Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang sau khi Trump chỉ trích đề xuất của Tehran là “rác rưởi"

Iran kêu gọi chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, nơi Israel - đồng minh của Mỹ - đang giao tranh với lực lượng Hezbollah do Tehran hậu thuẫn. Tehran cũng tái khẳng định chủ quyền đối với eo biển Hormuz, yêu cầu được bồi thường thiệt hại chiến tranh và yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân, cùng nhiều điều kiện khác.

Ông Trump cho biết phản hồi từ Iran đang đe dọa trực tiếp tới hiệu lực của lệnh ngừng bắn bắt đầu từ ngày 7/4.

“Tôi cho rằng lệnh ngừng bắn hiện rất mong manh sau khi đọc thứ rác rưởi mà họ gửi cho chúng tôi. Tôi thậm chí còn chưa đọc hết,” ông Trump nói với các phóng viên. Trước đó, ông nhiều lần đe dọa sẽ chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn.

Mỹ từng đề xuất chấm dứt giao tranh trước khi bước vào đàm phán về các vấn đề nhạy cảm hơn, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran.

Giá dầu Brent tiếp tục tăng trong phiên giao dịch châu Á sáng thứ Ba, vượt 104.50 USD/thùng, khi bế tắc ngoại giao khiến eo biển Hormuz gần như vẫn bị đóng cửa. Trước khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, tuyến hàng hải hẹp này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, và từ đó đến nay đã trở thành điểm nóng chính của xung đột.

Reuters cho biết hoạt động gián đoạn do eo biển gần như bị phong tỏa đã buộc các nước sản xuất dầu phải cắt giảm xuất khẩu. Sản lượng dầu của OPEC trong tháng 4 tiếp tục giảm xuống mức thấp nhất trong hơn hai thập kỷ.

Trong ngày thứ Hai, Mỹ áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới đối với các cá nhân và doanh nghiệp bị cáo buộc hỗ trợ Iran vận chuyển dầu sang Trung Quốc. Washington cho biết động thái này nhằm cắt nguồn tài trợ cho các chương trình quân sự và hạt nhân của Tehran, đồng thời cảnh báo các ngân hàng về những nỗ lực né tránh lệnh cấm vận hiện hành.

Ông Trump dự kiến tới Bắc Kinh vào ngày thứ Tư và vấn đề Iran sẽ là một trong những chủ đề được thảo luận với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz giảm mạnh

Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz hiện giảm mạnh so với thời điểm trước chiến tranh. Dữ liệu vận tải từ Kpler và LSEG cho thấy chỉ có ba tàu chở dầu rời khỏi khu vực trong tuần trước, với hệ thống định vị bị tắt nhằm tránh nguy cơ bị Iran tấn công.

Dữ liệu cũng cho thấy thêm một tàu chở LNG của Qatar đang cố gắng đi qua eo biển này, chỉ vài ngày sau khi chuyến hàng đầu tiên vượt qua thành công theo một thỏa thuận có sự tham gia của Iran và Pakistan.

Tại Mỹ, các cuộc khảo sát cho thấy cuộc chiến không được lòng cử tri, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao chưa đầy sáu tháng trước cuộc bầu cử toàn quốc - sự kiện sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa của ông Trump có tiếp tục kiểm soát Quốc hội hay không.

Theo khảo sát Reuters/Ipsos hoàn tất hôm thứ Hai, cứ ba người Mỹ thì có hai người cho rằng ông Trump chưa giải thích rõ lý do Mỹ tham chiến. Quan điểm này xuất hiện ở khoảng một phần ba cử tri đảng Cộng hòa và gần như toàn bộ cử tri đảng Dân chủ.

Washington cũng gặp khó khăn trong việc xây dựng sự ủng hộ quốc tế. Các đồng minh NATO từ chối điều tàu tham gia mở lại tuyến hàng hải nếu chưa có một thỏa thuận hòa bình toàn diện và một chiến dịch được quốc tế ủy quyền.

Trong các tuyên bố riêng ngày thứ Hai, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Ngoại trưởng Marco Rubio đã điện đàm với các người đồng cấp Anh và Australia để thảo luận về “những nỗ lực đang diễn ra nhằm khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz”, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Một nguồn tin ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho biết Ngoại trưởng Hakan Fidan sẽ tới Qatar trong ngày thứ Ba để thảo luận về xung đột cũng như các biện pháp bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz. Từ khi chiến sự bắt đầu, Thổ Nhĩ Kỳ đã duy trì liên lạc chặt chẽ với Mỹ, Iran và Pakistan - quốc gia đang đóng vai trò trung gian hòa giải.