Nợ công tăng vọt: Bài toán khó bị bỏ quên trong cuộc đua vào Nhà Trắng

Kế hoạch tài chính của Trump rõ ràng táo bạo và mạo hiểm hơn đối thủ. Tuy nhiên, cả hai ứng cử viên đều đang hứa hẹn những chính sách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu - những động thái sẽ làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách và đẩy quỹ đạo nợ công vốn đã cao ngất lên tầm cao mới. Thực tế phũ phàng là tình trạng này không thể kéo dài thêm nữa. Nếu Washington vẫn ngoan cố không thay đổi, thị trường tài chính sẽ buộc họ phải hành động, và hậu quả sẽ là một cuộc khủng hoảng kinh tế không thể lường trước.

Nhìn vào bức tranh tài chính quốc gia hiện tại, ta thấy một viễn cảnh đáng lo ngại: thâm hụt ngân sách dự kiến sẽ neo ở mức 6% GDP trong suốt thập kỷ tới. Con số này đủ sức đẩy nợ công ròng từ ngưỡng gần 100% GDP hiện nay lên đến hơn 120% vào năm 2034 - một mức tăng chóng mặt và nguy hiểm.

Đáng chú ý là những dự báo này đã dựa trên những giả định khá lạc quan: tỷ lệ thất nghiệp thấp, tăng trưởng kinh tế ổn định trong một thập kỷ, và lãi suất không tăng vọt do tâm lý hoảng loạn của các nhà đầu tư trái phiếu chính phủ. Hơn nữa, các ước tính này còn giả định rằng phần lớn các khoản giảm thuế được ban hành năm 2017 sẽ hết hạn đúng lịch trình vào cuối năm tới - một điều mà cả Harris lẫn Trump đều cam kết sẽ không để xảy ra, song lại không đưa ra giải pháp bù đắp khoản thiếu hụt này. Nói cách khác, ngay cả kịch bản cơ sở theo chính sách hiện hành đã hết sức đáng báo động.

Tuy nhiên, điều đáng ngại hơn cả là cả hai ứng cử viên đều công khai cam kết những chính sách có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình hình. Dù các kế hoạch của họ còn khá mơ hồ, khiến việc tính toán chi phí chính xác gặp nhiều khó khăn, nhưng những con số từ Mô hình Ngân sách Penn Wharton đã vẽ nên một bức tranh về tương lai - và nó thực sự gióng lên hồi chuông cảnh báo cho nền kinh tế Hoa Kỳ.

Trong số những đề xuất của Trump, những chính sách dễ nắm bắt nhất đang vẽ nên một bức tranh tài khóa đầy lo ngại. Ông đề xuất kéo dài các điều khoản của Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm, hạ thuế suất doanh nghiệp từ 21% xuống 15%, và xóa bỏ thuế đối với phúc lợi An sinh Xã hội. Những biện pháp này dự kiến sẽ làm thâm hụt ngân sách khoảng 6 nghìn tỷ USD trong một thập kỷ, đẩy quỹ đạo nợ công trung hạn tăng vọt thêm 10% - một con số đáng báo động. Bên cạnh đó, Trump còn đề xuất áp dụng mức thuế nhập khẩu toàn diện 10% hoặc cao hơn. Ông tuyên bố rằng nguồn thu này có thể tài trợ cho việc cắt giảm thuế sâu hơn nữa. Tuy nhiên, ngay cả khi không sử dụng cho mục đích đó, doanh thu từ thuế quan vẫn không đủ để kiềm chế thâm hụt ngân sách đang ngày càng trầm trọng. Thực tế là càng siết chặt nhập khẩu bằng thuế quan, nguồn thu từ thuế càng suy giảm - chưa kể đến những tác động tiêu cực lan tỏa mà nó gây ra cho toàn bộ nền kinh tế. Đáng lo ngại hơn, nếu các đối tác thương mại của Hoa Kỳ đáp trả bằng các biện pháp tương tự, một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện có thể bùng nổ.

Trong bối cảnh hiện tại, các kế hoạch tài khóa của Harris có vẻ như hợp lý hơn đối thủ, nhưng những đề xuất của bà vẫn không thoát khỏi vòng xoáy thâm hụt ngân sách. Harris đã đưa ra một loạt các chính sách đầy tham vọng: nâng mức tín dụng thuế cho mỗi trẻ em lên 3,000 USD, với 3,600 USD dành cho trẻ dưới 5 tuổi và 6,000 USD cho trẻ sơ sinh; hỗ trợ 25,000 USD cho người mua nhà lần đầu; đồng thời tăng thuế suất doanh nghiệp từ 21% lên 28%. Tổng hợp lại, những đề xuất này dự kiến sẽ làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách thêm 1 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, bức tranh có thể còn u ám hơn nếu tính đến tác động tiêu cực của việc tăng thuế doanh nghiệp đối với đầu tư và tăng trưởng kinh tế - khi đó, chi phí tài khóa thực tế có thể tăng gấp đôi dự kiến ban đầu.

Phải thừa nhận rằng, xét riêng lẻ, những cải cách thuế cá nhân mà Harris ủng hộ là những chính sách đáng hoan nghênh. Bài học từ đại dịch đã cho thấy việc hỗ trợ đắc lực cho các gia đình có thu nhập thấp có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ trẻ em sống trong cảnh nghèo đói. Tuy nhiên, ngay cả những chính sách tốt đẹp nhất cũng cần có nguồn tài trợ bền vững. Nhìn từ góc độ tổng thể, những lời hứa làm gia tăng gánh nặng nợ công vốn đã quá sức chịu đựng chỉ có thể được xem là thiếu trách nhiệm và thiển cận.

Mỗi ngày trôi qua mà vấn đề này không được giải quyết, triển vọng tài khóa quốc gia lại càng thêm bấp bênh. Và càng khó khăn, thị trường tài chính càng có xu hướng đặt câu hỏi về khả năng thanh toán của chính phủ. Nợ công giống như một quả bom hẹn giờ - nó không phải là vấn đề cho đến khi đột nhiên, nó trở thành vấn đề nghiêm trọng. Và khi điều đó xảy ra, thường đã quá muộn để khắc phục.