Thỏa thuận Israel - Lebanon có thể kéo dài thế bế tắc thay vì chấm dứt xung đột

heo thỏa thuận, Israel chỉ rút quân khi Hezbollah từ bỏ vũ khí. Tuy nhiên, Hezbollah đã nhiều lần tuyên bố sẽ không giải trừ quân bị. Trong khi đó, chính phủ Lebanon cũng không có đủ quyền lực và năng lực để buộc lực lượng này thực hiện yêu cầu đó.

Các chuyên gia nhận định nếu Hezbollah không giải giáp thì Israel sẽ có lý do để tiếp tục duy trì lực lượng quân sự tại miền Nam Lebanon trong thời gian không xác định. Israel đã đưa quân vào khu vực này sau khi Hezbollah tấn công nước này ngày 2/3 nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với Iran trong cuộc xung đột với Mỹ.

Theo giới phân tích, thỏa thuận đặt Lebanon vào tình thế rất khó khăn. Một mặt, chính phủ phải thực hiện các cam kết mà họ gần như không có khả năng hoàn thành. Mặt khác, Lebanon cũng không thể giành lại toàn bộ quyền kiểm soát lãnh thổ nếu Israel tiếp tục duy trì lực lượng tại miền Nam.

Các chuyên gia cũng cho rằng nội dung của thỏa thuận không phù hợp với thực tế chính trị của Lebanon. Sau nội chiến, Lebanon xây dựng hệ thống chính trị dựa trên việc chia sẻ quyền lực giữa các cộng đồng tôn giáo nhằm duy trì ổn định. Vì vậy, chính phủ rất khó sử dụng biện pháp cưỡng chế đối với Hezbollah, lực lượng vũ trang có sức mạnh lớn nhất tại nước này.

Một chính trị gia cấp cao của Lebanon giấu tên nhận định đây không phải là một thỏa thuận được hai bên tự nguyện thống nhất, mà là những điều kiện do bên ngoài áp đặt.

Người này cho biết quân đội Lebanon hiện không được tổ chức, trang bị hay chuẩn bị để thực hiện nhiệm vụ giải giáp Hezbollah. Theo ông, việc yêu cầu quân đội làm điều đó là không thực tế vì Hezbollah có năng lực quân sự rất mạnh, đồng thời bất kỳ hành động cưỡng chế nào cũng có thể làm mất cân bằng giữa các cộng đồng tôn giáo và đe dọa sự ổn định của Lebanon.

Ông Michael Young, chuyên gia phân tích tại Beirut, cho rằng sự mất cân bằng đã được thể hiện ngay trong thiết kế của thỏa thuận.

Theo ông, Lebanon phải thực hiện gần như toàn bộ nghĩa vụ, trong khi Israel không cam kết chắc chắn sẽ rút quân. Điều này tạo điều kiện để Israel tiếp tục duy trì hiện diện quân sự tại miền Nam Lebanon trong thời gian không xác định.

Ông Fawaz Gerges, giáo sư tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), nhận định thỏa thuận này gần như không có khả năng thành công vì điều kiện quan trọng nhất là Hezbollah phải giải giáp, trong khi điều đó khó có thể xảy ra.

Ông cho biết Israel hiện đã kiểm soát một vùng đệm an ninh sâu khoảng 8-10 km bên trong lãnh thổ Lebanon. Nếu việc rút quân tiếp tục phụ thuộc vào điều kiện Hezbollah giải giáp thì vùng đệm này có thể tồn tại lâu dài. Theo ông, điều đó đồng nghĩa Israel sẽ tiếp tục duy trì quyền kiểm soát thực tế đối với khu vực này và có thêm cơ sở ngoại giao để bảo vệ lập trường của mình.

Ông Gerges cũng cho rằng việc Mỹ tách riêng tiến trình giải quyết xung đột tại Lebanon khỏi cuộc xung đột rộng hơn với Iran đã giúp Israel có thêm không gian để triển khai các hoạt động quân sự tại Lebanon.

Thỏa thuận được ký tại Washington khẳng định Israel không có yêu sách đối với lãnh thổ Lebanon. Tuy nhiên, quân đội Lebanon chỉ được triển khai đầy đủ tại miền Nam sau khi các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước, bao gồm Hezbollah, được xác nhận đã giải giáp.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gọi đây là một thỏa thuận mang tính lịch sử và cho rằng nó có thể mở đường cho hòa bình lâu dài. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định Israel sẽ tiếp tục duy trì quân đội tại vùng đệm an ninh cho đến khi Hezbollah và các tổ chức mà Israel coi là khủng bố bị giải giáp hoàn toàn và không còn gây ra mối đe dọa đối với miền Bắc Israel.

Ba quan chức cấp cao của Israel cho biết chính phủ không tin Lebanon có thể giải giáp Hezbollah. Dù vậy, họ vẫn coi thỏa thuận là một bước đi ngoại giao cần thiết để hướng tới quan hệ ổn định hơn giữa hai nước trong tương lai.

Theo số liệu được dẫn trong bài, chiến dịch quân sự của Israel nhằm vào Hezbollah đã khiến khoảng 4,000 người tại Lebanon thiệt mạng và khoảng 1 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Tổng thống Lebanon Joseph Aoun hoan nghênh thỏa thuận và cho rằng đây là bước đầu để khôi phục chủ quyền của Lebanon, đồng thời tạo điều kiện cho người dân trở về các khu vực được giải phóng.

Ngược lại, Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri chỉ trích đây là một thỏa thuận mang tính áp đặt và tuyên bố sẽ không thực hiện.

Thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem tuyên bố thỏa thuận không có giá trị và cho rằng đây là sự đầu hàng. Ông khẳng định Hezbollah sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi Israel rút quân khỏi Lebanon.

Nghị sĩ Hezbollah Hassan Fadlallah cảnh báo việc tìm cách cưỡng ép giải giáp Hezbollah có thể dẫn đến xung đột trong nước.

Ông Michael Young cũng cho rằng nếu chính phủ Lebanon sử dụng vũ lực để giải giáp Hezbollah thì nguy cơ xảy ra xung đột giữa các cộng đồng tôn giáo là rất lớn, thậm chí có thể dẫn tới một cuộc nội chiến mới.

Ông Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo quân đội Israel và hiện là chuyên gia phân tích khu vực, nhận định Hezbollah sẽ không giải giáp. Vì vậy, Israel cũng sẽ không rút quân. Theo ông, trên thực tế, thỏa thuận đã tạo cơ sở để Israel duy trì hiện diện quân sự lâu dài tại miền Nam Lebanon.

Ông cho rằng không một thủ tướng Israel nào có đủ sự ủng hộ trong nước để rút quân khi Hezbollah vẫn còn vũ khí và người dân tại miền Bắc Israel vẫn chưa thể trở về sinh sống an toàn.

Theo ông Citrinowicz, một thỏa thuận có phạm vi hẹp hơn sẽ khả thi hơn. Thỏa thuận đó chỉ nên yêu cầu Hezbollah rút lực lượng khỏi khu vực phía nam sông Litani, tăng cường triển khai quân đội Lebanon tại khu vực này và mở rộng quyền quản lý của chính phủ Lebanon, thay vì đặt điều kiện Hezbollah phải giải giáp hoàn toàn.

Ông Mohammed Obeid, một chuyên gia có quan điểm ủng hộ Hezbollah, cũng cho rằng thỏa thuận rất khó được thực hiện. Theo ông, việc yêu cầu chính phủ Lebanon giải giáp Hezbollah có thể làm mất ổn định tình hình chính trị và an ninh trong nước, bởi đây là vấn đề rất nhạy cảm và có nguy cơ làm bùng phát xung đột giữa các lực lượng chính trị và các cộng đồng tôn giáo.