Mỹ lại phong tỏa Iran, xung đột tại Hormuz đe dọa nguồn cung dầu toàn cầu

Căng thẳng gia tăng trong tuần qua khiến hoạt động vận tải qua tuyến đường biển chiến lược này suy giảm mạnh, đẩy giá dầu Brent tăng 20% lên trên 86 USD/thùng.

Mỹ đã không kích nhiều mục tiêu quân sự tại miền nam Iran trong tối thứ Hai. Đáp lại, Iran tấn công các căn cứ Mỹ ở Jordan và Bahrain, đồng thời phóng tên lửa hành trình vào hai tàu chở dầu của UAE, khiến một thủy thủ người Ấn Độ thiệt mạng và khoảng 8 người khác bị thương.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết các tàu này đã phớt lờ cảnh báo và cáo buộc Mỹ khiến họ rời khỏi các tuyến hàng hải được Tehran phê duyệt.

Vụ việc mới nhất nối dài chuỗi tấn công nhằm vào tàu thương mại kể từ ngày 7/7, bao gồm các vụ nhằm vào tàu chở dầu của Saudi Arabia và Qatar. Mỹ đã đáp trả bằng việc tấn công hàng trăm mục tiêu quân sự tại Iran, kéo theo các cuộc phản công nhằm vào đồng minh của Washington trong khu vực.

Tranh cãi quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Thỏa thuận sơ bộ đạt được tháng trước không giải quyết rõ vấn đề về quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ cho rằng thỏa thuận đảm bảo quyền tự do hàng hải, trong khi Iran khẳng định có quyền quản lý hoạt động giao thông qua tuyến đường này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố eo biển Hormuz vẫn “mở cửa”, nhưng cho biết sẽ yêu cầu khoản phí 20% đối với hàng hóa vận chuyển qua khu vực nhằm bù đắp chi phí đảm bảo an ninh.

Động thái này khiến các doanh nghiệp vận tải và quốc gia nhập khẩu năng lượng lo ngại, đồng thời trái ngược với lập trường trước đó của Washington rằng không nên áp dụng bất kỳ khoản phí nào đối với tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước khi chiến sự bùng phát.

Khoản phí 20% có thể làm tăng khoảng 32 triệu USD chi phí cho mỗi chuyến tàu chở dầu siêu lớn qua Hormuz. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa công bố chi tiết về cách thức triển khai hoặc liệu đã thông báo cho các đồng minh như Saudi Arabia, Qatar và UAE hay chưa.

Rủi ro đối với thị trường năng lượng và khu vực

Đề xuất thu phí của ông Trump đối mặt nhiều trở ngại do có thể vấp phải phản ứng từ các đồng minh, doanh nghiệp Mỹ và những tranh cãi về luật pháp quốc tế. International Maritime Organization cho rằng không nên thu phí đối với hoạt động đi qua các eo biển phục vụ hàng hải quốc tế.

Các chuyên gia nhận định việc duy trì quyền kiểm soát lâu dài tại Hormuz sẽ đòi hỏi chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn, thậm chí có thể cần triển khai lực lượng mặt đất - điều ông Trump trước đây không muốn thực hiện.

Trong khi đó, cuộc tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn nhằm vào Saudi Arabia hôm thứ Hai, nghiêm trọng nhất trong nhiều năm, làm gia tăng lo ngại xung đột Trung Đông có thể lan rộng.

Saudi Arabia cho biết hệ thống phòng thủ của nước này đã đánh chặn các tên lửa từ Houthi, nhưng chưa công bố kế hoạch đáp trả.