Làm thế nào để đàm phán Mỹ - Iran tránh “hội chứng Versailles”?

Dù các cuộc đàm phán mới giữa Washington và Tehran được công bố tại Versailles, vai trò của Liên minh châu Âu (EU) hiện khá mờ nhạt.

Tuy nhiên, châu Âu vẫn có lợi ích trong việc bảo đảm các cuộc đàm phán thành công. Cựu Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Catherine Ashton, người dẫn dắt tiến trình đạt thỏa thuận hạt nhân năm 2015, cho rằng nguy cơ đàm phán thất bại vẫn rất lớn khi chủ nghĩa đa phương suy yếu, các thỏa thuận cũ bị phá bỏ và eo biển Hormuz trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị.

Theo Ashton, một trong những bài học quan trọng từ năm 2015 là xây dựng lòng tin từng bước và xác định rõ các vấn đề cần giải quyết ngay từ đầu, từ chương trình hạt nhân đến dỡ bỏ trừng phạt. Cách tiếp cận này giúp hạn chế các yếu tố bất ngờ có thể làm đổ vỡ tiến trình đàm phán.

EU vẫn có thể đóng góp thông qua kinh nghiệm đàm phán kỹ thuật, đối thoại với Iran và vai trò trong việc điều chỉnh các lệnh trừng phạt. Châu Âu cũng có lợi ích trực tiếp trong việc bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới.

Dù Mỹ hiện phải chấp nhận những nhượng bộ lớn hơn so với thỏa thuận năm 2015, các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn muốn tạo cơ hội cho tiến trình ngoại giao mới. Theo Ashton, việc tăng cường thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), kiểm soát chặt hoạt động làm giàu uranium và có sự tham gia của các thể chế quốc tế sẽ giúp nâng cao khả năng duy trì thỏa thuận lâu dài.

Bà cũng cho rằng EU cần tăng cường hợp tác với các nước vùng Vịnh và phát huy sức mạnh khi hành động thống nhất. Đây là điều cần thiết để tránh lặp lại một nền hòa bình mong manh giống như sau Hiệp ước Versailles.