Trump tái xuất: Thế giới đối mặt với cơn địa chấn chính trị

Sự trở lại của Donald Trump có thể tạo ra những biến động sâu sắc hơn cả nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Thế giới vốn đã bất định, Trump lại càng khó đoán. Nhiệm kỳ đầu của ông đã làm chao đảo nước Mỹ và ảnh hưởng mạnh mẽ đến trật tự toàn cầu. Nếu đắc cử lần nữa, tác động đó có thể còn lan rộng hơn.

Trật tự cũ bị thách thức

Trong bài phát biểu nhậm chức đầu tiên, Trump tuyên bố: “Từ hôm nay, Hoa Kỳ sẽ là một quốc gia tự do, có chủ quyền và độc lập.” Lời tuyên bố này thoạt nghe không có gì bất thường, nhưng đặt trong bối cảnh nước Mỹ đã dẫn dắt thế giới hơn một thế kỷ qua, điều này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy lãnh đạo. Điều gì đã ngăn Mỹ trở thành một quốc gia hoàn toàn tự do? Theo Trump, đó chính là những cam kết và ràng buộc quốc tế mà Washington tự áp đặt. Giờ đây, ông muốn nước Mỹ hành động theo nguyên tắc "kẻ mạnh làm chủ" thay vì duy trì vai trò lãnh đạo đạo đức như trước.

Công dân của các đồng minh thân cận nhất của Mỹ lo ngại nhất về sự trở lại của Trump

Đồng minh lo ngại, đối thủ hào hứng

Khảo sát của Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR) cho thấy phản ứng toàn cầu đối với Trump rất khác nhau. Những đồng minh thân cận nhất của Mỹ tỏ ra bi quan: Chỉ 22% công dân EU, 15% người Anh và 11% người Hàn Quốc cho rằng nhiệm kỳ thứ hai của Trump sẽ mang lại lợi ích cho đất nước họ. Ngược lại, 84% người Ấn Độ, 61% người Saudi Arabia, 49% người Nga và 46% người Trung Quốc lại cho rằng Trump sẽ có lợi cho quốc gia họ.

Sự phân hóa này phản ánh một xu hướng quan trọng: thế giới đang chuyển từ một trật tự dựa trên niềm tin và liên minh sang một trật tự mang tính giao dịch vụ lợi. Các đồng minh của Mỹ không còn có thể dựa vào Washington như trước. Đối với châu Âu, vốn coi trật tự quốc tế tự do hậu chiến là nền tảng ổn định, đây là một cú sốc lớn. Trong khi đó, các quốc gia thuộc “phương Nam toàn cầu” chưa bao giờ thực sự tin vào hệ thống này, nên họ dễ dàng chấp nhận cách tiếp cận thực dụng của Trump.

Ngay cả cách nhìn nhận của Trung Quốc về mối quan hệ với Mỹ cũng không bi quan đến vậy.

Hai thách thức lớn: Thương mại và môi trường

Trong lĩnh vực thương mại, Trump có thể làm lung lay hệ thống kinh tế toàn cầu đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ. Trật tự thương mại tự do hậu Thế chiến II đã giúp tỷ trọng thương mại hàng hóa so với GDP toàn cầu tăng từ 5% lên 25% trước khủng hoảng tài chính 2008. Nhưng từ đó, tăng trưởng thương mại đã chững lại.

Trump tin rằng ông có thể ép các nước khác trả thuế nhập khẩu, nhưng thực tế, chính người Mỹ sẽ gánh chịu chi phí này. Nếu cuộc chiến thuế quan leo thang, nền kinh tế toàn cầu có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đặc biệt, các nước phụ thuộc vào thương mại như Canada và Mexico sẽ chịu thiệt hại lớn. Theo Dani Rodrik, chuyên gia kinh tế tại Harvard, các nước bị ảnh hưởng cần thận trọng khi đáp trả, vì biện pháp trả đũa có thể gây tổn thất cho cả hai bên.

Môi trường là lĩnh vực thứ hai chịu tác động nặng nề. Đối với Trump và những người ủng hộ MAGA, biến đổi khí hậu chỉ là một trò lừa bịp. Chính sách “khoan, khoan nữa, khoan mãi” của Trump đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng ấm lên toàn cầu. Năm 2024, nhiệt độ trung bình toàn cầu đã cao hơn 1.28°C so với mức trung bình 1951-1980 - mức cao kỷ lục. Khi nồng độ CO₂ tiếp tục tăng, Trump vẫn phớt lờ thực tế và theo đuổi chính sách “đốt cháy tất cả,” bất chấp hậu quả lâu dài đối với hành tinh.

Kinh tế Mỹ: Sự bất ổn tiềm tàng

Trump có thể hưởng lợi từ nền kinh tế mạnh mẽ mà ông thừa hưởng. Theo IMF, GDP Mỹ năm 2025 dự kiến tăng 2.7% - mức tăng trưởng mà nhiều nền kinh tế phát triển khác khó đạt được. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, nền kinh tế này không hề suy thoái như Trump tuyên bố. Ngược lại, dưới thời Joe Biden, Mỹ đã phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch.

Tuy nhiên, chính sách của Trump có thể khiến lạm phát quay trở lại. Thâm hụt ngân sách lớn, nới lỏng quy định tài chính, tăng thuế quan và trục xuất hàng loạt lao động nhập cư đều có thể gây bất ổn. Nếu Cục Dự trữ Liên bang phản ứng bằng cách siết chặt chính sách tiền tệ, căng thẳng giữa Trump và Fed sẽ leo thang. Trong trường hợp Trump thúc đẩy việc nới lỏng giám sát tài chính, nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng mới là rất cao. Điều này có thể khiến thị trường chứng khoán sụp đổ - một kịch bản Trump chắc chắn không mong muốn.

Ngoài ra, Trump sẽ phải đối mặt với thâm hụt ngân sách dự kiến 6.2% GDP và nợ công lên tới 100% GDP. Đây là con đường tài khóa không bền vững. Các biện pháp cắt giảm chi tiêu có thể không đủ để thu hẹp khoảng cách và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến những cử tri ủng hộ ông. Nhưng có lẽ, trong nhiệm kỳ hai, Trump sẽ không còn bận tâm đến điều đó - dù cử tri của ông chắc chắn sẽ quan tâm.

Thị trường chứng khoán Mỹ đang được định giá gần như cao nhất trong lịch sử.

Kết luận

Trump là một ẩn số. Ông có thể bất ngờ đạt được hòa bình ở Ukraine và Trung Đông. Hoặc ông có thể gạt bỏ những lời đe dọa của mình, tận hưởng quyền lực và để nước Mỹ cũng như thế giới yên ổn. Nhưng kịch bản có khả năng nhất vẫn là sự suy yếu của liên minh phương Tây, gián đoạn thương mại toàn cầu, môi trường bị tàn phá và các thể chế quốc tế bị tổn thương.

Trump từng tuyên bố: “Di sản tôi tự hào nhất sẽ là trở thành người kiến tạo hòa bình và đoàn kết.” Đó cũng là điều cả thế giới mong muốn. Nhưng liệu ông có thực sự làm vậy?