Các lệnh đình chiến của ông Trump: "Đình" thì ít mà "Chiến" thì nhiều

Tình trạng “đình chiến nhưng vẫn giao tranh” cũng xuất hiện giữa Israel với Lebanon, Gaza và Iran. Nga và Ukraine dù vẫn trong chiến tranh nhưng thỉnh thoảng cũng công bố các đợt tạm dừng giao tranh mang tính biểu tượng, rồi nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận.

Theo giáo sư Virginia Page Fortna của Đại học Columbia, khái niệm “đình chiến” hiện đã mất nhiều ý nghĩa. Bà cho rằng tình hình tại Trung Đông hiện chỉ giống một giai đoạn giảm cường độ xung đột hơn là một lệnh đình chiến thực sự.

Trong lịch sử, phần lớn các lệnh đình chiến đều thất bại. Một số nghiên cứu cho thấy hơn 80% thỏa thuận đổ vỡ chỉ sau thời gian ngắn. Những trường hợp thành công thường xuất hiện khi các bên tham chiến đều kiệt quệ và có sự tham gia của bên trung gian đủ mạnh, như Liên Hợp Quốc hoặc Mỹ.

Các nghiên cứu về những hiệp định hòa bình giai đoạn 1989-2018 cho thấy tiến trình đàm phán thành công thường kéo dài nhiều năm và đòi hỏi đội ngũ trung gian có chuyên môn sâu. Điều này trái ngược với cách tiếp cận của ông Trump, người từng tuyên bố có thể chấm dứt chiến sự Nga - Ukraine chỉ trong một ngày.

Theo bà Fortna, ông Trump lẽ ra có thể đóng vai trò trung gian hiệu quả hơn nếu gây áp lực lên Nga và duy trì cam kết lâu dài với tiến trình hòa bình. Thay vào đó, ông bị cho là gây sức ép nhiều hơn với Ukraine, đồng thời thiếu kiên nhẫn và xem nhẹ vai trò của các nhà ngoại giao chuyên nghiệp.

Ông Trump cũng bị chỉ trích vì giao các cuộc đàm phán quan trọng cho những cộng sự thân cận như Steve Witkoff và Jared Kushner thay vì các chuyên gia ngoại giao giàu kinh nghiệm. Các nỗ lực hòa giải liên quan tới Gaza và Iran nhiều lần bị gián đoạn bởi các cuộc không kích của Mỹ.

Nếu các lệnh đình chiến tại Gaza hay Lebanon vẫn mong manh, nguyên nhân là Israel cho rằng họ còn có lợi ích khi tiếp tục chiến sự, trong khi Mỹ không muốn gây sức ép mạnh lên đồng minh này. Với Iran, Tehran không có nhiều lý do để nhượng bộ dứt khoát, còn ông Trump đã sớm tuyên bố chiến thắng về mặt chính trị nên khó chấp nhận thất bại.

Dù vậy, vẫn có những trường hợp tích cực như thỏa thuận đình chiến giữa Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi ông Trump được cho là có vai trò hỗ trợ.

Theo bài viết, trong nhiều cuộc xung đột hiện nay, các lệnh đình chiến ngày càng mang tính biểu tượng và phục vụ mục tiêu truyền thông nhiều hơn là trở thành bước đi thực chất hướng tới hòa bình lâu dài.