Trump đe dọa làm xáo trộn thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ-Trung bằng việc áp thuế Iran

“Bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ phải chịu mức thuế 25% đối với mọi hoạt động kinh doanh với Hoa Kỳ,” Trump đăng trên mạng xã hội vào thứ Hai. Mức thuế này “có hiệu lực ngay lập tức,” ông nói thêm, mà không giải thích chi tiết về phạm vi hay cách thực thi các khoản phí này.

Đe dọa của Trump đến chỉ vài tháng sau khi ông đạt được thỏa thuận với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại một hội nghị thượng đỉnh ở Hàn Quốc, tạm dừng áp thuế và cho Mỹ tiếp cận các nguồn đất hiếm. Trung Quốc thống trị sản xuất các khoáng sản quan trọng để chế tạo hàng công nghệ cao và vũ khí quân sự, và đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu trong cuộc tranh chấp thương mại của họ.

Mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã giảm xuống còn 30.8% từ 40.8% sau thỏa thuận đình chiến vào tháng 10, theo Bloomberg Economics. Các mức thuế mới có thể làm đảo lộn thỏa thuận đó và đặt dấu hỏi về kế hoạch thăm Bắc Kinh vào tháng 4 của Trump.

Chưa rõ liệu Trump có áp các mức thuế mới nhất này chồng lên các mức thuế hiện có hay công bố các ngoại lệ cho Trung Quốc, sau khi chính quyền của ông trước đó đã báo hiệu rằng các mức phí cao hơn có thể gây tổn hại trong nước. Cố vấn Nhà Trắng Peter Navarro vào tháng 8 năm ngoái đã hạ thấp ý tưởng đánh vào Trung Quốc vì việc mua dầu của Nga. “Chúng tôi đã áp thuế hơn 50% đối với Trung Quốc,” Navarro nói vào thời điểm đó. “Chúng tôi không muốn đến mức tự làm tổn thương chính mình.”

Nếu Mỹ không tôn trọng thỏa thuận với Trung Quốc, Bắc Kinh có quyền thực hiện “hành động thích hợp,” Zhou Mi, một nhà nghiên cứu cấp cao tại một viện nghiên cứu liên kết với Bộ Thương mại, cho biết.

“Trước đây, Mỹ biện minh cho các mức thuế trả đũa bằng cách viện dẫn thâm hụt thương mại dài hạn là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia,” Zhou, thuộc Học viện Hợp tác Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc, nói thêm. “Nhưng bây giờ, việc giao dịch giữa các quốc gia khác với Iran có liên quan gì đến an ninh của Mỹ?”

Trump cho biết ông đang cân nhắc các lựa chọn tiềm năng để đáp trả các báo cáo về các vụ đàn áp chết người đối với người biểu tình Iran. Các cuộc biểu tình ở Iran bùng nổ vào tháng trước sau khi đồng tiền mất giá đột ngột. Hơn 540 người đã bị giết và hơn 10,000 người bị bắt, theo Cơ quan Tin tức Nhà hoạt động Nhân quyền.

Trung Quốc sẽ bảo vệ quyền và lợi ích của mình, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mao Ning cho biết vào thứ Ba tại một cuộc họp báo thường kỳ ở Bắc Kinh, khi được hỏi về phát biểu áp thuế của Trump. Trước đó, đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã chỉ trích các đe dọa của Trump là “cưỡng chế” trong một tuyên bố với South China Morning Post, cam kết rằng Bắc Kinh sẽ “thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ các quyền hợp pháp của mình.”

“Thị trường không quan tâm đến các đe dọa áp thuế thất thường của Trump,” Vey-Sern Ling, giám đốc điều hành tại Union Bancaire Privee ở Singapore, cho biết. “Không có khả năng ông ấy có thể làm xáo trộn thỏa thuận đình chiến thương mại với Trung Quốc chỉ để gây áp lực lên Iran.”

Thị trường dầu mỏ sẽ chỉ phản ứng nếu Mỹ chặn hoặc tịch thu một tàu chở dầu thô của Iran, điều này có thể gợi ý về một sự leo thang tương tự như tình hình ở Venezuela, Emma Li, nhà phân tích thị trường Trung Quốc hàng đầu của công ty phân tích Vortexa Ltd., cho biết.

Iran từ lâu đã là một điểm nóng trong quan hệ Mỹ-Trung, với hai quốc gia đứng ở hai phía đối lập trong xung đột Trung Đông. Trong khi Washington từ lâu đã ủng hộ Israel và Ả Rập Saudi, Bắc Kinh đã tiến gần hơn đến Iran, đóng vai trò như một cứu cánh cho nền kinh tế Tehran bằng cách nhận gần 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Vào tháng 9, Tập Cận Bình đã gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tại Bắc Kinh và cam kết tăng cường quan hệ thương mại và đầu tư.

Dù Trung Quốc chính thức không mua dầu thô của Iran kể từ tháng 6 năm 2022, các nhà cung cấp dữ liệu bên thứ ba và các thương nhân cho thấy dòng chảy vẫn kiên cường bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Điều đó là do người Trung Quốc đã xây dựng một chuỗi cung ứng bên ngoài sự kiểm soát của phương Tây, hỗ trợ nhập khẩu hơn 1 triệu thùng mỗi ngày.

Dầu Iran được bán với giá chiết khấu lớn là rất quan trọng đối với khu vực lọc dầu tư nhân của Trung Quốc và là nguồn nhiên liệu quan trọng cho nền kinh tế của nước này. Dầu thô thường được lưu trữ ngoài khơi khi đến nơi. Tính đến cuối tháng 12, khối lượng này ở mức cao nhất trong hai năm rưỡi, hơn 50 triệu thùng, theo dữ liệu từ công ty phân tích và theo dõi tàu Kpler Ltd.

Chính quyền Trump đã khởi động lại chiến dịch “áp lực tối đa” đối với Iran, đe dọa trừng phạt các bên mua dầu và sản phẩm hóa dầu của Iran.

Nhưng vào tháng 6, Tổng thống Mỹ cũng đã bật đèn xanh cho Trung Quốc tiếp tục mua dầu Iran. Thông báo đó gây bất ngờ cho cả các nhà giao dịch dầu mỏ và các quan chức trong chính phủ của ông, khi tổng thống dường như làm suy yếu chính sách Iran của Washington dưới nhiều chính quyền, vốn tìm cách cắt nguồn thu chính của chế độ bằng cách cấm xuất khẩu hàng đầu của nước này.

Nhập khẩu của Trung Quốc từ Iran giảm gần 28% so với cùng kỳ năm trước trong 11 tháng đầu năm 2025 xuống còn 2.86 tỷ USD, theo dữ liệu mới nhất từ hải quan Trung Quốc. Các mặt hàng nhập khẩu hàng đầu bao gồm vật liệu nhựa như polyethylene, kim loại như quặng sắt và quặng kẽm, và hóa chất như rượu acyclic được sử dụng rộng rãi làm dung môi công nghiệp trong sơn và sản phẩm làm sạch.

Ngoài thương mại, Iran là một đối tác chiến lược quan trọng đối với Trung Quốc, Dexter Roberts, một nghiên cứu viên cấp cao không thường trú tại Trung tâm Trung Quốc Toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết.

“Câu hỏi của tôi là liệu Trump có thực sự thực hiện điều đó hay không,” ông nói thêm. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu ông ấy đột nhiên tuyên bố Trung Quốc không bị ảnh hưởng. Ai biết được điều gì có thể xảy ra?”