Giá nhà ở và thực phẩm kéo lạm phát Mỹ tăng trở lại, Fed đứng trước quyết định giữ lãi suất

Giá tiêu dùng tại Mỹ tăng trở lại trong tháng 12, chủ yếu do chi phí thuê nhà và thực phẩm leo thang, khi các yếu tố méo mó liên quan đến đợt đóng cửa chính phủ – vốn đã kìm hãm lạm phát một cách mang tính kỹ thuật trong tháng 11 – dần biến mất. Diễn biến này củng cố kỳ vọng rằng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng này.

Tuy vậy, khả năng cắt giảm lãi suất trong năm nay vẫn chưa bị loại bỏ. Báo cáo công bố hôm thứ Ba của Bộ Lao động cho thấy áp lực lạm phát cơ bản trong tháng trước vẫn ở mức vừa phải. Theo các nhà kinh tế, điều này phản ánh quá trình chuyển chi phí từ các mức thuế nhập khẩu sang giá tiêu dùng đang diễn ra chậm hơn. Giới phân tích hiện vẫn chia rẽ về việc liệu lạm phát đã thực sự đạt đỉnh hay chưa.

Dù vậy, thực phẩm trở nên đắt đỏ hơn đáng kể, ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong hơn ba năm, trong khi chi phí thuê nhà tiếp tục nhấn mạnh cuộc khủng hoảng khả năng chi trả mà Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt. Một phần nguyên nhân, theo các nhà kinh tế, đến từ các chính sách của Nhà Trắng, bao gồm việc áp thuế nhập khẩu trên diện rộng.

Tổng thống Trump đã đưa ra hàng loạt đề xuất nhằm hạ chi phí sinh hoạt, trong đó có kế hoạch cấm các tổ chức đầu tư mua nhà ở đơn gia đình, cũng như chỉ đạo Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang (FHFA) – cơ quan giám sát Fannie Mae và Freddie Mac – mua 200 tỷ USD trái phiếu do hai tổ chức này phát hành nhằm kéo lãi suất thế chấp xuống thấp hơn.

Lạm phát cao đã làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng cũng như tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump, và được dự báo sẽ trở thành vấn đề chính trị nóng trong năm nay khi Tổng thống và các đồng minh Đảng Cộng hòa tìm cách duy trì quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ. Người tiêu dùng có xu hướng nhạy cảm hơn với việc giá thực phẩm và tiền thuê nhà tăng cao, so với tốc độ lạm phát chung ở mức vừa phải – điều mà giới đầu tư lại nhìn nhận tích cực.

“Các hộ gia đình có thể không theo dõi sát sao lạm phát cơ bản, nhưng họ cảm nhận rất rõ giá hàng tạp hóa và chi phí ăn uống ngay lập tức,” ông Sung Won Sohn, giáo sư tài chính và kinh tế tại Đại học Loyola Marymount, nhận định. “Việc giá thực phẩm tăng trở lại không chỉ là một chi tiết thống kê. Nó có thể ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng, các cuộc đàm phán tiền lương và cuối cùng là hành vi kinh tế.”

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI) tăng 0.3% trong tháng 12. Mức tăng 0.4% của chi phí nhà ở – bao gồm tiền thuê nhà – là yếu tố đóng góp lớn nhất vào đà tăng chung của CPI.

Giá thực phẩm tăng mạnh 0.7%, mức tăng lớn nhất kể từ tháng 10/2022. Đáng chú ý, giá trái cây, rau củ và các sản phẩm sữa đều tăng đáng kể. Giá thịt bò – mặt hàng gây nhiều bức xúc cho người tiêu dùng Mỹ – tăng 1.0%, trong đó giá bít tết tăng vọt 3.1%. So với cùng kỳ năm trước, giá bít tết trong tháng 12 cao hơn 17.8%, mức tăng mạnh nhất trong bốn năm. Giá cà phê tăng 1.9%, phản ánh tác động của thuế quan, trong khi giá trứng giảm 8.2%.

Chi phí thực phẩm tại nhà hàng và các cơ sở dịch vụ ăn uống khác cũng tăng 0.7%, mức tăng lớn nhất kể từ tháng 10/2022. Tính chung, giá thực phẩm tăng 3.1% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 12. Tổng thống Trump đã bãi bỏ một số loại thuế nông nghiệp nhằm hạ giá thực phẩm, song các nhà kinh tế cho rằng cần thêm thời gian để người tiêu dùng cảm nhận được tác động này.

Giá năng lượng tăng 0.3% khi giá khí tự nhiên tăng 4.4%, bù đắp cho mức giảm 0.5% của giá xăng. Giá điện giảm nhẹ 0.1% trong tháng, nhưng tăng tới 6.7% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh nhu cầu gia tăng từ các trung tâm dữ liệu trong bối cảnh bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo.

Trong 12 tháng kết thúc vào tháng 12, CPI tăng 2.7%, bằng với mức tăng ghi nhận trong tháng 11 và phù hợp với dự báo của các nhà kinh tế.

BLS ước tính CPI đã tăng 0.2% trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11. Đợt đóng cửa chính phủ kéo dài 43 ngày đã cản trở việc thu thập dữ liệu giá trong tháng 10, buộc BLS phải sử dụng phương pháp mang dữ liệu trước để suy diễn, đặc biệt đối với tiền thuê nhà, khi tổng hợp báo cáo CPI tháng 11. Mặc dù giá tháng 11 sau đó đã được thu thập, việc này chỉ diễn ra vào nửa cuối tháng – thời điểm các nhà bán lẻ tung ra nhiều chương trình khuyến mãi mùa lễ. Phương pháp suy diễn đã giả định giá tháng 10 không thay đổi.

Sau khi dữ liệu được công bố, chứng khoán Phố Wall giảm điểm. Lợi suất trái phiếu chính phủu Mỹ đi xuống, trong khi đồng USD tăng giá so với rổ tiền tệ.

Không tính hai nhóm hàng biến động mạnh là thực phẩm và năng lượng, CPI tăng 0.2% trong tháng 12. BLS cũng ước tính CPI lõi tăng 0.2% trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11. Các nhà kinh tế cho rằng những méo mó do đợt đóng cửa chính phủ gây ra vẫn còn ảnh hưởng tới dữ liệu CPI.

Dù CPI lõi tăng ở mức vừa phải, một số cấu phần bên trong lại cho thấy áp lực đáng kể. Giá thuê tương đương của chủ sở hữu nhà tăng 0.3%, trong khi chi phí phòng khách sạn và nhà nghỉ tăng mạnh 2.9%. Giá vé máy bay tăng 5.2% và giá hàng may mặc tăng 0.6%. Chi phí chăm sóc sức khỏe tăng 0.4%. Ngược lại, giá xe đã qua sử dụng và xe tải giảm 1.1%, chi phí đồ gia dụng và các hoạt động trong gia đình giảm 0.5%, còn giá dịch vụ điện thoại không dây giảm 3.3%.

Tính theo năm, CPI lõi tăng 2.6% trong tháng 12, không đổi so với tháng 11.

Các nhà kinh tế ước tính rằng những méo mó kéo dài từ đợt đóng cửa đã kìm hãm tốc độ tăng CPI hàng năm ít nhất khoảng 0.1 điểm phần trăm. Lạm phát lõi có thể tăng tốc trong tháng 1 khi các doanh nghiệp chuyển các đợt tăng giá đầu năm sang người tiêu dùng.

“Đáng chú ý là CPI lõi đã tăng từ 0.4% trở lên trong mỗi tháng 1 của bốn năm gần đây,” ông Stephen Stanley, kinh tế trưởng khu vực Mỹ tại Santander U.S. Capital Markets, cho biết. “Tôi cho rằng các quan chức Fed nhận thức rất rõ tiền lệ này và đang tạm hoãn việc đánh giá xu hướng lạm phát cho đến khi có thêm vài tháng dữ liệu.”

Fed theo dõi chỉ số Giá Chi tiêu Tiêu dùng Cá nhân (PCE) để phục vụ mục tiêu lạm phát 2%. Dựa trên dữ liệu CPI, các nhà kinh tế ước tính chỉ số PCE lõi tăng 0.46% trong tháng 12, tương đương mức tăng 2.9% so với cùng kỳ năm trước.

Fed được dự báo sẽ giữ lãi suất qua đêm trong biên độ 3.50%–3.75% tại cuộc họp chính sách ngày 27–28/1.

Căng thẳng leo thang giữa Chủ tịch Fed Jerome Powell và Tổng thống Trump khiến phần lớn các nhà kinh tế không kỳ vọng Fed sẽ cắt giảm lãi suất trước khi nhiệm kỳ Chủ tịch của ông Powell kết thúc vào tháng 5. Chính quyền Trump đã mở một cuộc điều tra hình sự đối với ông Powell – động thái mà người đứng đầu Fed gọi là một “cái cớ” nhằm gây ảnh hưởng tới chính sách lãi suất.

“Các nhà hoạch định chính sách có thể sẽ nghiêng về lập trường ‘diều hâu’ hơn để thể hiện tính độc lập của thể chế,” ông Gregory Daco, kinh tế trưởng tại EY-Parthenon, nhận định. “Diễn biến này cũng làm tăng khả năng ông Powell sẽ tiếp tục ở lại Hội đồng Thống đốc sau khi nhiệm kỳ Chủ tịch kết thúc vào giữa tháng 5/2026, bởi nhiệm kỳ của ông với tư cách ủy viên kéo dài đến tháng 1/2028.”