Luật mới của Trung Quốc báo hiệu ông Tập không hạn chế tham vọng môi trường

Bộ luật Sinh thái và Môi trường được thông qua vào thứ Năm tại phiên bế mạc của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc hàng năm đã tổng hợp một loạt các luật trước đây, bao gồm về chất lượng không khí, phát triển carbon thấp và các hình phạt đối với các công ty gây ô nhiễm.

Ông Tập, người ủng hộ bảo vệ môi trường trong hơn hai thập kỷ, đã nổi tiếng tuyên bố “nước trong và núi xanh là tài sản vô giá,” trong một bài phát biểu năm 2005, và tiếp tục yêu cầu cải thiện theo Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc đến năm 2030.

Đạo luật mới “cho thấy một sự quan tâm đặc biệt và ưu tiên dành cho bảo vệ sinh thái và môi trường,” ông Mã Quân, người sáng lập Viện Các Vấn Đề Công Cộng và Môi Trường, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết. “Đó có lẽ là điểm nổi bật nhất của nó — để thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ và ý chí chính trị.”

Ngoài việc đóng vai trò như một tín hiệu chính trị, bộ luật này còn được tạo ra để giải quyết một vấn đề: Trung Quốc đã rất tích cực trong việc soạn thảo luật môi trường trong vài thập kỷ qua, nhưng một số chỉ thị lại chồng chéo và mâu thuẫn với nhau. Gói sửa đổi thay thế 10 luật hiện hành và bao gồm mọi thứ từ ô nhiễm nước và đất đến bảo tồn sinh thái và bảo vệ loài. Các hình phạt đối với những người gây ô nhiễm cũng phần lớn được giữ nguyên.

“Bạn không thể có một luật quy định theo một cách, và một luật khác lại quy định theo cách khác — điều đó khiến công ty khó tuân thủ,” ông Vương Kim, giáo sư tại Trường Luật Đại học Bắc Kinh, người đã cung cấp ý kiến cho các nhà lập pháp trong quá trình soạn thảo, cho biết. “Kể từ năm 2015, Trung Quốc đã liên tục sửa đổi luật của mình, và đặc biệt đối với các luật về môi trường và tài nguyên, các hình phạt và biện pháp thực thi đã trở nên nghiêm khắc hơn.”

Các nhà lập pháp Trung Quốc đã cam kết vào tuần trước sẽ nâng cấp cơ sở hạ tầng môi trường ở các khu vực đô thị, thiết lập các khu vực bảo tồn mới và công viên quốc gia, đồng thời cải thiện quản lý chất thải rắn và các loại ô nhiễm khác. Dự thảo ngân sách năm 2026 từ Bộ Tài chính đã phân bổ khoảng 62 tỷ nhân dân tệ (9 tỷ USD) để kiểm soát ô nhiễm không khí, nước và đất.

Trung Quốc đã đạt được tiến bộ về môi trường dưới sự lãnh đạo của ông Tập, bao gồm giảm ô nhiễm không khí trong thập kỷ qua và triển khai năng lượng sạch hàng đầu thế giới. Sự chú ý liên tục đến vấn đề này diễn ra trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tháo gỡ các quy định tương tự, lập luận rằng các biện pháp bảo vệ môi trường hiện tại quá nặng nề và là rào cản đối với tăng trưởng.

Đạo luật được thông qua tại Bắc Kinh cũng bao gồm một phần về phát triển xanh và carbon thấp, được một số nhà quan sát hiểu là mở đường cho một đạo luật khí hậu trong tương lai, điều sẽ là lần đầu tiên đối với Trung Quốc.

Tuy nhiên, bộ luật mới cũng có những hạn chế. Nó được coi là làm suy yếu luật được thông qua năm 2015, cho phép các tổ chức phi chính phủ khởi kiện các công ty bị cáo buộc không tuân thủ các biện pháp bảo vệ môi trường. “Phạm vi và không gian để các tổ chức NGO khởi kiện sẽ bị thu hẹp và giảm bớt bởi chính phủ,” với các công tố viên sẽ đảm nhận nhiều hơn các trách nhiệm giám sát trước đây thuộc về NGO, ông Vương cho biết.