Startup 10 tỷ USD đào tạo AI thay thế lao động trí óc

Ba nhà sáng lập của Mercor đều rất trẻ, khoảng hơn 20 tuổi, từng bỏ học đại học và chưa từng có kinh nghiệm làm việc chính thức trước khi lập công ty.

Một nhân viên công tác xã hội tên Tasha Kozak tại Mỹ làm việc với các gia đình khó khăn. Có gia đình từng sống trong ô tô, con cái học kém, cha mẹ mất ổn định. Cô hỗ trợ họ tìm nhà ở, theo dõi học sinh và liên hệ gia đình thường xuyên. Sau vài tháng, tình hình cải thiện: gia đình có chỗ ở ổn định và trẻ em học tốt hơn. Cô cho rằng công việc của mình chủ yếu là kết nối con người, còn giấy tờ chỉ là phần nhỏ.

Ngoài công việc chính, Kozak làm thêm cho Mercor. Mercor thuê chuyên gia để hướng dẫn AI cách làm công việc thực tế. Ví dụ trong công tác xã hội, cô tạo hướng dẫn để AI xử lý các hồ sơ giả lập như đánh giá học sinh cần hỗ trợ giáo dục. Sau đó các nhóm khác kiểm tra lại kết quả của AI. Công việc được chia rất nhỏ để biến kiến thức chuyên môn thành dữ liệu.

Mercor hoạt động như nền tảng kết nối chuyên gia với các dự án huấn luyện AI cho các công ty lớn như OpenAI, Anthropic và Meta. Người lao động làm việc tự do, có thể kiếm thêm thu nhập, nhưng công việc không ổn định và phụ thuộc vào dự án.

Kozak biết đến Mercor qua LinkedIn và tham gia phỏng vấn với một hệ thống AI. AI đặt câu hỏi dựa trên kinh nghiệm của cô. Sau đó cô nhận việc và hiện có thể kiếm tiền từ 20 giờ làm AI mỗi tuần, tương đương thu nhập 40 giờ làm công tác xã hội. Cô nói nghề của mình vốn lương thấp nên công việc này giúp tăng thu nhập.

Một số chuyên gia khác cũng làm tương tự. Bác sĩ dùng thời gian rảnh để cho AI phân tích xét nghiệm. Nhà văn đánh giá bài viết do AI tạo ra. Nhiều người xem đây là cách kiếm thêm tiền vì công việc chính không đủ thu nhập.

Mercor có hàng chục nghìn cộng tác viên. Công ty đã huy động gần 500 triệu USD vốn đầu tư và được nhiều quỹ lớn như Benchmark và General Catalyst hỗ trợ. Công ty nói đang có lợi nhuận và trả hơn 2 triệu USD mỗi ngày cho người làm dự án.

Tuy nhiên, Mercor cũng gây tranh cãi. Một số người lao động cho rằng công việc thiếu ổn định, thu nhập không rõ ràng, bị giám sát chặt. Một số dự án trả theo nhiệm vụ nên thời gian làm thực tế dài hơn dự tính, khiến thu nhập thấp hơn kỳ vọng.

Có trường hợp hàng nghìn người bị khóa tài khoản đột ngột rồi được mở lại nhưng với mức lương thấp hơn. Mercor nói một số người gian lận thời gian làm việc và công ty cần kiểm soát chất lượng.

Ngoài ra còn có các vụ kiện liên quan đến việc phân loại người lao động không đúng (coi họ là cộng tác viên độc lập nhưng kiểm soát như nhân viên chính thức), bao gồm việc dùng phần mềm theo dõi máy tính.

Gần đây Mercor bị tấn công mạng, làm lộ dữ liệu huấn luyện và dữ liệu người dùng. Một số khách hàng tạm dừng hợp tác. Công ty đang điều tra nhưng chưa công bố chi tiết.

Mercor cũng phát triển hệ thống đánh giá AI tên APEX để kiểm tra xem AI có làm được công việc thực tế hay không, không chỉ bài toán hay kiến thức chung. Họ tạo bài kiểm tra trong các lĩnh vực như luật, y khoa, tài chính, lập trình. Kết quả hiện tại cho thấy AI vẫn chưa đủ tin cậy để thay thế con người trong công việc phức tạp.

Dù vậy, AI đang cải thiện nhanh. Một số mô hình mới có điểm tốt hơn trước. Nhưng các chuyên gia cho rằng AI vẫn chỉ làm tốt từng phần việc, chưa thể thay thế hoàn toàn công việc thực tế.

Một số người lo ngại AI sẽ thay đổi mạnh thị trường lao động, có thể thay thế nhiều công việc văn phòng. Một số công ty đã cắt giảm nhân sự sau khi áp dụng AI.

Mercor cho rằng tương lai công việc sẽ chuyển sang huấn luyện và giám sát AI. Con người sẽ không làm trực tiếp nhiều việc như trước mà sẽ hướng dẫn AI làm.

Công ty cũng đang mở rộng sang mảng giúp doanh nghiệp triển khai AI vào quy trình làm việc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi về việc AI có thể thay thế con người đến mức nào và xã hội sẽ thay đổi ra sao.