Mỹ âm thầm cấp nhiên liệu cho khu vực tư nhân Cuba giữa lệnh siết nguồn cung

Các nhà cung cấp Mỹ đã vận chuyển khoảng 30,000 thùng nhiên liệu tới khu vực tư nhân của Cuba kể từ đầu năm, theo các tài liệu và dữ liệu vận chuyển mà Reuters thu thập, cho thấy kế hoạch của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm hỗ trợ khu vực tư nhân, thay vì doanh nghiệp nhà nước, đang được triển khai một cách rõ rệt.

Kể từ tháng 1, Mỹ đã áp dụng một lệnh cấm vận trên thực tế đối với Cuba nhằm cắt đứt nguồn cung nhiên liệu và gây áp lực lên chính phủ nước này. Tuy nhiên, Washington đồng thời tạo ra một ngoại lệ dành cho khu vực tư nhân – một bộ phận nhỏ nhưng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết việc cấp phép cho các lô hàng nhiên liệu này phù hợp với chiến lược tổng thể của chính quyền Trump, vốn “được thiết kế hoàn toàn để đặt khu vực tư nhân và các cá nhân Cuba – không liên kết với chính phủ hay quân đội – vào vị thế ưu tiên.”

Tính từ đầu tháng 2, lượng nhiên liệu nhập khẩu vào khu vực tư nhân Cuba đạt khoảng 30,000 thùng, tương đương 1.27 triệu gallon (4.8 triệu lít). Con số này chỉ tương đương hơn một phần mười sức chứa của một tàu chở nhiên liệu cỡ trung bình, và vẫn rất nhỏ so với nhu cầu của Cuba – quốc gia từng cần khoảng 100.000 thùng/ngày để vận hành nhà máy điện và đáp ứng nhu cầu vận tải.

Dù quy mô còn hạn chế, các dữ liệu chưa từng được công bố trước đây cho thấy kế hoạch của Washington đang dần được mở rộng, với lượng nhập khẩu tăng lên theo từng tuần.

Sau khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro vào tháng 1, Washington đã siết chặt nguồn cung dầu từ Venezuela sang Cuba, đồng thời đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào vận chuyển nhiên liệu đến đảo quốc này.

Tuần trước, Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel cho biết đất nước ông không nhận được bất kỳ nguồn nhiên liệu nào trong ba tháng qua, dù ông không đề cập đến nguồn cung dành cho khu vực tư nhân.

Trong năm 2026, có tổng cộng 61 tàu container chở nhiều loại hàng hóa – bao gồm cả nhiên liệu – do các công ty tư nhân nhập khẩu đã cập cảng Cuba. Các tàu này thường xuyên di chuyển giữa Cuba với Mỹ, châu Âu và các cảng tại khu vực Caribe.

Phần lớn tàu cập cảng Mariel, phía tây Havana. Ngoài ra, hai tàu khác đang trên hành trình từ Tây Ban Nha và Jamaica, dự kiến cập cảng vào cuối tháng. Số lượng tàu giảm nhẹ so với 75 tàu cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu theo dõi của LSEG mà Reuters phân tích.

Một số tàu đến Cuba xuất phát từ các trung tâm năng lượng lớn – nơi sản phẩm như than, dầu thô và nhiên liệu tinh chế được xếp hàng. Tuy nhiên, phần lớn tàu được phân loại là đa dụng, vận chuyển nhiều loại hàng hóa khác nhau.

Đáng chú ý, các lô hàng từ Bờ Vịnh Mỹ – đặc biệt khu vực Southwest Pass tại Louisiana, một hành lang năng lượng quan trọng – đang gia tăng. Dù vậy, phần lớn tàu từ Mỹ đến Cuba trong năm nay vẫn khởi hành từ Florida.

Dòng hàng hóa mới này đã giúp một số doanh nghiệp duy trì hoạt động trong bối cảnh lệnh phong tỏa nhiên liệu nghiêm ngặt đang gây ảnh hưởng lớn đến giao thông công cộng, sản xuất điện và ngành du lịch.

Kể từ đầu tháng 2, khi các chuyến hàng bắt đầu, nhiên liệu đã dần được cung cấp trở lại cho các doanh nghiệp tư nhân vốn từng bị tê liệt vì thiếu hụt, theo lời ba doanh nhân tại Cuba.

Danh sách các đơn vị nhập khẩu bao gồm các tiệm bánh tư nhân, các nhà bán buôn cung cấp hàng hóa cho các chợ nhỏ tại đô thị, và các nền tảng thương mại điện tử lớn như cửa hàng tạp hóa Supermarket23.

Supermarket23 từng thông báo ngừng nhận đơn hàng vào tháng 2 do thiếu nhiên liệu. Tuy nhiên, sau khi nhập khẩu được nguồn cung mới, doanh nghiệp này đã nối lại dịch vụ giao hàng, theo một nguồn tin am hiểu hoạt động nội bộ. Công ty không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters.

Tháng 2, Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ đã ban hành hướng dẫn cho phép xuất khẩu và tái xuất khẩu các sản phẩm xăng dầu sang các thực thể tư nhân đủ điều kiện tại Cuba.

Ở chiều ngược lại, chính phủ Cuba cũng cho phép các doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ và vừa (MIPYMES) nhập khẩu nhiên liệu nhằm giảm bớt khủng hoảng năng lượng.

Các doanh nghiệp cho biết họ đang áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt để đảm bảo nhiên liệu không bị chuyển hướng sai mục đích. Việc bán lại thương mại bị cấm hoàn toàn; nhiên liệu chỉ được sử dụng nội bộ bởi chính các đơn vị nhập khẩu.

Giới chức Cuba cũng đã xây dựng các quy định an toàn nhằm quản lý việc lưu trữ và phân phối nguồn nhiên liệu mới này.

Phần lớn nhiên liệu được vận chuyển bằng các bồn ISO – loại bồn chuyên dụng có thể chứa khoảng 21,600 lít và đảm bảo an toàn khi vận chuyển bằng tàu container. Khoảng 200 bồn như vậy đã được dỡ xuống Cuba, chủ yếu chứa dầu diesel; chỉ khoảng 1% là xăng.

Do xăng dễ cháy và yêu cầu tiêu chuẩn lưu trữ cao hơn, việc sử dụng loại nhiên liệu này bị hạn chế tại Cuba – nơi hạ tầng còn thiếu thốn.

Một số doanh nghiệp đã đặt các bồn chứa diesel ngay tại cơ sở của mình, trong khi số khác thuê lại hạ tầng lưu trữ sẵn có trên đảo để quản lý lượng nhiên liệu lớn hơn, đồng thời kiểm soát chặt việc phân phối chỉ trong khu vực tư nhân.

Việc xuất khẩu nhiên liệu của Mỹ sang khu vực tư nhân Cuba đi kèm cảnh báo rõ ràng. Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh rằng nếu phát hiện bất kỳ hành vi gian lận nào – như chuyển hướng nhiên liệu cho chính phủ hoặc quân đội – các giấy phép sẽ bị thu hồi ngay lập tức.