NATO công bố các thỏa thuận quốc phòng hàng chục tỷ USD giữa lúc ông Trump chỉ trích các đồng minh

Các nhà lãnh đạo NATO nhóm họp tại thủ đô Ankara với mục tiêu thể hiện sự đoàn kết sau một năm đầy biến động, trong bối cảnh xung đột Iran một lần nữa bộc lộ những bất đồng trong liên minh quân sự vốn là nền tảng an ninh của phương Tây kể từ sau Thế chiến II.

Trong cuộc gặp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, ông Trump cho biết ông thậm chí có thể đã tẩy chay hội nghị thượng đỉnh NATO nếu không có mối quan hệ tốt đẹp với nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ. Ông cũng không loại trừ khả năng tiếp tục rút bớt lực lượng quân sự Mỹ khỏi châu Âu.

"Tôi rất thất vọng với NATO", ông Trump nói, đồng thời chỉ trích Anh, Pháp, Đức và Italy vì không hỗ trợ đầy đủ cho chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.

Ông Trump cho rằng các đồng minh đã không đối xử công bằng với Mỹ, dù Washington đã đầu tư hàng nghìn tỷ USD cho NATO. Theo ông, nhiều nước tuyên bố sẽ không tham gia hỗ trợ ngay cả trước khi Mỹ chính thức đưa ra đề nghị, đồng thời nhấn mạnh rằng Mỹ không cần sự hỗ trợ đó.

Trước hội nghị, ông Trump cho biết đã điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy về khả năng chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ năm 2022. Ông bày tỏ tin tưởng cả hai bên đều mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình.

Dù chỉ trích các đồng minh lâu năm, ông Trump cũng thông báo Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt đối với Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2020 liên quan đến việc Ankara mua hệ thống phòng không của Nga. Ông cũng bày tỏ sẵn sàng bán tiêm kích F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, động thái được xem là bước tiến lớn trong quan hệ song phương với Ankara.

NATO thúc đẩy "cuộc cách mạng" về công nghiệp quốc phòng

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết các nước châu Âu đã tăng chi tiêu quốc phòng ở mức "đáng kinh ngạc", thể hiện nỗ lực đáp ứng yêu cầu của Mỹ.

Phát biểu tại diễn đàn công nghiệp quốc phòng bên lề hội nghị, ông Rutte kêu gọi tiến hành một "cuộc cách mạng" trong ngành công nghiệp quốc phòng của NATO, đồng thời cảnh báo về mức chi tiêu quân sự ngày càng lớn của Nga cũng như các thách thức an ninh đến từ Trung Quốc, Triều Tiên và Iran.

Theo ông, NATO không còn nhiều thời gian để chuẩn bị và cần nhanh chóng tăng cường năng lực quốc phòng nhằm duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Một quan chức NATO cho biết các thỏa thuận quốc phòng được công bố lần này có tổng giá trị ước tính ít nhất 50 tỷ USD. Trong đó có các hợp đồng để các nước châu Âu mua máy bay không người lái trinh sát của Northrop Grumman (Mỹ), trong khi NATO sẽ mua máy bay quân sự của Saab (Thụy Điển).

Cổ phiếu Saab có thời điểm tăng hơn 5% sau thông tin trên, khi giới đầu tư kỳ vọng công ty sẽ hưởng lợi từ xu hướng tái vũ trang của châu Âu.

Bên cạnh đó, Chính phủ Anh cho biết 12 quốc gia châu Âu, gồm Anh, Pháp và Đức, sẽ chi hơn 50 tỷ USD trong 10 năm tới để phát triển các loại vũ khí tấn công chính xác tầm xa nhằm tăng cường năng lực phòng thủ của NATO.

Thủ tướng Anh Keir Starmer dự kiến sẽ chính thức công bố sáng kiến do Anh dẫn dắt tại Ankara trong ngày thứ Tư, đồng thời các nước tham gia sẽ công bố tuyên bố chung với nhiều chi tiết hơn.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu vẫn bị đánh giá là phân mảnh, chịu nhiều thủ tục hành chính và cạnh tranh nội khối, khiến khu vực này vẫn phụ thuộc đáng kể vào việc mua sắm vũ khí từ Mỹ. Tăng trưởng kinh tế yếu cùng áp lực duy trì các chương trình phúc lợi xã hội cũng khiến việc tăng chi tiêu quốc phòng trở nên khó khăn hơn tại nhiều quốc gia châu Âu.

Xung đột Iran làm gia tăng bất đồng trong NATO

Những bất đồng trong NATO, vốn đã tồn tại do xung đột Ukraine và mong muốn của ông Trump đưa Greenland về dưới quyền kiểm soát của Mỹ, tiếp tục gia tăng sau khi Mỹ tấn công Iran hồi tháng 2.

Ông Trump nhiều lần chỉ trích các thành viên NATO không hỗ trợ đầy đủ cho chiến dịch quân sự tại Iran và từng đe dọa sẽ rút Mỹ khỏi liên minh.

Tại hội nghị lần này, ông tiếp tục nhấn mạnh rằng Greenland nên thuộc quyền kiểm soát của Mỹ thay vì Đan Mạch.

Đáp lại, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen kêu gọi các đồng minh tôn trọng chủ quyền của nước này và khẳng định Greenland không phải là đối tượng để mua bán.

Các quan chức châu Âu cho biết họ đã thực hiện đầy đủ các cam kết cho phép Mỹ sử dụng không phận và căn cứ quân sự, dù không được tham vấn trước về cuộc chiến tại Iran - cuộc xung đột gây nhiều tác động tiêu cực đến kinh tế châu Âu.

Trong khi đó, Mỹ cũng đã thông báo kế hoạch rút thêm binh sĩ khỏi châu Âu và khởi động cuộc rà soát kéo dài sáu tháng về sự hiện diện quân sự của nước này tại khu vực.

Giới chức châu Âu thừa nhận họ đã chuẩn bị cho khả năng ông Trump tiếp tục chỉ trích các đồng minh và không chắc hội nghị sẽ đạt được kết quả tích cực, nhất là trong bối cảnh quan hệ giữa ông Trump và một số nhà lãnh đạo châu Âu gần đây tiếp tục căng thẳng.

Các nước NATO dự kiến sẽ tái khẳng định cam kết hỗ trợ Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelenskiy đang hối thúc các đồng minh tăng cường viện trợ hệ thống phòng không, trong bối cảnh Nga tiếp tục mở rộng các cuộc không kích. Hôm thứ Hai, Nga đã tiến hành một đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào khu vực Kyiv, khiến ít nhất 28 người thiệt mạng và làm nổi bật tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn phòng không do Mỹ sản xuất của Ukraine.