Tàu chở dầu Iran mắc kẹt trên biển sau khi Mỹ hủy bỏ lệnh miễn trừ trừng phạt 60 ngày

Theo tính toán của Bloomberg dựa trên dữ liệu từ Vortexa, hiện có khoảng 63 triệu thùng dầu thô Iran đang ở trên các tàu chở dầu, bao gồm cả những chuyến đang vận chuyển và các tàu neo đậu chờ lệnh. Lượng dầu này nằm trên các tàu hoạt động tại Vịnh Ba Tư và nhiều vùng biển châu Á.

Phần lớn các tàu không công bố điểm đến cụ thể hoặc chỉ phát tín hiệu sẵn sàng nhận đơn hàng, cho thấy số dầu này vẫn chưa tìm được người mua.

Lệnh miễn trừ của Mỹ được ban hành vào cuối tháng 6 như một phần của thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Washington và Tehran, cho phép Iran có 60 ngày để bán dầu mà không phải chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tuy nhiên, Washington đã hủy bỏ lệnh miễn trừ này nhằm đáp trả các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz mà Mỹ cáo buộc do Iran thực hiện.

Việc ban hành lệnh miễn trừ, cùng với quyết định dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, đã thúc đẩy hoạt động bốc xếp dầu thô của nước này tăng mạnh trong thời gian qua. Tuy nhiên, sau khi lệnh miễn trừ bị hủy, lượng dầu này sẽ rất khó tiêu thụ, làm mất đi một nguồn thu ngoại tệ quan trọng của Iran, đồng thời xóa bỏ một trong những động lực chính nhằm khuyến khích Tehran tuân thủ thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz.

Tổ chức phi lợi nhuận United Against Nuclear Iran (UANI) cho biết đã ghi nhận ít nhất 19 chuyến bốc xếp dầu thô và sản phẩm hóa dầu của Iran kể từ khi thỏa thuận tạm thời được ký kết. UANI cũng xác định có ít nhất 46 tàu chở dầu và nhiên liệu của Iran đang neo đậu dọc bờ biển nước này.

Ngay cả trước khi Mỹ hủy bỏ lệnh miễn trừ, Iran cũng đã gặp nhiều khó khăn trong việc tìm đầu ra cho dầu thô. Một phần nguyên nhân là nguồn cung lớn từ các nước khác tại Vịnh Ba Tư khiến dầu Iran không còn được giao dịch với mức chiết khấu hấp dẫn như trước. Bên cạnh đó, người mua vẫn lo ngại những rủi ro liên quan đến các giao dịch với Iran.

Theo các nhà giao dịch am hiểu vấn đề, cả Công ty Dầu khí Quốc gia Iran (National Iranian Oil Co.) và các nhà môi giới đều tích cực chào bán lượng dầu này trong những ngày gần đây. Các nhà máy lọc dầu tại Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc đều đã nhận được đề nghị mua dầu từ Iran. Trong khi đó, các doanh nghiệp lọc dầu của Ấn Độ chỉ sẵn sàng mua nếu Mỹ gia hạn lệnh miễn trừ sau tháng 8.

Các nhà giao dịch cho biết chưa ghi nhận bất kỳ thương vụ mua dầu thô Iran nào từ các nhà máy lọc dầu châu Á ngoài Trung Quốc kể từ khi lệnh miễn trừ có hiệu lực, dù một số giao dịch có thể không được công khai do tính nhạy cảm.

Hoạt động giao dịch vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản. Các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu và Anh vẫn còn hiệu lực, gây khó khăn cho việc mua bảo hiểm vận chuyển. Đồng thời, nhiều cảng biển có thể không chấp nhận các tàu thuộc "đội tàu bóng tối" của Iran cập cảng. Người mua cũng thận trọng trước nguy cơ chính sách của Mỹ có thể thay đổi đột ngột.

Một trong số ít thị trường còn lại đối với dầu thô Iran là các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc, thường được gọi là "teapots", vốn là nhóm khách hàng lớn nhất của Iran trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát. Tuy nhiên, nhiều khả năng Tehran sẽ phải đưa ra mức chiết khấu sâu để thu hút người mua, trong bối cảnh các nhà máy này đã tăng cường nhập khẩu dầu từ Saudi Arabia và Iraq trong thời gian gần đây.