Phán quyết lịch sử: Tòa án chặn Trump sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook

Một thẩm phán liên bang hôm thứ Ba đã tạm thời ngăn Tổng thống Donald Trump cách chức Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Lisa Cook, đánh dấu thất bại ban đầu cho Nhà Trắng trong một cuộc chiến pháp lý chưa từng có, có thể làm lung lay tính độc lập lâu nay của ngân hàng trung ương.

Phán quyết sơ bộ của Thẩm phán Quận Hoa Kỳ Jia Cobb tại Washington, D.C. cho rằng các cáo buộc của chính quyền Trump rằng Cook đã phạm tội gian lận thế chấp trước khi nhậm chức có khả năng không đủ cơ sở để cách chức bà.

Cook phủ nhận mọi hành vi sai trái. “Ngài Tổng thống Trump chưa chỉ ra bất kỳ điều gì liên quan đến hành vi hoặc hiệu quả công việc của Cook với tư cách thành viên Hội đồng, cho thấy bà đang gây hại cho Hội đồng hoặc cho lợi ích công cộng bằng cách thực hiện nhiệm vụ một cách thiếu trung thực hay kém hiệu quả,” Cobb viết trong phán quyết.

Trump đã tìm cách sa thải Cook vào cuối tháng 8, nhưng Fed cho biết bà vẫn giữ chức vụ. Fed từ chối bình luận về quyết định này. Phán quyết của Cobb ngăn Fed tiến hành việc sa thải Cook trong khi vụ kiện của bà tiếp tục.

Vụ việc này có khả năng sẽ được đưa lên Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, và có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng Fed đưa ra các quyết định lãi suất mà không chịu tác động từ chính trị gia – điều vốn được xem là cốt lõi để ngân hàng trung ương kiểm soát lạm phát.

Trump đã nhiều lần yêu cầu Fed cắt giảm lãi suất ngay lập tức và mạnh mẽ, đồng thời công khai chỉ trích Chủ tịch Jerome Powell vì cách điều hành chính sách tiền tệ. Dự kiến Fed sẽ đưa ra quyết định hạ lãi suất tại cuộc họp chính sách ngày 16-17/9 tới.

Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận ngay. Trump cũng không trả lời câu hỏi của phóng viên về phán quyết này. “Phán quyết này công nhận và khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang khỏi sự can thiệp chính trị bất hợp pháp,” luật sư của Cook, Abbe Lowell, cho biết trong một tuyên bố.

Luật thành lập Fed quy định các Thống đốc chỉ có thể bị cách chức “vì lý do chính đáng,” nhưng không định nghĩa rõ khái niệm này cũng như không thiết lập thủ tục cách chức. Chưa có tổng thống nào từng cách chức một Thống đốc Fed, và điều khoản này cũng chưa từng được kiểm nghiệm tại tòa án.

Cobb cho rằng “cách hiểu hợp lý nhất” của luật là chỉ cho phép cách chức Thống đốc Fed vì hành vi sai phạm xảy ra trong thời gian tại vị. Các cáo buộc gian lận thế chấp chống lại Cook đều liên quan đến các hành vi được cho là xảy ra trước khi bà được Thượng viện Mỹ phê chuẩn năm 2022.

Trump và William Pulte – Giám đốc Cơ quan Tài chính và Nhà ở Liên bang (FHFA) do ông bổ nhiệm – cho rằng Cook đã khai báo sai về ba bất động sản khác nhau trong hồ sơ thế chấp, có thể giúp bà được hưởng lãi suất thấp hơn và tín dụng thuế.

Bộ Tư pháp Hoa Kỳ cũng đã mở cuộc điều tra hình sự về gian lận thế chấp đối với Cook và đã phát trát triệu tập bồi thẩm đoàn tại cả Georgia và Michigan, theo các tài liệu mà Reuters xem được cùng một nguồn tin am hiểu sự việc.

Cook đã kiện Trump và Fed, cho rằng các cáo buộc trên không cho Tổng thống thẩm quyền pháp lý để cách chức bà, và rằng đây chỉ là cái cớ nhằm sa thải bà vì quan điểm chính sách tiền tệ.

Cook – người phụ nữ da màu đầu tiên trở thành Thống đốc Fed – đã phủ nhận các cáo buộc trong hồ sơ tòa án, khẳng định bà “chưa bao giờ phạm tội gian lận thế chấp.” Bà cũng cho rằng, ngay cả khi những cáo buộc là đúng, thì đó cũng không phải là lý do hợp pháp để cách chức, bởi hành vi bị cáo buộc xảy ra trước khi bà được Thượng viện xác nhận.

Chính quyền Trump lập luận rằng Tổng thống có quyền quyết định rộng rãi trong việc cách chức Thống đốc Fed, và tòa án không có thẩm quyền xem xét những quyết định này.