Sau Hormuz, Iran chuyển trọng tâm sang cửa ngõ Biển Đỏ, mở thêm điểm gây sức ép mới

Trong bối cảnh Mỹ gia tăng các cuộc không kích sâu vào lãnh thổ Iran và Houthi đồng thời đẩy mạnh các cuộc tấn công, nhiều nhà phân tích cho rằng Tehran đang mở rộng phạm vi xung đột nhằm gia tăng sức ép lên Washington bằng cách đe dọa hoạt động thương mại và nguồn cung năng lượng toàn cầu vượt ra ngoài khu vực Vùng Vịnh.

Iran đã cho thấy sức mạnh của công cụ chiến lược quan trọng nhất khi làm gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz. Hiện nay, nước này dường như đang chuẩn bị mở thêm một điểm gây sức ép mới tại Bab el-Mandeb - tuyến đường thủy hẹp nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, nơi các chuyến hàng xuất khẩu dầu của Saudi Arabia cùng một phần đáng kể lưu lượng vận tải biển toàn cầu đi qua.

Một quan chức cấp cao của Yemen hôm thứ Hai cảnh báo lực lượng vũ trang nước này sẵn sàng phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb. Theo ông, động thái này có thể đẩy giá dầu lên tới 200 USD/thùng nếu Saudi Arabia tiếp tục tấn công Yemen, theo hãng tin Press TV của Iran.

Mohammed al-Farah, thành viên Bộ Chính trị của phong trào Ansarullah (Houthi), cho rằng Washington đang kích động Saudi Arabia tấn công Yemen và hành động này sẽ không mang lại lợi ích cho Mỹ.

"Nếu tình hình tiếp tục leo thang, eo biển Bab el-Mandeb và eo biển Hormuz sẽ cùng bị phong tỏa trong một chiến dịch phối hợp. Khi đó, giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD/thùng, tạo ra một cú sốc nghiêm trọng," ông cảnh báo.

Các nhà phân tích nhận định, nếu Hormuz là đòn bẩy chiến lược mạnh nhất của Tehran thì Bab el-Mandeb có thể là "quân bài dự trữ" cuối cùng của nước này.

Chuyên gia Trung Đông Fawaz Gerges nhận định với Reuters rằng Iran sẵn sàng đẩy xung đột lên mức cao nhất. Theo ông, Tehran đang phát đi thông điệp rằng họ có khả năng đe dọa đồng thời cả hai tuyến hàng hải trọng yếu, biến cuộc đối đầu song phương thành thách thức đối với các tuyến vận tải biển bảo đảm thương mại năng lượng toàn cầu.

"Hiện nay Tehran đang mở rộng xung đột cả về phạm vi lẫn cường độ. Thông điệp rất rõ ràng: không chỉ Hormuz mà cả Bab el-Mandeb cũng đang đối mặt với rủi ro."

Nguy cơ xung đột leo thang từng bước

Theo các chuyên gia, rủi ro lớn nhất hiện nay không phải là một cuộc chiến toàn diện bùng phát ngay lập tức mà là tình trạng "mission creep" - quá trình leo thang từng bước, khi mỗi bên liên tục gia tăng sức ép mà vẫn tránh đối đầu trực tiếp.

Khi xung đột lan từ Vùng Vịnh sang Biển Đỏ, mối đe dọa ngày càng lớn đối với thương mại và nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể buộc cả Washington và Tehran quay trở lại bàn đàm phán trước khi hai tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới trở thành tâm điểm của cuộc xung đột.

Dennis Ross, cựu đặc phái viên hòa bình Trung Đông của Mỹ, cho rằng từ góc nhìn của Washington, vấn đề cốt lõi là làm thế nào để thay đổi tính toán chiến lược của Iran, khiến nước này không chỉ quay lại đối thoại mà còn sẵn sàng đạt được một thỏa thuận mà Mỹ có thể chấp nhận.

Houthi từng chứng minh khả năng làm tê liệt vận tải biển

Lực lượng Houthi đã nhiều lần chứng minh họ có thể gây gián đoạn hoạt động thương mại toàn cầu thông qua eo biển Bab el-Mandeb.

Sau khi xung đột Gaza bùng phát vào tháng 10/2023, lực lượng được Iran hậu thuẫn này đã liên tục tấn công các tàu thương mại trên Biển Đỏ với tuyên bố nhằm vào những tàu có liên hệ với Israel để thể hiện sự ủng hộ đối với người Palestine.

Chiến dịch này buộc nhiều hãng vận tải biển lớn phải đổi hướng tàu vòng qua mũi phía nam châu Phi, làm chi phí vận chuyển tăng mạnh, đồng thời kéo theo các cuộc không kích của Mỹ và Anh cũng như việc triển khai lực lượng hải quân đa quốc gia để bảo vệ hoạt động hàng hải.

Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Khoa Nghiên cứu An ninh thuộc King's College London, cho rằng lời đe dọa mới nhất của Houthi là một "lựa chọn hạt nhân" khác của Iran sau Hormuz và chỉ được sử dụng nếu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kết luận rằng việc quay trở lại một cuộc chiến toàn diện là điều không thể tránh khỏi.

Tuy nhiên, ông cảnh báo nếu Washington tiếp tục tăng cường tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, Tehran có thể đáp trả bằng cách sử dụng các đồng minh tại Yemen để phong tỏa Bab el-Mandeb, khiến cú sốc kinh tế do eo biển Hormuz gây ra càng trở nên nghiêm trọng hơn.

Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh có trụ sở tại Saudi Arabia, cho biết các quốc gia vùng Vịnh ngày càng tin rằng con đường ngoại giao với Iran đã tiến gần đến giới hạn, bất chấp cái giá rất lớn mà một cuộc đối đầu rộng hơn sẽ gây ra cho toàn khu vực.

"Cả một Iran chiến thắng lẫn một Iran thất bại đều sẽ kéo theo những hệ quả đối với khu vực," ông Sager nói, đồng thời cho rằng nhiều quốc gia vùng Vịnh có thể xem kịch bản thứ hai là cái giá chấp nhận được hơn nếu đổi lại là một môi trường an ninh khu vực ổn định hơn.

Ông cũng nhận định Houthi vẫn đủ khả năng làm gián đoạn hoạt động hàng hải qua Bab el-Mandeb, song khó có khả năng leo thang nếu không nhận được chỉ đạo rõ ràng từ Tehran.

Theo ông, bất kỳ nỗ lực nào của Houthi nhằm đe dọa vận tải biển đều có thể kéo theo phản ứng quân sự mạnh mẽ hơn từ Mỹ và các đồng minh, với mục tiêu làm suy giảm đáng kể năng lực tác chiến của lực lượng này.

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ cuối tháng 2 đã làm mất ổn định khu vực Vùng Vịnh và lan rộng ra toàn Trung Đông khi Iran tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại nhiều quốc gia. Hàng nghìn người đã thiệt mạng trong cuộc xung đột, chủ yếu tại Iran và Lebanon.