Pakistan tìm kiếm lợi ích ngoại giao từ vai trò then chốt trong đàm phán Mỹ - Iran

Phát biểu tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock ở Thụy Sĩ, ông Vance gọi Thủ tướng Sharif là “người bạn thân thiết” của Tổng thống Donald Trump và ca ngợi khả năng đàm phán của nhà lãnh đạo Pakistan. Nhắc đến Thống chế Asim Munir, ông Vance đùa rằng trong ba tháng qua ông có lẽ đã trao đổi với vị tướng này nhiều hơn bất kỳ ai khác.

“Nếu không có vai trò lãnh đạo và tầm nhìn của ông ấy, chúng ta đã không có mặt ở đây hôm nay,” Vance nói. “Ông ấy là một nhà lãnh đạo quân sự, nhưng đồng thời cũng đã chứng tỏ mình là một nhà ngoại giao xuất sắc.”

Trong gần bốn tháng xung đột giữa Iran và Israel, Pakistan đã nổi lên như một bên trung gian bất ngờ trong nỗ lực hòa giải giữa Mỹ và Iran, qua đó thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế. Thủ tướng Sharif và Thống chế Munir trở thành những nhân vật trung tâm trong tiến trình này khi tổ chức các cuộc gặp và chuyển tải thông điệp giữa các nhà đàm phán Mỹ và Iran thông qua các kênh liên lạc hậu trường phức tạp.

Chính ông Sharif là người đầu tiên thông báo trên mạng xã hội vào tuần trước rằng Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn, hiện được gọi là “Biên bản ghi nhớ Islamabad”. Văn kiện này mang chữ ký của ông Sharif cùng với Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian.

Vai trò trung gian đã giúp Pakistan gia tăng đáng kể vị thế trên trường quốc tế, điều mà nước này chưa đạt được trong nhiều thập kỷ. Đồng thời, điều đó cũng giúp Islamabad phần nào thoát khỏi cái bóng của đối thủ lớn hơn và giàu có hơn là Ấn Độ, đồng thời mở ra cơ hội thu hút thêm đầu tư nước ngoài và đầu tư doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế vẫn đang gặp nhiều khó khăn.

Ông Christopher Clary, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Albany và cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, nhận định rằng Pakistan đã chuyển từ vị thế gần như không có ảnh hưởng tại Trung Đông vào đầu năm 2025 trở thành một nhân tố ngoại giao và quân sự có vai trò đáng kể trong khu vực hiện nay.

Dù Qatar là bên đóng vai trò quyết định vào phút chót giúp hoàn tất thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran, điều đó không làm giảm ý nghĩa của việc vị thế quốc tế của Pakistan được nâng lên đáng kể, theo ông Clary.

Pakistan kỳ vọng vai trò hòa giải sẽ mang lại nhiều lợi ích chiến lược. Trước hết, điều này giúp củng cố ảnh hưởng của Islamabad không chỉ với Washington mà còn với các quốc gia vùng Vịnh tham gia tiến trình đàm phán cũng như với đối tác lâu năm là Trung Quốc, những bên đều đã công khai ghi nhận đóng góp của Pakistan.

Ông Jay Truesdale, cựu Chánh văn phòng Đại sứ quán Mỹ tại Islamabad và hiện là Giám đốc điều hành công ty phân tích rủi ro TDI, cho rằng khả năng đồng thời liên lạc với Tehran, Washington, Riyadh và Bắc Kinh cho thấy Pakistan đã tạo dựng được sự linh hoạt chiến lược và năng lực thúc đẩy các sáng kiến quốc tế có giá trị lớn.

Con đường để Pakistan trở thành một bên trung gian quan trọng trong đàm phán Mỹ - Iran bắt đầu từ khoảng một năm trước, sau cuộc xung đột kéo dài bốn ngày với Ấn Độ. Khi đó, Tổng thống Trump nhanh chóng nhận công lao đã góp phần làm trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước.

Mặc dù Ấn Độ bác bỏ mạnh mẽ tuyên bố về vai trò của Mỹ, ông Munir và ông Sharif nhiều lần công khai ủng hộ quan điểm của Trump, thậm chí còn đề cử ông cho giải Nobel Hòa bình. Đổi lại, họ nhận được nhiều lời khen từ Tổng thống Mỹ cùng một loạt cuộc gặp cấp cao, bao gồm các cuộc gặp tại Nhà Trắng.

Trong năm qua, chính quyền Trump cũng tìm cách thúc đẩy đầu tư vào Pakistan trong các lĩnh vực như tiền mã hóa thông qua một công ty có liên hệ với Trump, cũng như khai thác khoáng sản chiến lược. Phần lớn các dự án hiện mới dừng ở mức biên bản ghi nhớ thay vì hợp đồng chính thức, dù giá trị được công bố lên tới hàng tỷ USD.

Sự cải thiện quan hệ này đánh dấu bước ngoặt lớn so với chỉ vài năm trước, khi Pakistan gần như bị cô lập khỏi Washington. Hai nước từng là đối tác trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và giai đoạn đầu của cuộc chiến chống khủng bố, nhưng quan hệ xấu đi nghiêm trọng sau chiến dịch của Mỹ tiêu diệt Osama bin Laden tại Pakistan năm 2011.

Quan hệ song phương tiếp tục căng thẳng trong nhiều năm sau đó. Cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden từng gọi Pakistan là “có thể là một trong những quốc gia nguy hiểm nhất thế giới” vì chương trình hạt nhân của nước này. Dù phát biểu sau đó được điều chỉnh sau phản ứng từ Islamabad, quan hệ hai bên vẫn duy trì trạng thái lạnh nhạt trong suốt nhiệm kỳ của ông Biden.

Tuy nhiên, với tính cách khó đoán của Tổng thống Trump, thách thức lớn nhất đối với Pakistan hiện nay là biến những thành công ngoại giao ngắn hạn thành một mối quan hệ bền vững với Mỹ.

Ông Sheharyar Khan, Giám đốc điều hành Viện Đối thoại Quốc gia có trụ sở tại Islamabad, cho rằng lòng tin giữa hai nước chỉ có thể được xây dựng thông qua sự gắn kết lâu dài và nhất quán, thay vì dựa vào các biểu tượng ngoại giao hay những thành công ngắn hạn.

“Để mối quan hệ này thực sự bền vững, cần có sự hợp tác lâu dài và liên tục,” ông nói.