Mỹ nhắm vào các nhà máy liên quan Trung Quốc ở Việt Nam, lo ngại thuế quan leo thang

Theo các nguồn tin, đoàn thanh tra đã kiểm tra hồ sơ, nguồn gốc nguyên liệu và quy trình sản xuất nhằm xác định mức độ giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam trước khi hàng hóa được xuất khẩu sang Mỹ. Ngoài ra, cơ quan chức năng Mỹ cũng xem xét khả năng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với phần mềm. Các nguồn tin đề nghị giấu tên do các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước vẫn đang diễn ra.

Dù các cuộc kiểm tra đã làm dấy lên lo ngại Mỹ có thể mở rộng chính sách thuế quan đối với Việt Nam, đến nay phía Mỹ vẫn chưa tìm thấy bằng chứng đáng kể cho thấy hàng hóa Trung Quốc được trung chuyển trái phép qua Việt Nam trước khi xuất khẩu sang Mỹ, theo các nguồn tin.

Người phát ngôn của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) cho biết cơ quan này hiện chưa thể đưa ra bình luận.

Trong bối cảnh Mỹ tiếp tục gây sức ép đối với Việt Nam về các vấn đề sở hữu trí tuệ, tình trạng dư thừa công suất sản xuất và gian lận thương mại, chính phủ của Chủ tịch nước Tô Lâm đã nỗ lực chứng minh rằng Việt Nam đang tăng cường xử lý các vấn đề này trên phạm vi cả nước. Một trong những động thái đáng chú ý là việc thu giữ 50,000 đôi giày Nike giả trong một chiến dịch được công bố rộng rãi.

Hai bên đã đàm phán trong nhiều tháng nhằm hoàn tất khuôn khổ thỏa thuận thương mại đạt được vào tháng 10 năm ngoái. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, vòng đàm phán hiện tại diễn ra căng thẳng và gặp nhiều khó khăn khi hai bên chưa thể thống nhất về vấn đề trung chuyển hàng hóa và các rào cản phi thuế quan khác.

Việc truy tìm hàng hóa Trung Quốc được cho là trung chuyển trái phép qua Việt Nam, bao gồm các sản phẩm được dán nhãn "Made in Vietnam" mà không qua gia công hoặc chỉ được gia tăng rất ít giá trị, là một trong những cáo buộc trọng tâm mà Washington đưa ra đối với Hà Nội trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump thúc đẩy chính sách dựng hàng rào thuế quan nhằm bảo vệ nền kinh tế Mỹ.

Đầu tháng này, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tiếp tục nhắc lại cáo buộc quen thuộc rằng có những lô hàng được chuyển sang Việt Nam chỉ để dán nhãn "Made in Vietnam" trước khi xuất khẩu sang Mỹ.

Tuy nhiên, vấn đề này nhiều khả năng sẽ không phải là yếu tố duy nhất quyết định chính sách thuế của Mỹ đối với Việt Nam.

Việt Nam nằm trong số 60 nền kinh tế bị Mỹ áp dụng các mức thuế mới hôm thứ Sáu sau khi Washington cho rằng các nước này chưa có đủ biện pháp ngăn chặn lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng. Trong phản ứng đưa ra hôm thứ Bảy, Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định quyết định của Mỹ "không phản ánh đầy đủ thực tế cũng như những nỗ lực của Việt Nam trong việc phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức, bao gồm việc cấm nhập khẩu các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức."

Đối với các cáo buộc liên quan đến sở hữu trí tuệ, Việt Nam cũng đã tăng cường hoạt động thực thi pháp luật. Trong báo cáo dài 3,581 trang gửi tới Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sau khi bị đưa vào danh sách "quốc gia nước ngoài cần ưu tiên theo dõi" trong báo cáo tháng 4, Việt Nam cho biết các cơ quan chức năng đã xử lý gần 20,000 vụ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trong giai đoạn 2021-2025.

Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đang bị Mỹ điều tra về tình trạng dư thừa công suất sản xuất và hiện là nước duy nhất cùng lúc phải đối mặt với ba cuộc điều tra theo Điều 301 của luật thương mại Mỹ.

Các cuộc điều tra diễn ra trong bối cảnh giới chức thương mại hai nước vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc đạt được thỏa thuận thuế quan cuối cùng. Trước đó, ông Jamieson Greer cho biết một thỏa thuận với Việt Nam không chỉ nhằm thu hẹp mức thâm hụt thương mại song phương trị giá 178 tỷ USD. Washington cũng đang thúc giục Hà Nội cắt giảm các rào cản phi thuế quan, tăng cường hợp tác về an ninh kinh tế và kiểm soát hoạt động trung chuyển hàng hóa, đồng thời nâng cao mức độ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp Mỹ.

Theo bà Laura Schwartz, chuyên gia phân tích cấp cao về châu Á tại Verisk Maplecroft, việc chuyển từ một khuôn khổ hợp tác chung sang một thỏa thuận thương mại toàn diện giữa Washington và Hà Nội đang gặp nhiều thách thức, chủ yếu do những lợi ích rất lớn mà Việt Nam đang phải cân nhắc. Bà cho rằng vấn đề trung chuyển hàng hóa là trở ngại đặc biệt khó giải quyết, đồng thời áp lực đạt được thỏa thuận sẽ ngày càng gia tăng khi các kết quả điều tra được chuyển thành các biện pháp áp thuế cụ thể.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất quan trọng của nhiều thương hiệu lớn của Mỹ khi cuộc chiến thương mại đầu tiên giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời ông Trump thúc đẩy các doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Hiện Nike sản xuất hơn một nửa số giày trên toàn cầu tại Việt Nam, trong khi Apple đã chuyển phần lớn hoạt động sản xuất ngoài iPhone, đặc biệt là AirPods và máy tính xách tay, sang Việt Nam.

Chính quyền Trump từ lâu cho rằng tình trạng thâm hụt thương mại song phương lớn là dấu hiệu cho thấy quan hệ thương mại thiếu công bằng và cần được điều chỉnh. Đối với Việt Nam, vấn đề này ngày càng trở nên nhạy cảm khi thặng dư thương mại với Mỹ tăng mạnh. Theo số liệu mới nhất của Mỹ trong tháng 5, Việt Nam đã vượt Đài Loan để trở thành nền kinh tế ghi nhận mức thâm hụt thương mại hàng tháng lớn nhất của Mỹ.