Iran đàm phán với Oman về cơ chế thu phí vĩnh viễn tại eo biển Hormuz

Đại sứ Iran tại Pháp Mohammad Amin-Nejad nói với Bloomberg tại Paris rằng Iran và Oman cần huy động mọi nguồn lực để đảm bảo an ninh cũng như quản lý hoạt động hàng hải “một cách phù hợp nhất”.

Ông cho biết việc duy trì hệ thống này sẽ phát sinh chi phí và những bên muốn sử dụng tuyến vận tải qua eo biển Hormuz cũng phải đóng góp tài chính. Theo ông, cơ chế này sẽ được vận hành minh bạch.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ ý tưởng trên. Phát biểu tại Nhà Trắng ngày thứ Năm, ông nhấn mạnh Mỹ muốn eo biển Hormuz “mở cửa và tự do”, đồng thời phản đối việc áp dụng bất kỳ khoản phí nào.

Iran trên thực tế đã siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi cuối tháng Hai, khiến xung đột khu vực bùng phát. Tehran khi đó phóng tên lửa nhằm vào các đồng minh Arab của Washington tại Vùng Vịnh.

Cuộc khủng hoảng an ninh sau đó gần như làm tê liệt hoạt động vận tải qua một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. Các đợt tấn công của Mỹ và Israel vào Iran khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng.

Nằm giữa Iran ở phía bắc và Oman ở phía nam, eo biển Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Trong điều kiện bình thường, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua tuyến đường này.

Kể từ ngày 13/4, Iran chỉ cho phép một số ít tàu thuyền lưu thông, trong khi hải quân Mỹ áp đặt phong tỏa đối với các cảng của Iran. Diễn biến này đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh và gây áp lực lên thị trường trái phiếu toàn cầu do lo ngại lạm phát leo thang.

Đại sứ Amin-Nejad khẳng định hoạt động vận tải chưa bị gián đoạn hoàn toàn. Iran cho biết 26 tàu chở dầu và tàu hàng đã đi qua eo biển từ ngày thứ Ba đến thứ Tư với sự hỗ trợ của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), dù không đưa ra bằng chứng cụ thể.

Con số này cao hơn đáng kể so với các tuần gần đây nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức khoảng 135 lượt tàu mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra.

Iran cho rằng chi phí bảo hiểm quá cao là nguyên nhân khiến lưu lượng tàu sụt giảm. Tuy nhiên, các công ty vận tải biển cho biết rủi ro từ tên lửa, máy bay không người lái và thủy lôi mới là yếu tố chính khiến họ tránh tuyến đường này.

Iran và Mỹ đã đạt được một lệnh ngừng bắn mong manh từ ngày 8/4 và hiện trao đổi thông điệp thông qua Pakistan để tìm kiếm thỏa thuận hòa bình. Dù vậy, hai bên vẫn còn nhiều bất đồng và đều để ngỏ khả năng nối lại xung đột.

Hormuz hiện là một trong những điểm bất đồng lớn nhất. Châu Âu cùng các quốc gia Arab vùng Vịnh như Saudi Arabia cho rằng Iran không thể kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải vốn lâu nay được coi là vùng biển quốc tế.

Iran hiện đã mở rộng phạm vi kiểm soát và đưa ra quy định mới đối với các tàu muốn đi qua eo biển rộng khoảng 39 km tại điểm hẹp nhất. Các tàu phải làm việc với một cơ quan mới mang tên “Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư” và trong một số trường hợp nhận yêu cầu thanh toán tới 2 triệu USD để được bảo đảm an toàn lưu thông.

Tehran cho biết Trung Quốc và Hàn Quốc đã phối hợp với lực lượng hải quân IRGC để đưa tàu qua eo biển, dù cả hai nước chưa xác nhận thông tin này.

Iran cũng phát tín hiệu sẽ tiếp tục duy trì quyền kiểm soát Hormuz ngay cả sau chiến tranh nhằm ngăn chặn nguy cơ bị Mỹ hoặc Israel tấn công trong tương lai, đồng thời tạo thêm nguồn thu cho nền kinh tế bị tàn phá bởi xung đột.

Trong khi đó, Tổng giám đốc tập đoàn dầu khí ADNOC của UAE cảnh báo việc để một quốc gia đơn lẻ kiểm soát tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới sẽ tạo ra “tiền lệ nguy hiểm”.

Đại sứ Iran tại Pháp cũng tìm cách xoa dịu căng thẳng với UAE và Saudi Arabia. Ông cho rằng những hiểu lầm tích tụ giữa các bên có thể được giải quyết sau khi chiến sự chấm dứt.

Ngoài ra, ông khẳng định Mỹ đã đánh giá thấp khả năng chống chịu của Iran trước các lệnh trừng phạt và áp lực quân sự.