
UAE đang dẫn đầu bước ngoặt mang đậm lập trường "diều hâu" của khu vực Vùng Vịnh đối với Iran, thúc đẩy một liên minh nhằm mở cửa trở lại Eo biển Hormuz và phát đi tín hiệu sẵn sàng đóng vai trò quân sự trực tiếp. Saudi Arabia và Bahrain tỏ ra đồng điệu với phe cứng rắn này hơn là Qatar, Oman và Kuwait, song một liên minh Vùng Vịnh thực sự vẫn còn đối mặt với sự phân hóa sâu sắc về mặt chính trị. Nếu được hình thành, liên minh này nhiều khả năng sẽ xoay quanh các nhiệm vụ do Mỹ dẫn dắt như an ninh hàng hải, phòng không, hộ tống, rà phá thủy lôi và hậu cần, thay vì một cuộc chiến tranh trên bộ toàn diện. Thách thức lớn nhất hiện nay là Iran vẫn có thể gây ra sự gián đoạn nặng nề thông qua các phương thức phi đối xứng, ngay cả khi không kiểm soát chiến trường theo cách thông thường.
Tóm tắt nhanh:
- Lập trường cứng rắn: UAE đã tiến xa nhất trong việc sẵn sàng tham gia quân sự trực tiếp, tuyên bố có thể gia nhập nỗ lực do Mỹ dẫn dắt nhằm đảm bảo an ninh hoặc mở cửa lại Eo biển Hormuz. Theo các báo cáo gần đây, Abu Dhabi đang tích cực vận động cho một liên minh rộng lớn hơn, thậm chí tìm kiếm sự bảo trợ từ Liên Hợp Quốc cho các hành động của mình.
- Sự rạn nứt trong khối: Saudi Arabia và Bahrain dường như đồng thuận với đường lối cứng rắn, trong khi Qatar, Oman và Kuwait lại nghiêng về giải pháp sớm chấm dứt chiến tranh để hạn chế thiệt hại kinh tế. Reuters đưa tin UAE, Saudi Arabia và Bahrain sẵn sàng chấp nhận các rủi ro leo thang, trái ngược với thái độ thận trọng của nhóm còn lại.
- Chiến lược quân sự: Một liên minh Vùng Vịnh sẽ không cố gắng "chinh phạt Iran". Nhiệm vụ thực tế hơn của họ sẽ là phòng thủ không quân và tên lửa, hộ tống hàng hải, rà phá thủy lôi, hỗ trợ tình báo, hậu cần, và có thể là các cuộc không kích hạn chế hoặc hỗ trợ đánh chiếm các hòn đảo gần Hormuz.
- Lợi thế phi đối xứng của Iran: Điểm mạnh của các quốc gia Vùng Vịnh là sức mạnh không quân và phòng không tiên tiến của phương Tây. Tuy nhiên, lợi thế của Iran vẫn nằm ở nghệ thuật chiến tranh phi đối xứng: máy bay không người lái (drone), tên lửa, thủy lôi, xuồng cao tốc và khả năng duy trì mối đe dọa đối với tàu thuyền ngay cả khi chịu thiệt hại nặng nề.
- Điểm nghẽn chính trị: Nút thắt lớn nhất không chỉ nằm ở khía cạnh quân sự, mà là liệu Washington có muốn một chiến dịch kéo dài tại Hormuz hay không, liệu có đủ đối tác sẵn sàng ký kết, và liệu các thủ đô Vùng Vịnh có chấp nhận rủi ro Tehran giáng trả vào các thành phố, bến cảng và cơ sở hạ tầng năng lượng của họ.
1. Sự dịch chuyển chiến lược lịch sử
Câu chuyện đang nổi lên tại Vùng Vịnh không còn chỉ dừng lại ở việc liệu Mỹ có thu hẹp quy mô cuộc chiến với Iran hay không, mà là liệu một kiến trúc an ninh rộng lớn hơn do khối Arab hậu thuẫn có bắt đầu thành hình để mở cửa lại Eo biển Hormuz và kiềm chế các mối đe dọa từ tên lửa, drone và hải quân Iran hay không.
UAE đã trở thành phép thử rõ ràng nhất. Reuters đưa tin vào giữa tháng 3 rằng Abu Dhabi có thể tham gia vào nỗ lực do Mỹ dẫn dắt nhằm bảo vệ tàu thuyền qua lại Hormuz. Trong khi đó, báo cáo mới nhất từ Wall Street Journal tiết lộ UAE hiện đang tích cực chuẩn bị hỗ trợ dùng vũ lực mở cửa eo biển và thúc đẩy một liên minh có thể bao gồm cả các cường quốc phương Tây và Châu Á.
Đây là một sự dịch chuyển chiến lược mang tính bước ngoặt. Trong nhiều năm, các nền quân chủ Vùng Vịnh luôn cố gắng tránh bị coi là các bên tham chiến trực tiếp chống lại Iran. Tuy nhiên, các cuộc tấn công liên tiếp của Iran vào lãnh thổ Vùng Vịnh, cộng hưởng với thiệt hại kinh tế khổng lồ từ việc Hormuz bị gián đoạn, dường như đang thay đổi hoàn toàn phép tính đó. Các quốc gia Vùng Vịnh được cho là đã nói riêng với Washington rằng chỉ một lệnh ngừng bắn là không đủ, và bất kỳ "vãn cuộc" (endgame) nào cũng phải vĩnh viễn bẻ gãy khả năng của Iran trong việc sử dụng tên lửa, drone và các lực lượng ủy nhiệm để đe dọa tàu thuyền, dòng chảy năng lượng và cơ sở hạ tầng dân sự.
2. Sự phân hóa trong nội khối GCC
Mặc dù vậy, Vùng Vịnh không hề bước đi cùng một nhịp. Reuters báo cáo rằng UAE, Saudi Arabia và Bahrain là những quốc gia sẵn sàng nhất trong việc gánh chịu rủi ro leo thang và thúc đẩy một giải pháp hậu chiến cứng rắn hơn. Trong khi đó, Qatar, Oman và Kuwait lại tập trung nhiều hơn vào việc khép lại cuộc chiến và giới hạn những hệ lụy kinh tế.
Sự phân hóa này đóng vai trò then chốt, bởi bất kỳ liên minh nào cũng sẽ trở nên khả thi hơn nếu nó bắt đầu bằng một nhóm nòng cốt bao gồm các quốc gia tự nguyện, thay vì chờ đợi sự nhất trí tuyệt đối từ toàn bộ Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Bahrain đặc biệt quan trọng về mặt chính trị do đang là nơi đồn trú của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ, trong khi Saudi Arabia nắm giữ sức nặng về quy mô, địa lý và sức mạnh không quân.
3. Cấu trúc quân sự của một Liên minh tiềm năng
Về mặt quân sự, một liên minh Vùng Vịnh sát cánh cùng Mỹ có thể sẽ không mang dáng dấp của một lực lượng xâm lược kinh điển. Nó nhiều khả năng sẽ là một chiến dịch kết hợp hải - không quân đa tầng. Mỹ sẽ cung cấp "xương sống": không lực từ tàu sân bay, hệ thống Tình báo - Giám sát - Trinh sát (ISR), tác chiến điện tử, tiếp nhiên liệu trên không, phòng thủ tên lửa, hệ thống chỉ huy - kiểm soát, và "nắm đấm" hải quân để hộ tống tàu thuyền và trấn áp các mối đe dọa từ Iran.
Đổi lại, các đối tác Vùng Vịnh sẽ đóng góp căn cứ không quân, lợi thế cự ly tiếp cận, các trung tâm hậu cần, hệ thống phòng thủ Patriot và THAAD, lực lượng không quân bản địa, tài sản tuần tra hải quân, và tiềm năng đảm nhận vai trò rà phá thủy lôi hoặc hộ tống. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) lưu ý rằng các quốc gia Vùng Vịnh vốn dĩ đã tham gia sâu vào việc đánh chặn tên lửa và drone của Iran, đồng thời dựa vào hệ thống Patriot để phòng thủ tên lửa đạn đạo và hành trình sát cánh cùng Mỹ.
Đặc biệt, UAE nổi lên như một điểm tựa hoàn hảo khi kết hợp giữa ý chí chính trị, vị trí địa lý đắc địa và lực lượng quân sự tinh nhuệ. Abu Dhabi đang xem xét các vai trò như rà phá thủy lôi và hỗ trợ mở cửa lại eo biển. Các chuyên gia phân tích nhấn mạnh rằng các căn cứ của UAE, cảng nước sâu Jebel Ali, và vị trí sát sườn Hormuz có thể biến quốc gia này thành một bàn đạp vô giá.
4. Bài toán hóc búa mang tên "Chiến tranh phi đối xứng"
Bất chấp một liên minh hùng hậu, Hormuz sẽ không bao giờ là một bài toán dễ giải. Các chuyên gia liên tục nhấn mạnh rằng Iran không cần phải làm chủ mặt biển để biến tuyến đường thủy này thành "tử địa". Chỉ riêng thủy lôi, drone, tên lửa diệt hạm, xuồng cỡ nhỏ và các chiến thuật quấy rối dai dẳng đã đủ sức đe dọa giao thông thương mại, khiến các công ty bảo hiểm, hãng tàu và toàn bộ thị trường năng lượng phải "ngồi trên đống lửa". Câu hỏi then chốt theo CSIS là Iran còn giữ lại được bao nhiêu năng lực tên lửa và drone tàn dư, và liệu một chiến dịch mở cửa eo biển của Mỹ có thực sự đủ sức vô hiệu hóa chúng để khôi phục hoạt động vận tải bình thường hay không.
Những gì xảy ra tiếp theo sẽ phụ thuộc vào các toan tính chính trị nhiều không kém gì các chiến thuật quân sự trên thực địa. Cơ hội cho một liên minh tác chiến Vùng Vịnh được tuyên bố công khai và toàn diện vẫn đang bị treo lơ lửng, phụ thuộc vào việc liệu Washington có thực sự cam kết, liệu các đối tác có tin rằng sứ mệnh này khả thi, và liệu họ đã chuẩn bị sẵn sàng tâm lý để hứng chịu thêm những đòn giáng trả khốc liệt từ Iran hay chưa.