Hạn hán lan rộng ở châu Á đe dọa mùa vụ khi El Niño mạnh hình thành

Từ vùng đồng bằng sản xuất ngũ cốc ở tây bắc Ấn Độ, vành đai lúa mì phía đông Australia, đến các cánh đồng lúa ở Thái Lan và các đồn điền dầu cọ rộng lớn của Indonesia, nắng nóng kéo dài và lượng mưa thấp hơn trung bình đang làm giảm năng suất cây trồng và buộc nông dân thu hẹp diện tích gieo trồng, theo các nông dân, nhà phân tích và thương nhân.

Tình trạng khô hạn do El Niño càng khiến áp lực gia tăng đối với nông dân vốn đã phải đối mặt với thiếu hụt phân bón và dầu diesel do ảnh hưởng từ xung đột Iran. Giá lúa mì đã tăng khoảng 20% kể từ đầu năm 2026, chủ yếu do lo ngại hạn hán tại các khu vực trồng trọng điểm của Mỹ. Giá gạo tại các trung tâm xuất khẩu lớn ở Đông Nam Á cũng tăng khoảng 15% trong tháng qua do chi phí sản xuất leo thang và lo ngại nguồn cung thắt chặt.

Một trong những đợt El Niño mạnh nhất được dự báo sẽ hình thành trong nửa cuối năm 2026, mang theo thời tiết nóng khô cho châu Á và mưa lớn cho khu vực châu Mỹ, trong khi biến đổi khí hậu toàn cầu được cho là sẽ làm trầm trọng thêm các tác động.

Theo chuyên gia khí tượng Chris Hyde thuộc công ty dữ liệu vệ tinh SkyFi, tác động của El Niño thường bắt đầu tại Đông Nam Á, Ấn Độ và Australia trước khi lan sang Bắc và Nam Mỹ. Ông cho biết các dấu hiệu hạn hán đã bắt đầu xuất hiện tại nhiều khu vực châu Á qua dữ liệu hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao.

Tại Ấn Độ, cơ quan khí tượng đã tiếp tục hạ dự báo mùa gió mùa kéo dài bốn tháng, vốn cung cấp khoảng 70% lượng mưa hằng năm. Một thương nhân tại New Delhi cho biết nhiệt độ cao trên diện rộng đang khiến điều kiện gieo trồng vụ hè trở nên bất lợi, đồng thời cảnh báo việc gieo trồng có thể bị trì hoãn do gió mùa đến muộn và nguy cơ mưa dưới mức trung bình sau khi mùa mưa bắt đầu.

Ấn Độ chủ yếu trồng lúa, đậu tương, các loại đậu, mía và ngô trong vụ hè. Tại Đông Nam Á, tình trạng khô hạn đang ảnh hưởng đến năng suất lúa và dầu cọ tại một số khu vực.

Một nông dân tại tỉnh Chainat, miền trung Thái Lan, cho biết người trồng trọt đang lo ngại sâu sắc về hạn hán, đồng thời cân nhắc rủi ro cho vụ mùa thứ hai do thiếu nước tưới.

Thái Lan và Philippines gieo trồng vụ lúa chính vào tháng 6-7, trong khi Việt Nam và Indonesia đang bước vào vụ gieo trồng thứ hai. Cơ quan khí tượng Indonesia cho biết nhiều khu vực trên đảo Java, một số vùng Bắc Sumatra, Nam Kalimantan và Sulawesi đã không có mưa trong hơn 10 ngày, với dự báo lượng mưa trong tháng 6 ở mức thấp đến trung bình.

Giá gạo tiếp tục xu hướng tăng, dù Ấn Độ – quốc gia chiếm khoảng 40% lượng xuất khẩu toàn cầu – đang nắm giữ nguồn dự trữ dồi dào sau nhiều năm mùa vụ đạt sản lượng kỷ lục. Một thương nhân tại Singapore cho biết giá gạo Thái Lan đã tăng khoảng 15% trong tháng qua, phản ánh tâm lý lo ngại về nguồn cung dù chưa xảy ra thiếu hụt rõ rệt.

Theo một số nhà giao dịch, Ấn Độ có thể xem xét áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu nếu điều kiện thời tiết đầu mùa mưa tiếp tục xấu đi, dù hiện tại nước này vẫn đang nắm lượng dự trữ lớn hơn nhiều so với nhu cầu trong nước.

Tuy nhiên, KKP Research thuộc ngân hàng Kiatnakin Phatra (Thái Lan) cho rằng tác động của hạn hán có thể được phần nào bù đắp nhờ mức nước hồ chứa còn khá cao. Dù vậy, tổ chức này cảnh báo rủi ro lớn hơn nằm ở nguồn cung phân bón, trong trường hợp thiếu hụt có thể khiến sản lượng lúa giảm 15–20% trong kịch bản xấu nhất.

Tại Australia, những trận mưa gần đây đã giúp việc gieo trồng lúa mì diễn ra muộn nhưng khả quan hơn, tuy nhiên nông dân vẫn lo ngại điều kiện El Niño trong những tháng tới có thể ảnh hưởng đến năng suất. Cơ quan Khí tượng Australia dự báo nhiều khu vực tại New South Wales và Queensland sẽ thiếu hụt 20–40 mm lượng mưa so với trung bình trong ba tháng tới.

Một nông dân tại khu vực trung tâm New South Wales cho biết diện tích canh tác hiện vẫn nhỏ hơn khoảng 30% so với tiềm năng.

El Niño được dự báo sẽ có tác động trung tính đối với Trung Quốc và khu vực Biển Đen, trong khi có thể mang lại lượng mưa cao hơn cho châu Mỹ. Tuy nhiên, theo một số chuyên gia khí tượng, mối liên hệ giữa El Niño và lượng mưa mùa hè tại Mỹ không mang tính ổn định, và không đồng nghĩa với việc khu vực này sẽ có mưa cao hơn mức trung bình.