Thuế quan Mỹ bước vào giai đoạn mới: mức 10% có hiệu lực, kịch bản 15% vẫn bỏ ngỏ

Mỹ đã bắt đầu áp dụng mức thuế nhập khẩu toàn cầu tạm thời 10% từ thứ Ba, song chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang tìm cách nâng mức thuế này lên 15%, theo một quan chức Nhà Trắng. Động thái này tiếp tục gây ra sự nhầm lẫn trong chính sách thuế quan của Mỹ, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các biện pháp thuế trước đó vào tuần trước.

Trước đó, vào thứ Sáu, ông Trump đã ký một sắc lệnh áp mức thuế 10% trong thời hạn 150 ngày để thay thế các mức thuế diện rộng được ban hành theo luật khẩn cấp nhưng đã bị Tòa án Tối cao hủy bỏ. Tuy nhiên, đến thứ Bảy, ông lại tuyên bố sẽ nâng mức thuế này lên 15%.

Đêm thứ Hai, ngay trước thời điểm chính sách có hiệu lực lúc nửa đêm, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) thông báo rằng mức thuế áp dụng sẽ là 10%.

Một quan chức Nhà Trắng nói với Reuters rằng ông Trump “không thay đổi ý định” về mong muốn áp mức thuế 15% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, song không cung cấp mốc thời gian cụ thể cho việc nâng thuế.

Tính đến thứ Hai, ông Trump vẫn chưa ký sắc lệnh tổng thống chính thức để nâng mức thuế lên 15%, và CBP chỉ có thể thực thi các biện pháp dựa trên những sắc lệnh và tuyên bố hành pháp đã được công bố.

Trong thông báo của mình, CBP viện dẫn sắc lệnh ban hành hôm thứ Sáu, cho biết ngoài các mặt hàng được miễn trừ, hàng nhập khẩu sẽ “phải chịu thêm mức thuế giá trị gia tăng 10%”.

Động thái này càng làm gia tăng sự mơ hồ xung quanh chính sách thương mại của Mỹ, khi thông báo không đưa ra bất kỳ lý do nào giải thích vì sao mức thuế thấp hơn được áp dụng.

“Ông Trump sẽ đọc Thông điệp Liên bang tối nay, vì vậy có thể chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về các bước tiếp theo liên quan đến thuế quan,” Deutsche Bank nhận định trong một ghi chú.

“Nhìn chung, chúng tôi vẫn cho rằng mức thuế hiệu dụng sẽ giảm trong năm nay và thế giới sau phán quyết của Tòa án Tối cao sẽ có mức thuế thấp hơn so với trước phán quyết,” các nhà phân tích của ngân hàng này cho biết, dùng từ viết tắt để chỉ Tòa án Tối cao Mỹ.

Dù mức thuế 10% thấp hơn dự kiến, các nhà giao dịch cho rằng sự bất định về triển vọng thương mại là một trong những nguyên nhân khiến thị trường chứng khoán toàn cầu mở cửa giảm điểm vào thứ Ba. Tuy nhiên, các chỉ số chính của Mỹ vẫn kết phiên trong sắc xanh nhờ cổ phiếu công nghệ phục hồi: Nasdaq tăng 1,05%, Dow Jones tăng 0,76% và S&P 500 tăng 0,77%.

Mức thuế mới chính thức có hiệu lực từ nửa đêm, trong khi việc thu các mức thuế trước đó — vốn đã bị Tòa án Tối cao hủy bỏ — được tạm dừng. Những mức thuế này dao động từ 10% đến cao nhất là 50%.

Các nguyên đơn thắng kiện trong vụ việc liên quan đến thuế quan tại Tòa án Tối cao đã nộp đơn lên các tòa án liên bang vào thứ Ba nhằm thực thi phán quyết và bắt đầu quy trình hoàn tiền.

Trung tâm Công lý Tự do cho biết họ cùng đồng luật sư Neal Katyal đã nộp đơn yêu cầu phối hợp tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ ở New York và Tòa án Phúc thẩm Liên bang tại Washington, đề nghị ban hành ngay lập tức một lệnh chuyển vụ việc trở lại CIT và yêu cầu chính phủ ban hành chỉ thị hoàn trả các khoản thuế kèm theo lãi suất. Tòa án Tối cao đã chuyển vụ việc về các tòa án cấp dưới để xử lý vấn đề hoàn tiền.

Reuters trước đó đưa tin rằng hơn một khoản tiền lớn đã được thu từ các mức thuế hiện bị coi là không hợp lệ theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977, dựa trên ước tính của Mô hình Ngân sách Penn-Wharton.

Bà Sara Albrecht, Chủ tịch Trung tâm Công lý Tự do, đại diện cho năm doanh nghiệp nhỏ thách thức các mức thuế này, cho rằng chính phủ cần tuân thủ cam kết trước đó về việc hoàn tiền tự động nếu các biện pháp thuế bị bác bỏ.

“Chính phủ không thể hứa với tòa án rằng tiền sẽ được hoàn tự động nếu các mức thuế bất hợp pháp bị Tòa án Tối cao hủy bỏ, rồi sau phán quyết lại nói rằng quá trình hoàn tiền có thể mất nhiều năm,” bà Albrecht nói trong một tuyên bố. “Vấn đề rất đơn giản: chính phủ đã áp thuế trái luật lên người dân Mỹ và lấy tiền của họ. Chúng tôi muốn số tiền đó được trả lại.”

Mức thuế tạm thời 10% mới đặt Liên minh châu Âu vào thế khó xử, khi EU trước đó đã đạt được một thỏa thuận thương mại với mức thuế cơ sở 15%. Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic cho biết khối này đang đối mặt với một vấn đề liên quan đến mức thuế mới của ông Trump, nhưng các quan chức thương mại Mỹ đã trấn an rằng Washington sẽ tiếp tục tôn trọng thỏa thuận đã đạt được.

Hiện vẫn chưa rõ liệu và bằng cách nào các doanh nghiệp sẽ được hoàn tiền cho những khoản thuế đã nộp theo chương trình bị Tòa án Tối cao hủy bỏ.

Điều 122 của Đạo luật Thương mại cho phép tổng thống áp đặt các mức thuế mới trong tối đa 150 ngày nhằm giải quyết các thâm hụt cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng” cũng như “những vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế”.

Trong sắc lệnh thuế quan, ông Trump lập luận rằng Mỹ đang đối mặt với tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng, thể hiện qua mức thâm hụt thương mại hàng hóa hàng năm lên tới 1,2 nghìn tỷ USD, thâm hụt tài khoản vãng lai tương đương 4% GDP và sự đảo chiều của thặng dư thu nhập chính.

Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế và luật sư thương mại cho rằng Mỹ không đứng trước nguy cơ khủng hoảng, khiến các mức thuế mới có thể tiếp tục đối mặt với thách thức pháp lý.

Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi Washington từ bỏ “các mức thuế đơn phương” và cho biết sẵn sàng tổ chức thêm một vòng đàm phán thương mại với nền kinh tế lớn nhất thế giới, theo tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Ba.