Việc hoãn hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập khiến căng thẳng Mỹ-Trung gia tăng

Trong vài ngày qua, Trung Quốc đã khởi động các cuộc điều tra trả đũa về các hoạt động thương mại của Mỹ, trong khi một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng đã đến thăm Đài Loan để thúc đẩy việc chi tiêu nhiều hơn nhằm ngăn chặn một cuộc xâm lược của Trung Quốc vào trung tâm sản xuất chip. Khi cuộc chiến của Trump ở Iran tiếp tục làm gián đoạn thương mại toàn cầu, điều quan trọng đối với sự tăng trưởng của Trung Quốc, Bắc Kinh vào thứ Ba đã cùng Pakistan đưa ra lời kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức.

Khi những căng thẳng này gia tăng trước thềm hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo rất được mong đợi bị hoãn đến giữa tháng Năm, Nhà Trắng đã phát tín hiệu về ý định giữ mọi thứ đi đúng hướng. Thư ký Báo chí Karoline Leavitt vào thứ Hai cho biết các quan chức nội các sẽ đến Trung Quốc trong những tuần tới, một động thái có thể trấn an Bắc Kinh sau khi các quan chức trước đó bày tỏ sự không hài lòng với các chuẩn bị vào phút cuối của Washington.

Những chuyến thăm như vậy sẽ tiếp nối các cuộc đàm phán thương mại mà Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer đã tiến hành gần đây với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Paris. Bất kỳ chuyến thăm nào đến Bắc Kinh của Ngoại trưởng Marco Rubio, người đã bị Trung Quốc trừng phạt hai lần, có thể được coi là một nhánh ô liu khác từ cả hai phía.

“Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã ổn định đáng kể trong những tháng kể từ cuộc họp Busan,” Joe Mazur, nhà phân tích cấp cao tại công ty tư vấn Trivium China, cho biết, đề cập đến hội nghị thượng đỉnh tháng Mười đã ký kết một thỏa thuận đình chiến thuế quan. “Càng lâu hai nhà lãnh đạo không nói chuyện, nguy cơ quay trở lại những ngày tồi tệ nhất của cuộc chiến thương mại càng lớn.”

Về phần mình, Bắc Kinh đã thể hiện cam kết với hội nghị thượng đỉnh bằng cách nhấn mạnh vai trò “không thể thay thế” của ngoại giao cấp nguyên thủ quốc gia. Vài giờ trước khi các cuộc điều tra về hoạt động thương mại của Mỹ được công bố, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc đã kêu gọi Greer tránh “cạnh tranh ác liệt” và thực hiện đồng thuận đạt được tại cuộc họp lãnh đạo gần nhất ở Hàn Quốc.

Xung đột ở Trung Đông giờ đây dường như là nguồn bất ổn lớn nhất. Khi Trump hoãn chuyến thăm Trung Quốc, ông viện dẫn lý do cần ở lại Washington để tập trung vào các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran. Cuộc chiến hiện đã kéo dài sang tháng thứ hai và không có dấu hiệu kết thúc sớm.

Greer vào thứ Ba đã hạ thấp khả năng xung đột có thể làm chậm trễ thêm các cuộc đàm phán, nói rằng các công tác chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh vẫn đang đi đúng hướng.

“Người Trung Quốc muốn ổn định. Chúng tôi muốn ổn định. Tôi thực sự thấy một chương trình nghị sự tích cực với Trung Quốc trong tương lai,” Greer cho biết. Khi được hỏi liệu ông có cần gặp lại các đối tác Trung Quốc trước hội nghị thượng đỉnh hay không, ông nói rằng điều đó không cần thiết, trái ngược với gợi ý của Leavitt một ngày trước đó.

Trump và Tập Cận Bình dự kiến sẽ gặp nhau bốn lần trong năm nay, bao gồm tại hai hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo mà cả hai quốc gia tổ chức vào những tháng cuối năm 2026. Bất kỳ sự chậm trễ nào nữa trong chuyến đi của lãnh đạo Đảng Cộng hòa đến Bắc Kinh — chuyến đi đầu tiên của một tổng thống Mỹ trong gần một thập kỷ — sẽ làm mất đà của lịch trình đó.

“Sẽ rất khó xử về mặt ngoại giao nếu Tổng thống Trump hoãn hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai, và việc hoãn thêm một lần nữa cũng có thể làm gián đoạn nhịp độ của các cuộc họp có thể diễn ra vào cuối năm,” Brian Hart, phó giám đốc Dự án Sức mạnh Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết. “Điều đó có thể làm suy yếu sự ổn định tương đối đạt được ở Busan.”

Đài Loan vẫn là một điểm nóng, với việc Tập Cận Bình tuần này mời nữ chủ tịch của đảng đối lập chính trên đảo đến Trung Quốc lần đầu tiên trong một thập kỷ. Cuộc gặp đó sẽ cho nhà lãnh đạo Trung Quốc cơ hội gây áp lực với Cheng Li-wun về ngân sách quân sự đặc biệt mà Tổng thống Lai Ching-te đang cố gắng thông qua, một phần để mua thêm vũ khí từ Washington.

Các quan chức Trung Quốc lo ngại về việc Mỹ bán thêm vũ khí, một vấn đề mà Tập Cận Bình đã nêu trực tiếp với Trump trong một cuộc điện thoại vào tháng Hai, trong đó ông kêu gọi Mỹ tiến hành với “sự thận trọng tối đa.” Đảng Cộng sản Trung Quốc coi hòn đảo tự trị này là lãnh thổ của mình mặc dù chưa bao giờ cai trị nó.

Tuy nhiên, Trung Quốc đã phản ứng một cách có chừng mực trước các căng thẳng thương mại mới, thể hiện mong muốn chung nhằm ngăn chặn bất kỳ sự đổ vỡ nào. Bắc Kinh coi các cuộc điều tra mới nhất là biện pháp đối phó với các cuộc điều tra theo Điều 301 của Mỹ, được chính quyền Trump khởi xướng để đặt nền móng cho việc thay thế các mức thuế bị Tòa án Tối cao bác bỏ vào tháng Hai.

Phán quyết của tòa án đã loại bỏ mức thuế “tương hỗ” 10% của Trump đối với hàng hóa Trung Quốc, cũng như một khoản thuế riêng 10% liên quan đến fentanyl. Mặc dù chính quyền Trump kể từ đó đã chuyển sang áp đặt mức thuế toàn cầu cố định 10%, tổng mức thuế của Mỹ đối với Trung Quốc vẫn ở mức thấp hơn so với trước phán quyết.

“Điều này phản ánh mô hình tương tác kinh tế hiện tại giữa Trung Quốc và Mỹ: bất cứ khi nào Mỹ khiêu khích, Trung Quốc sẽ phản đòn một cách kiên quyết — và chúng tôi nói là làm,” Wu Xinbo, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ tại Đại học Phục Đán, cho biết.

Tuy nhiên, các động thái gần đây nhấn mạnh khoảng cách ngày càng rộng trong cách hai bên diễn giải các hành động của Washington. Trong khi chính quyền Trump coi các cuộc điều tra theo Điều 301 là con đường pháp lý để khôi phục thuế quan và duy trì sự liên tục trong chính sách thương mại, Bắc Kinh lại xem chúng như một hành động leo thang.

Hiện tại, cả Bắc Kinh và Washington dường như tập trung vào việc quản lý các khác biệt của mình đồng thời tăng cường vị thế đàm phán và bảo tồn không gian cho việc giảm leo thang.