Đàm phán hoà bình Mỹ - Iran thất bại

Phó Tổng thống JD Vance cho biết các nhà đàm phán sẽ trở về Mỹ tay không sau khi Iran từ chối cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân. Truyền thông Iran gọi các yêu cầu của phía Mỹ là "thái quá", mặc dù người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran dường như vẫn để ngỏ cánh cửa cho các cuộc thảo luận tiếp theo.

"Chúng tôi đã nói rõ những ranh giới đỏ của mình, những gì chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những gì không," Vance phát biểu với báo chí vào sáng sớm Chủ nhật tại Islamabad. "Chúng tôi đã trình bày điều đó một cách rõ ràng nhất có thể, và họ đã chọn cách không chấp nhận các điều khoản của chúng tôi."

Hiện chưa rõ sự đổ vỡ trong đàm phán ảnh hưởng như thế nào đến lệnh ngừng bắn hai tuần vừa được ký kết tuần trước. Tổng thống Trump chưa lên tiếng về kết quả đàm phán, dù ông đã đăng lại một bài viết về phong tỏa hải quân trên mạng xã hội.

Việc không đạt được thỏa thuận sau các cuộc thương lượng kéo dài nhiều khả năng sẽ gây chấn động thị trường dầu khí vào thứ Hai, mặc dù cuối tuần đã ghi nhận một số dấu hiệu gia tăng lưu lượng tàu thuyền qua eo biển. Cuộc xung đột đã làm rung chuyển kinh tế toàn cầu và đảo lộn cán cân cung ứng năng lượng thế giới.

"Kỳ vọng đã thận trọng hồi phục trong tuần trước, nhưng diễn biến này có thể kéo thị trường về lại mức giao dịch trước khi có thông báo ngừng bắn," theo Nick Twidale, Trưởng bộ phận Phân tích Thị trường tại AT Global Markets ở Sydney. "Tôi dự đoán giá dầu sẽ mở cửa tăng, cùng với đồng USD."

Pakistan, nước chủ nhà, đánh giá các cuộc đàm phán là "mang tính xây dựng" và kêu gọi hai bên duy trì lệnh ngừng bắn, đồng thời cho biết sẽ tiếp tục làm cầu nối trong những ngày tới. Bộ trưởng Nội các An ninh Israel Zev Elkin cho biết thời hạn ngừng bắn hai tuần chưa kết thúc và "có thể sẽ có những nỗ lực tổ chức thêm các vòng đàm phán."

Esmail Baghaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, cho biết hai bên đã đạt được tiếng nói chung trên một số vấn đề, nhưng vẫn còn bất đồng "trên hai hoặc ba điểm mấu chốt."

"Ngay từ đầu, không ai nên kỳ vọng đạt được thỏa thuận chỉ trong một phiên đàm phán — điều đó là hiển nhiên," Baghaei phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran sau khi đàm phán kết thúc. "Các hoạt động ngoại giao sẽ không chấm dứt" và Iran sẽ "tiếp tục theo đuổi lợi ích quốc gia trong mọi hoàn cảnh," ông nói thêm.

Hai vấn đề cốt lõi trong đàm phán là việc Iran gần như đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz — tuyến hàng hải huyết mạch chiếm khoảng một phần năm lưu lượng dầu thô toàn cầu — và các cuộc giao tranh liên tục giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon.

Theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran, Mỹ đã tìm kiếm những nhượng bộ mà họ không đạt được trên chiến trường, bao gồm vấn đề Eo biển Hormuz và việc loại bỏ nguyên liệu hạt nhân.

Các cuộc không kích tại Trung Đông

Vance đến Islamabad vào thứ Bảy, cùng với Jared Kushner và Steve Witkoff, để đàm phán với phái đoàn Iran gồm 71 thành viên do Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Bagher Ghalibaf dẫn đầu.

"Chúng tôi cần một cam kết khẳng định rằng họ sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân, và sẽ không tìm kiếm các phương tiện cho phép họ nhanh chóng đạt được vũ khí hạt nhân," Vance tuyên bố. "Đó là mục tiêu cốt lõi của Tổng thống Mỹ, và đó là điều chúng tôi nỗ lực đạt được qua các cuộc đàm phán này."

Michael Kugelman, Nghiên cứu viên cao cấp về Nam Á tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định tính chất đình đám của các cuộc đàm phán thể hiện cam kết của Mỹ trong tiến trình này. "Vì lý do chính trị nội bộ, Mỹ muốn một thỏa thuận cho phép họ thoát khỏi cuộc chiến," ông viết trên X. "Dù Vance có nói như vậy, khả năng cao câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Các vòng đàm phán tiếp theo có thể diễn ra," mặc dù chưa rõ sẽ được tổ chức tại Pakistan hay nơi khác.

Các cuộc đàm phán trực tiếp giữa hai bên bắt đầu lúc 17h30 thứ Bảy tại Islamabad. Một nhóm chuyên gia kỹ thuật tham gia sau giờ đầu tiên, với trọng tâm thảo luận xoay quanh Eo biển Hormuz, khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn và lộ trình dỡ bỏ trừng phạt theo từng giai đoạn, theo thông tin từ một quan chức Mỹ và một quan chức Pakistan am hiểu vấn đề.

Tổng thống Trump, người từng tuyên bố kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran là lý do phát động chiến tranh, lại hạ thấp tầm quan trọng của các cuộc đàm phán vào tối thứ Bảy. Khi rời Nhà Trắng để dự một trận đấu UFC tại Miami, ông tuyên bố: "Đạt được thỏa thuận hay không không quan trọng với tôi. Lý do là vì chúng ta đã thắng."

Ghalibaf đã tỏ ra thận trọng trước khi đàm phán bắt đầu, phát biểu khi đến Islamabad rằng "chúng tôi có thiện chí, nhưng chúng tôi không có lòng tin." Iran cũng khăng khăng đòi lệnh ngừng bắn tại Lebanon phải là điều kiện tiên quyết. Israel, không có mặt trong các cuộc đàm phán tại Islamabad, vẫn tiếp tục không kích các thị trấn ở miền Nam Lebanon.

Trump đã liên tục dao động giữa đe dọa "xóa sổ cả một nền văn minh" và tuyên bố rằng một thỏa thuận Mỹ–Iran "có thể mở ra Kỷ nguyên Vàng cho Trung Đông." Iran cho biết hơn 3.000 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của liên quân Mỹ–Israel.