Giới tinh hoa vẫn chưa hiểu cơn giận dữ của công chúng nhắm vào họ

Nhiều vụ việc đã vượt khỏi mức đe dọa. Nhà của CEO OpenAI Sam Altman bị nhắm mục tiêu hai lần, một lãnh đạo của Bayer AG bị đốt nhà tại New Jersey, trong khi nhà của một CEO bảo hiểm và một quan chức bang Indiana từng bị nổ súng.

Điều khiến giới doanh nghiệp lo ngại không chỉ là bạo lực, mà còn là việc công chúng tỏ ra đồng cảm với các nghi phạm hơn là với doanh nghiệp. Tại phiên điều trần tuần trước, nhiều người mặc áo “Free Luigi” để ủng hộ Mangione. Một khảo sát của Emerson College cho thấy 17% người Mỹ cho rằng hành động của nghi phạm là “có thể chấp nhận được”, riêng nhóm 18-29 tuổi tỷ lệ này lên tới 41%.

Sự giận dữ này phản ánh cảm giác mất niềm tin ngày càng lớn đối với hệ thống kinh tế hiện nay. Khoảng cách giàu nghèo tăng mạnh, lương thưởng của giới điều hành ngày càng cao, trong khi nhiều người lao động lo ngại AI sẽ khiến họ trở nên ít giá trị hơn trong mắt doanh nghiệp.

Nước Mỹ từng trải qua giai đoạn tương tự trong thời kỳ Gilded Age cách đây khoảng 150 năm, khi bất bình đẳng và thay đổi công nghệ khiến các tài phiệt trở thành mục tiêu của công chúng. Nhưng sau thời kỳ đó, giới doanh nghiệp Mỹ dần chấp nhận thuế cao hơn, công đoàn mạnh hơn và mức lương tốt hơn để duy trì sự ổn định xã hội.

Theo giáo sư Mark Mizruchi của Đại học Michigan, giới tài phiệt khi đó hiểu rằng muốn duy trì đặc quyền của mình, họ cần đảm bảo toàn xã hội có nền tảng vững chắc. Ông gọi đó là “lợi ích tự thân mang tính khai sáng”.

Trong khi đó, phản ứng của giới doanh nghiệp hiện nay chủ yếu là tăng cường an ninh, thuê vệ sĩ và xây hầm trú ẩn. Công chúng nhìn thấy lợi ích cá nhân của các tập đoàn, nhưng ngày càng nghi ngờ trách nhiệm xã hội của họ.

Tác giả cho rằng giới lãnh đạo doanh nghiệp ngày nay quá tập trung vào AI và tăng trưởng mà quên mất bài học lịch sử: khi tầng lớp tinh hoa chỉ tích lũy tài sản cho riêng mình, xã hội sẽ dần mất ổn định và chính nền tảng tạo ra sự giàu có đó cũng bị suy yếu.