Mỹ và Iran bất đồng về thanh tra hạt nhân và tài sản bị phong tỏa trong thỏa thuận chấm dứt chiến tranh

Sau vòng đàm phán đầu tiên tại Thụy Sĩ kết thúc hôm thứ Hai, Washington và Tehran cũng đưa ra những mô tả trái ngược về nhiều nội dung quan trọng khác trong khuôn khổ thỏa thuận được ký tuần trước, bao gồm các ưu đãi tài chính dành cho Iran, quyền kiểm soát eo biển Hormuz và cuộc xung đột song song giữa Israel với Hezbollah tại Lebanon.

Dù vậy, ông Trump vẫn khẳng định các cuộc đàm phán đang diễn ra thuận lợi.

“Chúng tôi đang hợp tác khá tốt,” ông phát biểu tại một sự kiện vận động ở bang Pennsylvania.

Trong một động thái mang tính thiện chí, Mỹ cũng nới lỏng hạn chế đi lại đối với đội tuyển bóng đá Iran tham dự World Cup, cho phép đội tuyển di chuyển từ Tijuana (Mexico) tới Seattle sớm hơn trước trận đấu tiếp theo.

Trong nước, dấu hiệu suy giảm ủng hộ dành cho cuộc chiến ngày càng rõ rệt. Tỷ lệ tín nhiệm của ông Trump đi xuống trong khi Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát vẫn thông qua nghị quyết yêu cầu chấm dứt chiến sự, phản ánh những rạn nứt trong nội bộ đảng.

Khảo sát Reuters/Ipsos cho thấy 35% người Mỹ tin rằng Mỹ hiện ở vị thế yếu hơn trước Iran so với trước chiến tranh, trong khi chỉ 23% cho rằng vị thế của Washington đã được cải thiện.

Giao thương qua Hormuz dần phục hồi

Mặc dù triển vọng hòa bình lâu dài vẫn chưa chắc chắn, thỏa thuận ban đầu giữa Washington và Tehran đã giúp hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz dần được nối lại. Tuyến đường này thường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Giá dầu trong ngày thứ Ba giảm xuống mức thấp nhất kể từ trước khi chiến tranh bùng phát vào ngày 28/2.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc cho biết đang phối hợp sơ tán khoảng 11,000 thuyền viên bị mắc kẹt sau khi Iran đóng cửa eo biển chiến lược này.

Theo thỏa thuận, Iran sẽ bảo đảm tự do hàng hải tại Hormuz trong vòng 60 ngày. Tuy nhiên, Tehran cho biết có thể áp dụng phí hoặc lệ phí quá cảnh sau thời hạn đó.

Iran và Oman, quốc gia kiểm soát bờ đối diện của eo biển Hormuz, đã ra tuyên bố chung khẳng định “quyền chủ quyền” của hai nước tại tuyến hàng hải này và cam kết phối hợp quản lý hoạt động lưu thông cũng như các chi phí liên quan.

Oman cho biết đã phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế để thiết lập hành lang hàng hải tạm thời cho các tàu thuyền đi qua Hormuz.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Iran sẽ không được phép thu phí quá cảnh tại eo biển này trong bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.

Bất đồng về chương trình hạt nhân

Thỏa thuận khung hiện chưa áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với chương trình hạt nhân của Iran. Vấn đề này sẽ được đưa ra thảo luận trong 60 ngày đàm phán tiếp theo.

Ông Trump tuyên bố Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên quốc tế tiếp cận vô thời hạn các cơ sở hạt nhân bị hư hại.

“Iran đã hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh sát hạt nhân ở cấp độ cao nhất trong tương lai vô thời hạn,” ông viết trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, phía Iran bác bỏ thông tin này, khẳng định chương trình hạt nhân không được thảo luận trong các cuộc đàm phán vừa qua và Tehran cũng chưa đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) quay trở lại nước này.

Hai bên cũng bất đồng về điều khoản cho phép Iran tiếp cận các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài.

Ông Trump cho biết số tiền được giải ngân sẽ chỉ được sử dụng để mua lương thực và thuốc men từ Mỹ. Trong khi đó, Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc ở Geneva, Ali Bahreini, khẳng định Tehran sẽ tự quyết định cách sử dụng nguồn tiền này.

Washington hiện đã miễn trừ trừng phạt đối với Iran trong 60 ngày, cho phép nước này xuất khẩu dầu và các sản phẩm liên quan cũng như nhận thanh toán từ các giao dịch đó.

Một điểm bất đồng khác là cuộc xung đột giữa Israel và lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn tại Lebanon.

Ông Bahreini cho rằng thỏa thuận yêu cầu Israel rút quân khỏi Lebanon, trong khi phía Israel khẳng định sẽ tiếp tục duy trì vùng đệm an ninh ở miền Nam Lebanon và hành động để vô hiệu hóa các mối đe dọa nhằm vào binh sĩ và công dân Israel.

Ngay cả khi Israel và Lebanon nối lại đàm phán tại Washington, lực lượng phòng vệ dân sự và Bộ Y tế Lebanon cho biết hai người đã thiệt mạng do hỏa lực của Israel ở miền Nam Lebanon trong ngày thứ Ba. Hezbollah sau đó cáo buộc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn vốn phần lớn vẫn được duy trì kể từ Chủ nhật.