Mỹ tìm cách khơi thông eo biển Hormuz bằng phiên bản kín đáo của “Dự án Tự do”

Thay vì phát động một chiến dịch đối đầu trực diện với Iran, Washington đang âm thầm phối hợp với các hãng vận tải sẵn sàng áp dụng phương thức di chuyển khác. Dữ liệu từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), thông tin theo dõi hàng hải và các nguồn tin am hiểu vấn đề cho thấy nhiều tàu đang tắt hệ thống phát tín hiệu định vị và bám sát bờ biển Oman ở phía nam eo biển để tránh các bãi thủy lôi của Iran, trong khi quân đội Mỹ sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết.

Những bằng chứng mới nhất xuất hiện vào tối thứ Ba trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran gia tăng. CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã bắn hạ các máy bay không người lái tấn công của Iran nhằm vào “các tàu dân sự đang di chuyển hợp pháp trong vùng biển khu vực”.

Lực lượng Mỹ cũng tiến hành các cuộc không kích mà họ mô tả là “phòng vệ chính đáng” nhằm vào một trạm điều khiển mặt đất quân sự của Iran.

Cách tiếp cận mới đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với kế hoạch trước đó của ông Trump mang tên “Project Freedom” (Dự án Tự do), được công bố hồi đầu tháng 5. Sáng kiến này từng được giới thiệu rộng rãi trên mạng xã hội và trong các cuộc họp báo chính thức của Nhà Trắng, nhưng đã vấp phải phản ứng mạnh từ Iran và làm gia tăng nguy cơ phá vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai bên.

Sau đó, ông Trump cho biết đã hủy bỏ kế hoạch này khi nhận được đề nghị từ các đồng minh trong khu vực yêu cầu Mỹ giảm mức độ đối đầu.

Nỗ lực mới của Washington hiện không có tên gọi chính thức và chính quyền Mỹ cũng hầu như không đưa ra giải thích công khai. Tuy nhiên, một số tín hiệu cho thấy Mỹ đang phối hợp với các công ty vận tải theo những cách mà giới chức từ chối tiết lộ chi tiết.

CENTCOM, đơn vị phụ trách các hoạt động quân sự của Mỹ tại Vịnh Ba Tư và khu vực lân cận, gần đây cũng thay đổi cách diễn đạt về vấn đề này. Cuối tháng trước, cơ quan này từng bác bỏ là “sai sự thật” các thông tin cho rằng Hải quân Mỹ đã nối lại hoạt động hộ tống hoặc hỗ trợ tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, sau khi xuất hiện thêm bằng chứng cho thấy một số tàu đã đi qua thành công, thông điệp của CENTCOM trở nên mềm dẻo hơn.

Trong tuyên bố hôm thứ Hai, người phát ngôn CENTCOM, Đại tá Hải quân Tim Hawkins, cho biết dù lực lượng Mỹ không trực tiếp hộ tống, họ vẫn duy trì liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn di chuyển tự do và an toàn qua eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải có vai trò quan trọng đối với kinh tế khu vực và toàn cầu.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cũng ám chỉ tới nỗ lực này vào cuối tuần qua khi cho rằng lưu lượng vận tải qua eo biển sẽ sớm phục hồi nhờ những gì Mỹ “đang làm hoặc có thể đang làm”, dù công khai hay không công khai, tại khu vực này.

Trước đó, hai công ty vận tải từng xác nhận với Bloomberg rằng họ đã liên lạc với quân đội Mỹ và nhận được hướng dẫn về cách thức di chuyển an toàn qua eo biển. Theo một nguồn tin, trong một chuyến hải trình gần đây, khi một con tàu bị các xuồng tấn công cao tốc nghi của Iran tiếp cận, trực thăng Mỹ đã xuất hiện và buộc các phương tiện này phải rời đi.

Ông Bryan Clark, chuyên gia cao cấp tại Hudson Institute, cho rằng nếu các tàu thương mại di chuyển sát bờ biển phía đối diện Iran và tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS), lực lượng Iran sẽ phải sử dụng radar hoặc các điểm quan sát để phát hiện mục tiêu và dẫn đường cho các cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.

Theo ông, Hải quân Mỹ có thể phát hiện những hoạt động này và tiến hành phản công nhằm vào các đơn vị của Iran.

Dù một số hãng vận tải bắt đầu lạc quan hơn về khả năng lưu lượng tàu thuyền phục hồi, dữ liệu theo dõi tàu biển do Bloomberg tổng hợp cho thấy hoạt động qua eo biển Hormuz vẫn còn khá hạn chế. Sáng thứ Ba chỉ ghi nhận hai chuyến tàu thương mại đi vào khu vực, sau khi có hai chuyến tàu rời khỏi eo biển trong ngày thứ Hai.

Ông Steve Wills, chuyên gia hải quân thuộc Trung tâm Chiến lược Hàng hải của Navy League, cho biết quân đội Mỹ có thể phối hợp bảo vệ các tàu dân sự thông qua các chiến hạm được trang bị hệ thống chỉ huy và kiểm soát AEGIS hiện đại, tích hợp năng lực phòng thủ tên lửa, phòng không cùng máy bay cảnh báo sớm E-2D, giúp theo dõi toàn bộ tình hình trong khu vực.