩnh vực mở rộng, giảm từ năm lĩnh vực hồi tháng 4 và là mức thấp nhất kể từ tháng 6/2025. Y tế dẫn đầu nhưng đây không phải tín hiệu mở rộng có tính chu kỳ — cần thận trọng khi đánh giá.

Dịch vụ tiêu dùng đáng lo ngại. Ở mức 47.5, đây là mức thu hẹp mạnh nhất trong tất cả các lĩnh vực, và đã co lại trong 3 trong 4 tháng gần nhất. Đây là phần của nền kinh tế phản ánh trực tiếp hộ gia đình — chi tiêu tùy ý, sức mua người tiêu dùng — và đã suy yếu từ đầu năm. Tài chính và Công nghệ cũng trượt vào vùng thu hẹp. Vậy là ba lĩnh vực phụ thuộc nhiều nhất vào nhu cầu, tín dụng và khẩu vị rủi ro đều đồng loạt đi sai chiều.

Vật liệu cơ bản ghi nhận mức mở rộng nhanh nhất kể từ tháng 4/2022; Hàng tiêu dùng tăng trưởng mạnh nhưng có thể là nhu cầu kéo sớm trước khi giá tăng.

Vật liệu cơ bản ghi nhận mức tăng chi phí đầu vào cao nhất trong các lĩnh vực và tốc độ lạm phát nhanh nhất trong bốn năm. Vì vậy, con số sản xuất tích cực duy nhất lại được tạo ra từ hoạt động bị bóp méo bởi thuế quan, chồng lên mức áp lực chi phí cao nhất trong bốn năm. Đây là tổ hợp tệ nhất nếu bạn ngồi ở vị trí Fed — hoạt động không đáng tin cậy và giá cả thì lại đáng tin.

Cơ cấu là thông điệp: các lĩnh vực phòng thủ dẫn đầu, người tiêu dùng đang suy yếu, nhóm chu kỳ thu hẹp, và cú bứt phá sản xuất được xây trên nhu cầu kéo sớm cộng với chi phí tăng cao. Không có gì trong đó đặc biệt tích cực.

USDCAD đang kiểm tra vùng kháng cự quan trọng 1.38689–1.3877, một vùng dao động đã nhiều lần đóng vai trò hỗ trợ/kháng cự kể từ cuối tháng 3. Cặp tiền vừa chạm 1.3869 và đang đứng trước ngã tư kỹ thuật then chốt giữa phe mua và phe bán.

Nếu phá vỡ và duy trì trên 1.3877, phe mua hướng đến đỉnh tháng 3 quanh 1.3948 và đỉnh 2026 tại 1.3966. Ngược lại, nếu vùng này tiếp tục là rào cản, sự chú ý sẽ chuyển về cụm hỗ trợ gồm MA 100 giờ (1.3822), MA 200 giờ (1.3819) và MA 200 ngày (1.3811) — một cụm quan trọng mà nếu bị phá vỡ sẽ khiến triển vọng ngắn hạn nghiêng về phe bán.

USDCHF tăng trong phiên hôm nay sau khi giữ vững hỗ trợ tại vùng 0.7868–0.7878 — trùng với ngưỡng 38.2% Fibonacci của đà giảm từ đỉnh tháng 4 đến đáy tháng 5. Cặp tiền sau đó phá vỡ đường xu hướng tại 0.7893 và vượt mốc 50% Fibonacci (0.79014), được hỗ trợ bởi lợi suất Mỹ tăng sau dữ liệu ADP tháng 5 đạt 122K (so với ước tính 117K) và giá dầu cao hơn.

Hiện tại, đà tăng đang gặp kháng cự từ đường trung bình 200 ngày (MA 200) tại 0.79072 và đỉnh swing tháng 5 gần đó. Người mua cần giữ giá trên MA 200 ngày để mở đường đến mục tiêu tiếp theo là 0.7923 (đỉnh tháng 4) và 0.79345 (Fibonacci 61.8%). Ngược lại, nếu thất bại tại vùng kháng cự này và quay lại dưới 0.7893, người bán có thể tái kiểm soát và hỗ trợ 0.7868 sẽ là mục tiêu giảm chính.

Năng suất lao động khu vực kinh doanh Canada giảm 0.5% trong Q1/2026, quý thứ hai liên tiếp sụt giảm sau mức -0.3% của Q4/2025. GDP thực tế giảm 0.1% trong khi số giờ làm việc tăng 0.4%, cho thấy doanh nghiệp Canada làm thêm giờ nhưng năng suất không cải thiện.

Điểm đáng lo ngại là chi phí lao động đơn vị (ULC) tăng 1.4% so với quý trước — quý thứ tư liên tiếp tăng — và hiện cao hơn 3.2% so với cùng kỳ năm ngoái. Với lương theo giờ tăng 0.9% trong khi năng suất giảm, áp lực ULC ngày càng rõ, làm phức tạp thêm lộ trình chính sách của Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) khi lãi suất có thể phải tăng thêm vào cuối năm nay.

Đồng USD nhích nhẹ trong phiên giao dịch chậm và biến động thấp. EURUSD tiếp tục giao dịch dưới đường MA 100 giờ và 200 giờ (1.1633–1.1639) sau khi nỗ lực phục hồi thất bại, cặp tỷ giá lùi xuống dưới đáy thứ Hai tới 1.1606; vùng hỗ trợ tiếp theo ở 1.1576–1.1586. USDJPY thử thách ngưỡng tâm lý 160.00 (đỉnh phiên: 159.99) trước khi lùi về dưới MA 100 giờ (159.55), sau đó hồi phục lại vùng 159.70–160.00 — rủi ro can thiệp của BOJ vẫn hiện hữu. GBPUSD vượt ngắn ngủi MA 100 ngày (1.3476) nhưng thất bại tại mức retracement 50% (1.3480), hiện dao động quanh vùng hỗ trợ MA 100 giờ/200 giờ (~1.3451); ngưỡng MA 200 ngày tại 1.3420 là mốc cần theo dõi ở chiều giảm.

Thị trường đang theo dõi báo cáo việc làm ADP tháng 5, dự kiến tăng 117.000 so với 109.000 tháng trước, cùng phát biểu của Thống đốc Fed Barr và Chủ tịch Fed Dallas Logan để có thêm tín hiệu về triển vọng lãi suất.

Báo cáo Việc làm Quốc gia ADP theo dõi biến động hàng tháng trong việc làm khu vực tư nhân Mỹ, được tổng hợp từ dữ liệu bảng lương ẩn danh của hơn 26 triệu nhân viên, do ADP Research phối hợp cùng Stanford Digital Economy Lab sản xuất. Báo cáo được công bố trước 2 ngày so với dữ liệu bảng lương phi nông nghiệp BLS, dù tương quan giữa hai chuỗi số liệu khá thấp và ADP nên được xem là tín hiệu độc lập hơn là dự báo cho bảng lương.

Tháng 4 ghi nhận con số mạnh nhất trong hơn một năm: các công ty tư nhân tăng thêm 109,000 việc làm, tăng từ 61,000 trong tháng 3 và vượt xa kỳ vọng 84,000 của Dow Jones — mức tăng lớn nhất kể từ tháng 1 năm 2025. Tuy nhiên, số liệu chi tiết vẫn phản ánh xu hướng thuê ít - sa thải ít quen thuộc: Giáo dục & y tế dẫn đầu với 61,000, thương mại/vận tải/tiện ích tăng 25,000, xây dựng tăng 10,000. Sản xuất chỉ tăng 2,000 dù có nỗ lực tái sản xuất trong nước, trong khi dịch vụ chuyên nghiệp & kinh doanh giảm 8,000.

Phân tích theo quy mô cho thấy điểm yếu tập trung ở doanh nghiệp vừa: các doanh nghiệp nhỏ (dưới 50 nhân viên) tăng 65,000 và doanh nghiệp lớn (500+) tăng 42,000, trong khi nhóm vừa lại kém hơn. Trung bình động 6 tháng hiện ở khoảng 60,000 — đủ vững để Fed kiên nhẫn chờ trước khi cắt giảm lãi suất.

Phiên giao dịch thị trường châu Âu ngày 3/6 diễn ra thận trọng trong bối cảnh đàm phán Mỹ-Iran tiếp tục bế tắc. Tổng thống Trump tái khẳng định Iran đã đồng ý không sở hữu vũ khí hạt nhân, song Tehran đã phủ nhận điều này từ tuần trước. Đáng chú ý, Mỹ có thể duy trì lệnh phong tỏa hải quân đến tận Ngày Lao động (đầu tháng 9) — muộn hơn nhiều so với kỳ vọng của phía Iran. Dầu WTI tăng 2% lên 95.70 USD/thùng; lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng 2.8 điểm cơ bản lên 4.48%; vàng giảm 0.5% còn 4,463 USD/oz.

Cổ phiếu châu Âu suy yếu với DAX giảm 0.9% và CAC 40 giảm 0.4%, phần nào do dữ liệu PMI dịch vụ tháng 5 cho thấy nền kinh tế khu vực đang co lại trong quý 2. USD/JPY biến động mạnh gần ngưỡng 160.00 — mức mà thị trường lo ngại có thể kích hoạt can thiệp của Ngân hàng Nhật Bản (BoJ).

Vàng phục hồi nhẹ lên 4,460 USD/oz sau khi Tổng thống Trump tái khẳng định Iran đã đồng ý không phát triển vũ khí hạt nhân.

Thành viên Hội đồng điều hành ECB, Frank Elderson cảnh báo rằng xung đột kéo dài ở Trung Đông làm tăng nguy cơ lạm phát do năng lượng lan rộng thành áp lực giá bền vững hơn trên toàn nền kinh tế — được gọi là "hiệu ứng vòng hai". Kịch bản này xảy ra khi chi phí năng lượng cao lan sang lương, dịch vụ và các lĩnh vực khác. Ông nhấn mạnh chưa thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy hiệu ứng này đã xảy ra, nhưng rủi ro sẽ tăng đáng kể nếu cuộc chiến kéo dài.

Lạm phát khu vực đồng euro tháng 5 tăng lên 3.2%, lạm phát cơ bản đạt 2.5% — cả hai vượt mục tiêu 2% của ECB. Thị trường gần như chắc chắn ECB sẽ nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tuần tới, động thái được xem là phòng ngừa để ngăn lạm phát tạm thời từ năng lượng trở thành vĩnh viễn.

Donald Trump:

• Iran đã đồng ý sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân.
• Lãnh đạo tối cao của Iran (Mojtaba Khamenei) đang tham gia đàm phán với Mỹ.
• Ông ấy là người cho phép các cuộc đàm phán, có lẽ tôi sẽ gặp ông ấy vào một thời điểm nào đó.
• Lạm phát rất thấp, thị trường chứng khoán đang hoạt động rất tốt. Giá xăng sẽ giảm sau khi xung đột với Iran kết thúc.
• Lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran có thể được dỡ bỏ vào Ngày Lao động, nhưng điều đó khó xảy ra.
• Có khả năng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận nào đó với Khamenei.
• Tình hình Iran đang phát triển nhanh chóng, sẽ rất tốt.
• Tôi có mối quan hệ tốt với Thủ tướng Israel Netanyahu. Tôi hơi lo ngại về việc ông ấy tham chiến ở Lebanon.

Khi EU tưởng như đã giải quyết được một vấn đề trên mặt trận thuế quan, Washington lại ném thêm một quả bóng khó. Hôm qua, Nghị viện EU đã bỏ phiếu thông qua dự luật bãi bỏ thuế đối với nhiều hàng hóa và nhập khẩu từ Mỹ.

Động thái này nhằm tránh một cuộc đụng độ thương mại mới với Mỹ, về cơ bản là phê chuẩn thỏa thuận thương mại từ năm ngoái. EU muốn hoàn tất nhanh chóng vì các mức thuế đối ứng của Trump vừa bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Nhưng ngay lúc đó, chính quyền Washington lại đưa ra: Mỹ đề xuất mức thuế 10% đối với 60 quốc gia và khởi động điều tra lao động cưỡng bức theo Điều 301.

Động thái này tạo thêm một cơn hỗn loạn mới trên mặt trận thương mại quốc tế.

EU đã lên tiếng phản hồi, gọi các mức thuế mới nhất này là "không có căn cứ". EU cho biết đang đúng lộ trình triển khai thỏa thuận thương mại với Mỹ trước cuối tháng 6, và kỳ vọng Mỹ sẽ "tôn trọng đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận".

Nói cách khác, việc áp thêm thuế dưới danh nghĩa các lý do khác chắc chắn không nằm trong thỏa thuận đó.

Nhưng với Trump, lời hứa cũng như các thỏa thuận hiếm khi có giá trị lâu dài. Bất cứ điều gì nói hoặc làm sau đó đều có thể thay thế mọi thỏa thuận trước, tùy hứng. Trung Quốc hiểu rõ điều này hơn ai hết.

Chủ tịch SNB Martin Schlegel cho biết, dù giá năng lượng tăng do căng thẳng Mỹ-Iran có thể đẩy lạm phát Thụy Sĩ lên trong các quý tới, áp lực lạm phát trung hạn vẫn được kiềm chế. SNB dự báo lạm phát trung bình khoảng 0.5% trong năm 2026 và 2027, nằm trong biên độ ổn định giá.

Đồng CHF tăng giá do nhu cầu trú ẩn an toàn từ căng thẳng địa chính trị, khiến SNB nâng cao sẵn sàng can thiệp ngoại hối để ngăn CHF tăng quá nhanh. Với lãi suất hiện ở mức 0%, can thiệp ngoại hối là công cụ ưu tiên thay vì hạ lãi suất sâu vào vùng âm. Thị trường hiện định giá xác suất 52% SNB tăng lãi suất vào tháng 12/2026 và 78% vào tháng 6/2027.

Đêm qua, IRGC Iran phóng tên lửa đạn đạo vào các căn cứ quân sự Mỹ tại vùng Vịnh, gồm căn cứ không quân tại Kuwait — Bahrain, Saudi Arabia và UAE cũng báo cáo tấn công vào nhiều cơ sở quân sự. Mỹ xác nhận tiến hành các đòn phản công "tự vệ" tại đảo Qeshm. Lệnh ngừng bắn ngày càng mong manh nhưng xung đột toàn diện vẫn khó xảy ra; Eo biển Hormuz vẫn đóng, giữ giá dầu ở mức cao kéo dài.

Áp lực chính lên vàng đến từ rủi ro Fed thắt chặt bất ngờ: ngày càng nhiều quan chức ủng hộ từ bỏ định hướng nới lỏng — nếu lạm phát tiếp tục nóng trước FOMC, thị trường có thể đón nhận tín hiệu diều hâu. Về kỹ thuật, vàng đang tích lũy giữa hai đường xu hướng quan trọng; kháng cự chính tại 4,585 USD/oz — phá vỡ vùng này mở đường tăng lên 4,850 USD, thất bại tiếp tục dẫn đến đáy mới. Xúc tác gần nhất hôm nay: báo cáo ADP và PMI dịch vụ ISM Mỹ; thứ Năm: Báo cáo số đơn xin trợ cấp thất nghiệp; thứ Sáu: NFP.

Hoạt động kinh doanh tổng thể trong lĩnh vực dịch vụ đã phục hồi trong tháng 5, được hỗ trợ bởi mức tăng nhẹ về đơn hàng mới. Đây là tín hiệu tích cực khi nhu cầu vẫn được duy trì bất chấp sự bất ổn kéo dài từ xung đột Trung Đông.

Tuy nhiên, hiệu suất cơ bản vẫn khá yếu kém với quý II được dự báo là một trong những quý tệ nhất trong hơn 5 năm qua — đây là điều cần lưu ý khi đánh giá chỉ số tiêu đề. Dù vậy, Tây Ban Nha vẫn luôn là một trong những điểm sáng của kinh tế eurozone, bất chấp những khó khăn tại Đức, Italy và gần đây là Pháp.

Ngoài ra, áp lực chi phí vẫn ở mức cao trong tháng 5. Đáng chú ý, chi phí đầu vào tăng đáng kể so với tháng 4, chủ yếu do giá nhiên liệu và năng lượng leo thang. Trong khi đó, chi phí đầu ra cũng tăng theo để bù đắp chi phí vận hành cao hơn, dù áp lực cạnh tranh phần nào hạn chế khả năng định giá của doanh nghiệp.

S&P Global ghi nhận: "Chi phí đầu vào tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 11/2022. Ngược lại, lạm phát đầu ra giảm xuống mức thấp nhất trong 3 tháng, dù vẫn cao hơn xu hướng lịch sử và cho thấy mức tăng đáng kể về giá tính cho khách hàng."

Nhìn chung, triển vọng vẫn chưa phát đi tín hiệu cải thiện hay lạc quan hơn, dù hoạt động kinh doanh trong tháng 5 tốt hơn tháng 4.

USD/JPY hai lần chạm mức 159.99 trong ngày hôm nay trước khi điều chỉnh nhẹ. Kể từ tuần thứ hai của tháng 5, xu hướng cặp tiền này chủ yếu đi theo một chiều tăng hướng về ngưỡng 160.00, bất chấp các đợt can thiệp của Bộ Tài chính Nhật Bản.

Nhiều yếu tố hỗ trợ xu hướng tăng: xung đột Mỹ-Iran kéo dài, BOJ gặp khó trong kế hoạch tăng lãi suất do bức tranh lạm phát phức tạp, giá năng lượng leo thang kéo kinh tế Nhật vào vòng xoáy khó khăn, lo ngại tài khóa khi chính phủ phải phát hành thêm nợ để tài trợ trợ cấp, cùng với "Takaichi trade" diễn ra từ tháng 10 năm ngoái. Tại ngưỡng 160.00, thị trường đang chơi ván cờ tâm lý — Nhật Bản được cho là sẽ buộc phải can thiệp nếu giá vượt mức này. Cập nhật: Cặp tiền giảm nhanh xuống 159.55 nhưng mức giảm ~40 pips cho thấy đây nhiều khả năng là chốt lời hơn can thiệp chính thức.

Dù ngôn từ có nhiều uốn khúc, kết luận cốt lõi là BOJ đang nghiêng về việc tăng lãi suất như bước đi tiếp theo. Ueda tái khẳng định điều này bằng cách phác thảo kịch bản cơ sở và bảo vệ sự cần thiết phải chú trọng hơn đến rủi ro lạm phát tăng cao thay vì rủi ro kinh tế suy giảm.

Ông cố gắng duy trì một số dư địa khi cho rằng ngân hàng trung ương cần chú ý cả hai phía. Tuy nhiên, nhìn chung, phát ngôn này cho thấy BOJ cần hành động để ứng phó với áp lực lạm phát đang leo thang — đặc biệt khi xung đột Mỹ-Iran đã khuấy động thị trường và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.

Hiện tại, các nhà giao dịch đang định giá xác suất ~75% BOJ tăng lãi suất trong tháng này. Dù không muốn gây thêm áp lực cho chính phủ và tài chính/ngân sách Nhật Bản, BOJ sẽ khó có thể lùi bước vào lúc này.

Bộ Ngoại giao Iran lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công quân sự của Mỹ nhắm vào tàu chở dầu Iran và đảo Qeshm, đồng thời quy trách nhiệm trực tiếp cho Kuwait và Bahrain vì đã cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ và không phận của họ trong các chiến dịch quân sự. Tehran tuyên bố bảo lưu quyền tự vệ trước bất kỳ quốc gia nào tạo điều kiện cho các cuộc tấn công tương lai của Mỹ.

Đêm qua, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo tấn công các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực, bao gồm căn cứ không quân Ali Al Salem tại Kuwait. Bahrain, Ả Rập Xê Út và UAE cũng báo cáo bị tấn công; chính quyền hàng không tạm đình chỉ các chuyến bay tại Kuwait, Bahrain và UAE. Giá dầu nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao cho đến khi Eo biển Hormuz được mở lại.

Tim Moore, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cho biết:

"Các doanh nghiệp dịch vụ Anh ghi nhận sự đảo chiều trong tháng 5 khi hoạt động kinh doanh rơi vào vùng suy giảm sau khi cho thấy một số khả năng phục hồi hồi đầu năm. Nhu cầu từ doanh nghiệp và người tiêu dùng yếu đi, cả ở thị trường trong nước lẫn quốc tế, được coi là nguyên nhân kìm hãm hoạt động kinh doanh."

"Nhiều công ty dịch vụ cho biết xung đột Trung Đông đã tác động tiêu cực đến triển vọng bán hàng và hoạt động kinh doanh nói chung. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực lưu trú và vận tải thường đề cập đến chi tiêu tùy ý bị thắt chặt và áp lực từ chi phí đầu vào tăng mạnh, trong khi các công ty dịch vụ chuyên nghiệp báo cáo bị ảnh hưởng do tâm lý e ngại rủi ro gia tăng ở khách hàng. Tuy nhiên, chi tiêu đầu tư của doanh nghiệp vào dịch vụ công nghệ vẫn là điểm sáng cho một bộ phận nền kinh tế dịch vụ."

"Sự gia tăng mạnh mẽ trong áp lực chi phí đầu vào là thách thức chính của các nhà cung cấp dịch vụ từ đầu năm đến nay, do giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển tăng cao. Tốc độ lạm phát chi phí đầu vào tổng thể có giảm nhẹ so với tháng 4, nhưng vẫn cao hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022."

"Lo ngại về đợt tăng lạm phát kéo dài, cộng với căng thẳng địa chính trị leo thang và nhu cầu yếu, tiếp tục ảnh hưởng đến kỳ vọng hoạt động kinh doanh trong tháng 5. Mức độ lạc quan giảm lần thứ ba trong bốn tháng, xuống mức thấp nhất kể từ đợt sụt giảm liên quan đến thuế quan của Mỹ vào tháng 4 năm 2025."

PMI dịch vụ của Đức trong tháng 5 đạt 48.1 điểm, cao hơn mức sơ bộ 47.8 điểm và cải thiện so với 46.9 điểm của tháng trước. PMI tổng hợp đạt 48.8 điểm, nhỉnh hơn mức sơ bộ 48.6 điểm và cao hơn 48.4 điểm trước đó.

Dù lĩnh vực dịch vụ vẫn nằm trong vùng suy giảm (dưới 50 điểm), tốc độ suy yếu đã chậm lại. Các doanh nghiệp ghi nhận hoạt động kinh doanh giảm tháng thứ hai liên tiếp, nhưng kỳ vọng cho 12 tháng tới đã phục hồi đáng kể nhờ hy vọng xung đột Trung Đông sớm hạ nhiệt và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

Theo S&P Global, nhu cầu dịch vụ vẫn chịu áp lực từ chi phí năng lượng cao và tâm lý bất ổn của người tiêu dùng. Tuy nhiên, đà giảm của đơn hàng mới và hoạt động kinh doanh đã bớt nghiêm trọng hơn. Áp lực lạm phát trong lĩnh vực dịch vụ vẫn ở mức cao, song các doanh nghiệp gặp khó khăn hơn trong việc tăng giá do khách hàng phản ứng với giá cả, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp. Trong khi đó, việc làm trong ngành dịch vụ tiếp tục giảm nhưng với tốc độ tương đối nhẹ.

PMI dịch vụ cuối cùng của Eurozone tháng 5 đạt 47.7 điểm, cao hơn mức sơ bộ 46.4 điểm và nhỉnh hơn mức 47.6 điểm của tháng trước. Trong khi đó, PMI tổng hợp đạt 48.5 điểm, cao hơn dự báo sơ bộ 47.5 điểm nhưng vẫn thấp hơn mức 48.8 điểm trước đó.

Mặc dù lĩnh vực dịch vụ của Eurozone cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn dự kiến, hoạt động kinh doanh khu vực tư nhân vẫn giảm xuống mức thấp nhất trong 18 tháng và ghi nhận tháng suy giảm thứ hai liên tiếp. Đáng lo ngại hơn, áp lực lạm phát tiếp tục gia tăng khi chi phí đầu vào tăng mạnh nhất trong 3.5 năm và giá bán tăng lên mức cao nhất trong 38 tháng.

Theo S&P Global, dữ liệu PMI hiện cho thấy kinh tế Eurozone có thể suy giảm khoảng 0,2% trong quý II nếu không có sự cải thiện đáng kể trong tháng 6. Điều này đặt Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vào thế khó: vừa phải đối phó với lạm phát có nguy cơ tiến gần 4%, vừa phải tránh việc tăng lãi suất quá mạnh khiến nền kinh tế rơi sâu hơn vào suy thoái.

Giá vàng giao dịch tại mức 4,462 USD/oz trước các căng thẳng địa chính trị 

PMI Dịch vụ Trung Quốc (RatingDog) tháng 5/2026 tăng lên 54.4 từ mức 52.6 của tháng 4, vượt kỳ vọng thị trường ở mức 52.3 và là mức mở rộng nhanh nhất trong 3 tháng qua. Đơn hàng mới tăng trưởng tháng thứ 41 liên tiếp — chuỗi dài thứ hai trong lịch sử khảo sát — trong khi đơn hàng xuất khẩu phục hồi dương sau 2 tháng thu hẹp. Việc làm tăng trưởng lần đầu sau 4 tháng, và chỉ số tổng hợp (Composite) đạt 54.0 — mức tăng nhanh thứ hai trong 2 năm.

Điểm cần theo dõi là áp lực chi phí đầu vào tăng cao nhất 19 tháng, chủ yếu do giá dầu và nhiên liệu — hệ quả trực tiếp từ xung đột Eo biển Hormuz. Hiện các doanh nghiệp vẫn đang hấp thụ áp lực này và chưa chuyển sang giá đầu ra. Kết quả Trung Quốc trái ngược rõ rệt với PMI dịch vụ tháng 5 của Nhật Bản và Úc, vốn đều bị kéo lùi bởi cùng chi phí chiến tranh Trung Đông — cho thấy các biện pháp hỗ trợ nhu cầu nội địa của Bắc Kinh đang phát huy tác dụng.

Những phát biểu này không quá bất ngờ với lập trường thường thiên hawkish của Wunsch. Nhắc lại, ông từng đề cập rằng ông "hơi nghiêng về phía tăng lãi suất" ngay từ tháng 4. Nhưng cuối cùng, ông vẫn ủng hộ quyết định đồng thuận với các đồng nghiệp vì ông cho rằng có cả mặt lợi lẫn mặt hại khi hành động vào lúc đó.

Tuy nhiên, lần này phát biểu của ông cho thấy rõ ràng rằng ECB sẽ tăng lãi suất trong tháng này dù sao đi nữa. Câu hỏi duy nhất còn lại là điều gì sẽ xảy ra sau đó.

Iran tiếp tục leo thang xung đột khi IRGC bắn ít nhất 10 tên lửa đạn đạo vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait, đồng thời Bahrain, Ả Rập Xê Út và Dubai cũng báo cáo bị tấn công — khiến không phận Vùng Vịnh tạm thời đóng cửa. Dầu Brent và WTI tăng mạnh ngay lập tức. USD/JPY chạm mốc 160, mức Nhật Bản từng chi nặng để can thiệp năm 2024; Bộ trưởng Tài chính Katayama cảnh báo Tokyo sẵn sàng hành động khi cần. Nhật Bản đồng thời phê duyệt ngân sách bổ sung ¥3,1 nghìn tỷ để trợ cấp nhiên liệu và điện.

GDP Australia quý 1/2026 tăng 0.3% QoQ và 2.5% YoY, thấp hơn kỳ vọng do nhập khẩu thiết bị trung tâm dữ liệu và chi phí nhiên liệu chiến tranh kéo giảm thương mại ròng. Mỹ đề xuất thuế tối thiểu 10% lên hàng nhập khẩu từ khoảng 60 quốc gia theo điều tra Section 301 về lao động cưỡng bức, mức 12.5% áp dụng cho Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. SpaceX đặt mục tiêu IPO 135 USD/cổ phiếu trên Nasdaq, dự kiến huy động 75 tỷ USD — IPO lớn nhất lịch sử.