EU tìm động lực tăng trưởng từ tiêu dùng nội địa trong khi mở rộng các thỏa thuận thương mại

“Sức mạnh thực sự đến từ bên trong.” Đây là một câu khẩu hiệu tự lực nghe có phần sáo rỗng, nhưng với trung tâm kinh tế đang gặp khó khăn của Liên minh châu Âu (EU), đó lại là một lời nhắc nhở cần thiết. Trong tuần qua, các nhà sản xuất Đức đã phần nào “né được một viên đạn”: sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút lại các đe dọa áp thuế liên quan đến Greenland, giới chức hai bên cho biết. Ngay cả hiệp định thương mại với khối Mercosur cũng có triển vọng được thúc đẩy. Tuy nhiên, tất cả những yếu tố này vẫn trở nên nhỏ bé nếu so với mức tăng trưởng có thể đạt được khi người tiêu dùng châu Âu được khuyến khích bớt thận trọng và chi tiêu nhiều hơn.

Trong bối cảnh châu Âu tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và Mỹ, các thỏa thuận thương mại mới được xem là lựa chọn hợp lý. Với Ấn Độ, cũng như với Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay, EU đã tận dụng sức mạnh của thị trường nội địa – có giá trị lớn hơn nhiều đối với các đối tác so với chiều ngược lại – để giành được mức cắt giảm thuế sâu hơn đối với các sản phẩm chế tạo tiên tiến. Đức xác định các nhóm hàng hưởng lợi chính gồm máy móc, phương tiện, thiết bị công nghệ cao, sản phẩm kim loại và hóa chất.

Ấn Độ mang lại tiềm năng lớn nhất. Hiện nước này chỉ chiếm 1.3% lượng nhập khẩu các mặt hàng trên từ châu Âu, nhưng đây là thị trường đông dân nhất thế giới và đang mở rộng rất nhanh. Nhập khẩu các mặt hàng chủ lực của Đức vào Ấn Độ đã tăng trung bình 7.5% mỗi năm kể từ sau đại dịch. Dựa trên mức độ nhạy cảm của nhu cầu đối với thay đổi thuế quan – theo kinh nghiệm từ chính sách năm 2025 của Trump, trung bình khoảng 1.3% cho mỗi 1% thay đổi thuế – Reuters Breakingviews ước tính rằng đến năm 2040, một hiệp định thương mại EU–Ấn Độ có thể giúp xuất khẩu các mặt hàng này của châu Âu tăng thêm khoảng 4.7% mỗi năm. Con số này phù hợp với các dự báo chính thức của EU.

Áp dụng cùng phương pháp tính toán, hiệp định với bốn nước Mercosur – những nền kinh tế nhỏ hơn và tăng trưởng chậm – nhiều khả năng chỉ mang lại mức tăng xuất khẩu khiêm tốn, khoảng 0.2% đến 0.3% mỗi năm vào năm 2040.

Đặt các con số này vào bối cảnh rộng hơn, có thể thấy một nửa lượng xuất khẩu của Đức đối với các mặt hàng nêu trên vẫn hướng vào thị trường nội khối EU. Tuy nhiên, tiêu dùng tại EU chỉ tăng trung bình 3.3% mỗi năm kể từ năm 2002, thấp hơn mức 4.6% của Mỹ. Điều này phản ánh giai đoạn suy thoái kéo dài sau khủng hoảng tài chính 2008 và tác động dai dẳng của lạm phát hậu đại dịch – trong khi người Mỹ phần nào vượt qua nhờ giá cổ phiếu tăng mạnh.

Theo các mối tương quan lịch sử do Breakingviews tính toán, nếu tiêu dùng tại EU tăng nhanh hơn chỉ 0.5 điểm phần trăm mỗi năm, xuất khẩu cốt lõi của Đức có thể tăng thêm 3% vào năm 2040. Nếu mức cải thiện gấp đôi, tăng trưởng xuất khẩu sẽ đạt khoảng 6.1%, đủ để bù đắp ngay cả thiệt hại tiềm tàng từ mức thuế bổ sung 25% mà Trump có thể áp đặt liên quan đến tranh chấp Greenland. Trong kịch bản chi tiêu tăng trưởng 5% mỗi năm, mức tăng xuất khẩu có thể lên tới 10%.

Cũng cần lưu ý rằng, bất kỳ dự báo nào dựa trên thị trường nước ngoài đều có nguy cơ quá lạc quan, đặc biệt với Ấn Độ – nơi còn tồn tại nhiều rào cản nội tại. Ngược lại, hành vi của người tiêu dùng trong EU có thể được thúc đẩy một cách tương đối dễ đoán thông qua các chương trình trợ cấp kiểu “Mua hàng châu Âu”, như đề xuất của Sander Tordoir thuộc Trung tâm Cải cách châu Âu.

Châu Âu đang đi đúng hướng khi tìm cách tái định hướng cỗ máy xuất khẩu của mình sang các thị trường mới. Tuy nhiên, điều quan trọng là không nên quên rằng 450 triệu người tiêu dùng trong chính nội khối mới chính là điểm đến tự nhiên và rõ ràng nhất. Các quốc gia khác chắc chắn cũng không bỏ qua lợi thế này.