Bầu cử sớm ở Nhật Bản thổi bùng kỳ vọng giảm thuế, lợi suất trái phiếu vọt lên mức cao nhất 27 năm

Cuộc bầu cử tổng quát bất ngờ có khả năng diễn ra tại Nhật Bản đang làm gia tăng triển vọng cắt giảm thuế tiêu thụ, khi cả lãnh đạo đảng cầm quyền lẫn các đảng đối lập đều nhấn mạnh sự cần thiết phải giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình.

Kỳ vọng ngày càng rõ rệt về việc cắt giảm thuế – một bước đi có thể tạo ra khoảng trống lớn trong nguồn thu ngân sách và làm trầm trọng thêm tình trạng tài khóa vốn đã mong manh của Nhật Bản – đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lên 2.23% vào thứ Hai, mức cao nhất trong 27 năm.

Hiện Nhật Bản áp thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm và 10% đối với các hàng hóa, dịch vụ khác. Khoản thu này là nguồn tài trợ quan trọng cho chi phí phúc lợi xã hội ngày càng tăng, trong bối cảnh dân số già hóa nhanh.

Ông Shunichi Suzuki, Tổng thư ký Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền, cho biết đảng này trước đó đã đạt thỏa thuận với đối tác liên minh Ishin, theo đó hướng tới việc loại bỏ mức thuế 8% đối với thực phẩm trong thời hạn hai năm.
“Đó là lập trường cơ bản của chúng tôi, nhằm thực hiện một cách nghiêm túc những gì đã được ghi trong thỏa thuận,” ông nói trong một chương trình truyền hình hôm Chủ nhật.

Một báo cáo công bố hôm thứ Bảy cho biết Thủ tướng Sanae Takaichi, khi kêu gọi tổ chức tổng tuyển cử vào tháng tới, có thể cam kết tạm thời bãi bỏ mức thuế 8% đối với thực phẩm. Người phát ngôn hàng đầu của chính phủ, ông Minoru Kihara, cũng cho biết vào thứ Hai rằng việc cắt giảm thuế tiêu thụ “không bị loại trừ như một lựa chọn.”

Ở phe đối lập, Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản – lực lượng đối lập chính – đã đồng ý thành lập liên minh với Komeito và cũng nhìn thấy lợi ích của việc cắt giảm thuế suất, theo Tổng thư ký Jun Azumi. Lãnh đạo Komeito, ông Makoto Nishida, thậm chí còn đề xuất Nhật Bản có thể thành lập một quỹ tài sản quốc gia mới để tạo nguồn thu cho việc cắt giảm thuế lâu dài.
“Bằng cách tạo ra một nguồn thu nhập bền vững, chúng ta có thể vĩnh viễn loại bỏ thuế tiêu thụ áp dụng đối với thực phẩm,” ông Nishida nói.

Nhiều quan chức thuộc các đảng đối lập lớn khác cũng đã lên tiếng kêu gọi giảm hoặc xóa bỏ thuế tiêu thụ. Dự kiến, bà Takaichi sẽ tổ chức họp báo lúc 6 giờ tối thứ Hai (0900 GMT) để tuyên bố ý định kêu gọi một cuộc bầu cử bất ngờ vào tháng Hai, tận dụng mức độ ủng hộ cao hiện nay.

Đòn giáng vào ngân sách

Lạm phát tại Nhật Bản đã vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương trong gần bốn năm, chủ yếu do giá thực phẩm duy trì ở mức cao. Điều này đã thúc đẩy các chính trị gia gia tăng lời kêu gọi chi tiêu lớn hơn và cắt giảm thuế nhằm giảm áp lực lên các hộ gia đình.

Trong nhiều năm, LDP phản đối các đề xuất cắt giảm thuế tiêu thụ từ phe đối lập, với lập luận rằng động thái này sẽ làm suy giảm niềm tin của thị trường vào quyết tâm ổn định tài khóa của Nhật Bản. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 10, bà Takaichi cũng từng loại trừ khả năng cắt giảm thuế, cho rằng quá trình thông qua luật sẽ mất nhiều thời gian, trong khi các khoản trợ cấp và chi trả trực tiếp có thể mang lại hiệu quả nhanh hơn.

Tuy nhiên, Thủ tướng Takaichi – người được biết đến với quan điểm ủng hộ chi tiêu tài khóa mạnh – từng nói rằng bà sẵn sàng ưu tiên cắt giảm thuế nếu chính phủ tìm được nguồn thu đủ lớn để bù đắp.

Theo dữ liệu chính phủ, việc loại bỏ mức thuế 8% đối với thực phẩm sẽ khiến ngân sách mất khoảng 5 nghìn tỷ yên mỗi năm, tương đương 31.71 tỷ USD – xấp xỉ chi tiêu hàng năm của Nhật Bản cho giáo dục. Nếu việc cắt giảm này trở thành vĩnh viễn, nó sẽ gây thêm áp lực lên tình hình tài khóa vốn đã nghiêm trọng và làm gia tăng nguy cơ trái phiếu bị bán tháo, khi nhà đầu tư chú ý nhiều hơn tới định hướng tài khóa mở rộng của chính phủ Takaichi, các nhà phân tích nhận định.

Dưới sự lãnh đạo của bà Takaichi, chính phủ đã thông qua ngân sách kỷ lục trị giá 783 tỷ USD cho năm tài chính tới, kèm theo một gói kích thích nhằm giảm bớt tác động từ chi phí sinh hoạt tăng cao.

“Tôi không hiểu vì sao Nhật Bản cần cắt giảm thuế tiêu thụ khi đã triển khai một gói kích thích đáng kể để đối phó với lạm phát,” ông Keiji Kanda, nhà kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Daiwa, nhận xét.
“Tôi lo ngại rằng những bước đi này có thể làm lạm phát tăng nhanh hơn và đẩy lợi suất trái phiếu lên cao hơn nữa,” ông nói thêm.