Liệu chính quyền Cuba có thể trụ vững trước sức ép ngày càng lớn từ Mỹ?

Do lệnh phong tỏa nhiên liệu của Mỹ, Cuba gần như không nhận được nguồn cung dầu trong năm nay. Bộ trưởng Năng lượng Cuba ngày 13/5 cho biết nước này đã cạn kiệt dầu diesel và dầu nhiên liệu cần thiết để vận hành các nhà máy điện. Tình trạng thiếu nhiên liệu khiến hệ thống điện vốn xuống cấp của Cuba rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng, kéo theo các đợt mất điện diện rộng, xăng dầu bị phân phối hạn chế và nhiều khu nghỉ dưỡng du lịch phải đóng cửa.

Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố áp lực kinh tế nhằm buộc chính quyền cộng sản Cuba thay đổi. Nếu không đạt kết quả, Washington để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp mạnh hơn. Căng thẳng tiếp tục leo thang khi ngày 20/5, Mỹ truy tố cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro với cáo buộc liên quan vụ bắn hạ hai máy bay dân sự năm 1996.

Phía Cuba vẫn giữ lập trường cứng rắn. Chủ tịch Miguel Díaz-Canel tuyên bố mọi hành động gây hấn từ bên ngoài sẽ vấp phải “sự kháng cự không thể khuất phục”.

Kinh tế Cuba vốn đã suy yếu nhiều năm qua, nay tiếp tục lao dốc dưới áp lực cấm vận mới. Liên Hợp Quốc cảnh báo việc Mỹ phong tỏa nhiên liệu đang cản trở Cuba cung cấp lương thực cho người dân dễ tổn thương nhất và đẩy quốc gia này tới bờ vực khủng hoảng nhân đạo.

Nhiều nước như Trung Quốc, Brazil và Mexico đã cam kết hỗ trợ nhân đạo cho Cuba, song giới quan sát cho rằng nếu không có nguồn cung nhiên liệu lớn, chính quyền Havana sẽ rất khó duy trì ổn định lâu dài.

Đối với Washington, Cuba không chỉ là vấn đề chính trị nội bộ mà còn được xem là điểm ảnh hưởng của Trung Quốc, Nga và Iran ngay sát nước Mỹ. Marco Rubio, chính trị gia gốc Cuba có ảnh hưởng lớn trong chính quyền Trump, được cho là nhân tố thúc đẩy mạnh chiến lược gây sức ép với Havana.

Tuy nhiên, một kịch bản Cuba sụp đổ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với Mỹ. Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, làn sóng di cư lớn từ Cuba đã tràn vào Florida. Kể từ năm 2020, Cuba được cho là đã mất hơn 2.75 triệu dân do làn sóng di cư. Nếu chính quyền Cuba mất kiểm soát hoàn toàn, Mỹ có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng người tị nạn và bất ổn mới ngay gần lãnh thổ của mình.

Dù căng thẳng gia tăng, hai bên vẫn duy trì các cuộc đối thoại kín. Cuba tháng 3 thừa nhận đang đàm phán với Mỹ. Washington được cho là đã gặp nhiều quan chức Cuba, trong đó có Raúl Guillermo Rodríguez Castro, cháu trai của Raúl Castro.

Nhằm xoa dịu áp lực, Havana cũng đã có một số động thái nhượng bộ như trả tự do cho một số tù nhân chính trị, cho phép người Cuba ở nước ngoài đầu tư mở doanh nghiệp trong nước và nới lỏng quy định nhập khẩu nhiên liệu cho khu vực tư nhân. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Rubio cho rằng những thay đổi này vẫn chưa đủ và nhấn mạnh Cuba cần có “những người mới lãnh đạo”.