Mỹ sẽ không gia hạn USMCA, khởi động lộ trình 10 năm chấm dứt hiệp định thương mại

Tuyên bố này sẽ khởi động quá trình rà soát kéo dài sáu năm theo điều khoản "hoàng hôn" (sunset clause) được đàm phán dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump. Tuy nhiên, động thái này được cho là sẽ không làm thay đổi đáng kể các cuộc thương lượng vốn đang bế tắc về tương lai của USMCA, trong đó có yêu cầu từ phía Mỹ về việc tăng tỷ lệ linh kiện có xuất xứ từ Mỹ và Bắc Mỹ trong ngành sản xuất ô tô, cũng như siết chặt các quy định nhằm ngăn hàng hóa Trung Quốc hưởng ưu đãi từ hiệp định.

Bộ trưởng thương mại của Mỹ, Mexico và Canada dự kiến sẽ họp trực tuyến trong ngày thứ Tư để tuyên bố liệu có gia hạn hiệp định thêm 16 năm hay không.

Người phát ngôn của Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer cho biết ông chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố chính thức nào về việc gia hạn USMCA. Tuy nhiên, ông Greer đã lên lịch vòng đàm phán thứ ba với Mexico vào tuần bắt đầu từ ngày 20/7, cho thấy Washington vẫn muốn tiếp tục thúc đẩy các sửa đổi đối với hiệp định.

Greta Peisch, cựu cố vấn pháp lý của USTR, hiện là đối tác tại hãng luật Wiley Rein, nhận định nhiều khả năng ngày 1/7 sẽ trôi qua mà Mỹ không xác nhận mong muốn gia hạn USMCA. Theo bà, vẫn chưa rõ liệu Washington có công khai nêu rõ những thay đổi mà họ mong muốn hay không.

Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard cho biết ông không cho rằng hiệp định ba bên sẽ bị hủy bỏ. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cũng xác nhận đã ký thư đề nghị gia hạn USMCA thêm 16 năm.

Thủ tướng Canada Mark Carney kỳ vọng cuộc trao đổi giữa ba nước sẽ mang tính xây dựng, song chưa có thỏa thuận nào được ký kết.

Ông Carney nhấn mạnh ưu tiên hiện nay là đạt được một hiệp định mới và Canada sẵn sàng đàm phán để cải thiện USMCA.

Trên thực tế, Tổng thống Trump đã làm suy giảm hiệu lực miễn thuế của USMCA khi đơn phương áp thuế 25% đối với ô tô và linh kiện ô tô nhập khẩu từ Canada và Mexico, đồng thời áp thuế 50% đối với thép và nhôm từ hai nước này, dẫn đến các biện pháp trả đũa từ Canada.

Dù chưa chính thức tham gia các vòng đàm phán với Mỹ, ông Carney cho biết các cuộc thảo luận kỹ thuật về nhôm, thép, ô tô và gỗ xẻ đã đạt được một số tiến triển.

Nếu ba nước không đạt được thỏa thuận sửa đổi USMCA, hiệp định sẽ rơi vào tình trạng bất định với các cuộc rà soát được tổ chức hằng năm trong suốt 10 năm tiếp theo trước khi tự động hết hiệu lực vào ngày 1/7/2036.

Quy trình rà soát và điều khoản "hoàng hôn" này tách biệt với điều khoản chấm dứt hiệp định, theo đó Tổng thống Mỹ hoặc lãnh đạo Mexico hay Canada có thể đơn phương kích hoạt quá trình rút khỏi USMCA với thời hạn báo trước sáu tháng.

Chính quyền đầu tiên của ông Trump từng đàm phán USMCA để thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) năm 1994 và ca ngợi hiệp định có hiệu lực năm 2020 là "thỏa thuận thương mại công bằng, cân bằng và có lợi nhất" mà Mỹ từng ký kết.

Tuy nhiên, sau đó ông Trump dần mất niềm tin vào USMCA khi thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Mexico tiếp tục gia tăng, một phần do nhiều doanh nghiệp chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sau khi Washington áp thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc. Ông Trump nhiều lần tuyên bố không muốn gia hạn USMCA mà ưu tiên duy trì các mức thuế cao đối với ô tô, thép và nhôm nhập khẩu từ Mexico và Canada.

Hiện Mỹ mới chỉ tiến hành các vòng đàm phán chính thức với Mexico, trong khi Canada vẫn bị gạt ra bên lề do hàng loạt bất đồng thương mại song phương, từ việc Canada hạn chế nhập khẩu sản phẩm sữa của Mỹ đến việc một số tỉnh bang Canada rút đồ uống có cồn của Mỹ khỏi các kệ hàng.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer chưa lên kế hoạch đàm phán chính thức với Canada, dù vẫn thường xuyên trao đổi với Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc.

Các hãng sản xuất ô tô Bắc Mỹ đã kêu gọi chính quyền Trump duy trì USMCA dưới hình thức hiệp định ba bên, bởi linh kiện ô tô thường nhiều lần đi qua biên giới Mỹ với Canada và Mexico trước khi được lắp ráp hoàn chỉnh.

Matt Blunt, Chủ tịch Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ - tổ chức đại diện cho Ford, General Motors và Stellantis - kêu gọi sớm đạt được một thỏa thuận lâu dài nhằm tạo sự chắc chắn cho hoạt động đầu tư và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Theo các nguồn tin am hiểu đàm phán, Mỹ yêu cầu mọi phương tiện sản xuất tại Bắc Mỹ phải có tối thiểu 50% linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ, qua đó nâng tỷ lệ hàm lượng nội khối cần thiết để được hưởng ưu đãi của USMCA lên khoảng 82%. Đại diện Thương mại Mỹ cũng cho biết ô tô lắp ráp tại Mexico và Canada nhiều khả năng vẫn sẽ phải chịu một mức thuế nhất định.

Một quan chức Mexico tiết lộ hai nước cũng đã thảo luận về khả năng áp dụng mức thuế toàn cầu 15% đối với ô tô, nhưng xe sản xuất tại Mexico và Canada có thể được hưởng mức thuế thấp hơn nếu chấp nhận các quy định nghiêm ngặt hơn về xuất xứ.

Theo quan chức này, Mỹ và Mexico nhìn chung đều thống nhất về những vấn đề của USMCA, bao gồm việc số lượng việc làm trong ngành sản xuất của Mỹ suy giảm, tỷ lệ linh kiện Mỹ trong ô tô giảm khi linh kiện châu Á ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn và những lo ngại về hoạt động trung chuyển hàng hóa.