Thượng viện Mỹ cùng Hạ viện bỏ phiếu yêu cầu chấm dứt chiến sự với Iran, giáng đòn chính trị vào ông Trump

Thượng viện đã thông qua nghị quyết về quyền hạn chiến tranh với tỷ lệ 50 phiếu thuận và 48 phiếu chống. Trước đó, Hạ viện cũng đã thông qua văn bản này vào đầu tháng, phản ánh mối lo ngại ngày càng gia tăng, kể cả trong một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa, về cuộc xung đột không được lòng cử tri bắt đầu từ ngày 28/2.

Đây là lần đầu tiên kể từ khi Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 được ban hành, cả Hạ viện và Thượng viện cùng thông qua một nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng vũ trang Mỹ khỏi một cuộc xung đột quân sự.

Mặc dù nhiều khả năng chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, cuộc bỏ phiếu vẫn là một thất bại chính trị đối với ông Trump, người cho đến gần đây vẫn nhận được sự ủng hộ gần như tuyệt đối từ các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội.

Diễn biến này cũng xuất hiện trong bối cảnh chính quyền Trump được cho là sẽ đề nghị Quốc hội phê duyệt khoản ngân sách trị giá hàng chục tỷ USD để chi trả cho cuộc chiến.

Đảng Cộng hòa hiện chỉ nắm đa số mong manh tại cả Thượng viện và Hạ viện. Tuy nhiên, một số nghị sĩ đã bắt đầu tách khỏi lập trường của ông Trump trong một số vấn đề khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần.

Gần đây, một số nghị sĩ Cộng hòa đã phản đối quỹ “chống vũ khí hóa chính trị” trị giá 1.8 tỷ USD do ông Trump đề xuất nhằm hỗ trợ các đồng minh chính trị mà ông cho rằng bị các cơ quan liên bang nhắm mục tiêu. Một nhóm nghị sĩ khác cũng trì hoãn dự luật trị giá 70 tỷ USD để tài trợ cho chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền.

Theo khảo sát Reuters/Ipsos công bố ngày thứ Ba, chỉ khoảng 25% người Mỹ cho rằng cuộc chiến với Iran là xứng đáng với những chi phí đã bỏ ra, trong khi đa số nghi ngờ lệnh ngừng bắn với Tehran có thể duy trì lâu dài.

Cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện chủ yếu diễn ra theo đường lối đảng phái. Bốn nghị sĩ Cộng hòa đã cùng với gần như toàn bộ các nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết. Hai nghị sĩ Cộng hòa không tham gia bỏ phiếu.

Tranh cãi về tính hợp hiến

Chính quyền Trump hiện đang xúc tiến các cuộc đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran. Sự ủng hộ dành cho nghị quyết tại Quốc hội được cho là sẽ gây thêm áp lực lên Nhà Trắng, hạn chế khả năng tái khởi động chiến sự nếu đàm phán thất bại.

Theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973, nghị quyết đồng thời được Hạ viện và Thượng viện thông qua không cần trình lên Tổng thống để ký phê chuẩn. Khi ban hành đạo luật này, Quốc hội dự định sử dụng cơ chế đó như một công cụ để chấm dứt các chiến dịch quân sự.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng vấn đề vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Trước đây chưa từng có nghị quyết quyền hạn chiến tranh nào được cả hai viện Quốc hội thông qua, trong khi một phán quyết của Tòa án Tối cao năm 1983 cho rằng các biện pháp như vậy phải được trình tổng thống ký hoặc phủ quyết mới có hiệu lực pháp lý.

Nhà Trắng từ lâu khẳng định Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh là vi hiến và không mang tính ràng buộc.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện không có ý nghĩa thực chất vì nghị quyết không được trình lên tổng thống và không có hiệu lực pháp luật. Quan chức này cũng lưu ý rằng nghị quyết chỉ được thông qua do hai nghị sĩ Cộng hòa vắng mặt.

Ngoài ra, Nhà Trắng cho rằng nghị quyết yêu cầu ông Trump rút quân khỏi chiến sự, trong khi các hoạt động quân sự của Mỹ đã chấm dứt kể từ lệnh ngừng bắn ngày 7/4.

Theo giới chuyên gia, tính hợp hiến của Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh nhiều khả năng sẽ phải được phân xử tại tòa án.

Scott Anderson, chuyên gia cao cấp tại Viện Brookings, nhận định nhánh hành pháp có thể sẽ phớt lờ nghị quyết với lý do hiến pháp, đồng thời chưa rõ bên nào có đủ tư cách pháp lý để khởi kiện nhằm buộc chính quyền thực thi nghị quyết.

Nghị sĩ Gregory Meeks, người bảo trợ dự luật tại Hạ viện, cho biết ông xem nghị quyết này là có tính ràng buộc và sẽ theo đuổi mọi biện pháp pháp lý để buộc chính quyền tuân thủ.

Các nghị sĩ Dân chủ cũng nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội, chứ không phải tổng thống, quyền quyết định đưa đất nước tham chiến.

“Quốc hội phải thực hiện trách nhiệm đó,” Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine phát biểu khi vận động ủng hộ nghị quyết.

Sự ủng hộ tuy hạn chế nhưng mang ý nghĩa lớn

Tại Hạ viện, nghị quyết cũng được thông qua với sự ủng hộ hạn chế từ phía đảng Cộng hòa. Kết quả bỏ phiếu là 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống, với bốn nghị sĩ Cộng hòa cùng toàn bộ nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu tán thành.

Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ nghị quyết gồm Susan Collins, Rand Paul, Bill Cassidy và Lisa Murkowski. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Dân chủ John Fetterman bỏ phiếu chống.

Hai thượng nghị sĩ Cộng hòa Mitch McConnell và David McCormick không tham gia bỏ phiếu.

Các nghị sĩ Dân chủ cho biết họ sẽ tiếp tục thúc đẩy thêm các cuộc bỏ phiếu liên quan đến quyền hạn chiến tranh nhằm buộc các nghị sĩ Cộng hòa phải công khai lập trường về cuộc xung đột.

Ngoài ra, theo đạo luật năm 2015 được thông qua trong thời kỳ Tổng thống Barack Obama đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Iran, Quốc hội có quyền xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Tehran nếu văn kiện đó liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.

Lãnh đạo phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện John Thune cho biết ông kỳ vọng Quốc hội sẽ xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình cuối cùng nào với Iran.