Tổng Thư Ký NATO cho biết Mỹ thất vọng với châu Âu về phản ứng đối với Iran

Phát biểu tại cuộc họp Cộng đồng Chính trị châu Âu với gần 50 nhà lãnh đạo ở Yerevan, Armenia vào thứ Hai, ông Rutte nói rằng Mỹ cho rằng châu Âu chưa có hành động đủ kiên quyết để hỗ trợ chiến dịch của họ.

Trong bối cảnh đó, Mỹ thông báo sẽ rút khoảng 5,000 binh sĩ khỏi Đức trong năm tới. Quyết định này được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump chỉ trích các nước châu Âu không hỗ trợ việc mở lại eo biển Hormuz, một tuyến vận chuyển dầu quan trọng. Trước đó vài ngày, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng công khai chỉ trích cách Mỹ xử lý cuộc xung đột và cho rằng chính quyền Mỹ đang bị “làm nhục”, tức là bị đánh giá yếu kém về mặt hình ảnh và uy tín.

Ông Rutte cũng nhắc đến kế hoạch của Pháp và Anh về việc lập một nhóm các quốc gia sẵn sàng tham gia bảo vệ eo biển Hormuz sau khi xung đột kết thúc. Một số nước đã bắt đầu đưa lực lượng và thiết bị đến khu vực từ sớm để chuẩn bị.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết nước này sẽ bắt đầu hỗ trợ hướng dẫn các tàu trung lập đang bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư đi qua eo biển Hormuz từ thứ Hai. Điều này có nghĩa là Mỹ sẽ giúp đảm bảo an toàn cho hoạt động vận chuyển hàng hải trong khu vực.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đánh giá việc mở lại tuyến đường này là tích cực và phù hợp với đề xuất trước đó của các đồng minh. Tuy nhiên, ông cũng nói rõ rằng Pháp sẽ không tham gia vào các hoạt động mang tính cưỡng chế nếu chưa có một kế hoạch rõ ràng. Lập trường này cũng giống với nhiều quốc gia châu Âu khác, tức là họ ủng hộ ổn định nhưng không muốn tham gia hành động quân sự mạnh nếu chưa rõ ràng về mục tiêu và cách thực hiện.

Quyết định rút quân của Mỹ khiến các nước NATO bất ngờ và đặt ra nhiều câu hỏi. Trước đó, châu Âu có dự đoán Mỹ sẽ giảm hiện diện quân sự, nhưng họ nghĩ việc này sẽ diễn ra từ từ và có sự phối hợp giữa các bên, thay vì thực hiện nhanh và đơn phương.

Đại diện chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, cho rằng động thái này cho thấy châu Âu cần tăng vai trò của mình trong NATO và chủ động hơn về quốc phòng. Bà giải thích rằng quân đội Mỹ tại châu Âu không chỉ bảo vệ châu Âu mà còn phục vụ lợi ích của chính Mỹ, ví dụ như hỗ trợ các chiến dịch quân sự ở khu vực khác.

Đây là một phần trong các chỉ trích lâu dài của Donald Trump đối với NATO. Ông nhiều lần cho rằng các nước thành viên chưa chi đủ cho quốc phòng và đang phụ thuộc vào Mỹ. Gần đây, ông còn gây tranh cãi khi đề cập đến việc kiểm soát Greenland và tiếp tục chỉ trích châu Âu vì chưa hỗ trợ đủ trong vấn đề Iran.

Kaja Kallas tại Yerevan, Armenia, vào ngày 4 tháng 5.Nhiếp ảnh gia: Ludovic Marin/AFP/Getty Images

Ông Rutte cho biết một số nước châu Âu đã ký thỏa thuận riêng với Mỹ để cung cấp căn cứ và hỗ trợ hậu cần cho các hoạt động liên quan đến Iran. Các nước này gồm Montenegro, Croatia, Romania, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Ý, Anh, Pháp và Đức.

Hiện có khoảng 35,000 binh sĩ Mỹ đang đóng tại Đức, chiếm gần một nửa lực lượng Mỹ ở châu Âu. Đức là trung tâm quan trọng trong hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ, được xây dựng từ thời Chiến tranh Lạnh và hiện vẫn được sử dụng để hỗ trợ các chiến dịch quân sự, bao gồm cả các hoạt động liên quan đến Iran.

Kế hoạch giảm quân tại châu Âu có thể gặp phản đối tại Quốc hội Mỹ. Trước đây, vào năm 2020, một kế hoạch tương tự đã bị ngăn lại. Theo luật hiện hành, Mỹ phải duy trì tối thiểu 76,000 binh sĩ tại châu Âu, bao gồm cả lực lượng đóng quân và luân phiên triển khai.

Thủ tướng Estonia Kristen Michal cho rằng dù có bất đồng về chính trị, NATO vẫn hoạt động tốt về mặt quân sự. Ông nhấn mạnh rằng các phát biểu chính trị cần được theo dõi cẩn thận, nhưng không nên hiểu rằng NATO đang yếu đi hoặc không còn hiệu quả.

Một tín hiệu tích cực cho quan hệ giữa Mỹ và châu Âu có thể xuất hiện khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến thăm Ý. Ông sẽ gặp Ngoại trưởng Antonio Tajani và có thể làm việc với Thủ tướng Giorgia Meloni.

Thủ tướng Ý Giorgia Meloni trước đây cố gắng giữ cân bằng trong quan hệ với Mỹ và tránh chỉ trích trực tiếp Tổng thống Trump. Tuy nhiên, gần đây bà cũng bị chỉ trích sau khi lên tiếng phản đối cuộc chiến tại Iran. Trước đó, bà từng đóng vai trò trung gian giữa Mỹ và châu Âu, kêu gọi giảm căng thẳng trong các vấn đề như tranh chấp liên quan đến Greenland.