Trung Quốc đang quá lạm dụng lợi thế đất hiếm trong quan hệ với Nhật Bản?

Nạn nhân rõ ràng nhất của mối đe dọa này sẽ là nam châm đất hiếm được chế tạo từ các nguyên tố neodymium và praseodymium, và ngày càng được gia tăng thêm các nguyên tố hiếm hơn như samarium, dysprosium và terbium. Chúng được sử dụng ở khắp mọi nơi, từ cáp sạc đến thiết bị chuyển mạch trong các tuabin gió, động cơ của xe điện, hệ thống dẫn đường tên lửa và cánh điều khiển máy bay.

Tuy nhiên, có một vấn đề: Rất ít quốc gia được chuẩn bị tốt hơn Nhật Bản để đối phó với việc Trung Quốc đe dọa nguồn cung đất hiếm. Nhờ vào các mối đe dọa tương tự vào năm 2010 xuất phát từ một cuộc đối đầu về các đảo tranh chấp, Nhật Bản đã dành nhiều năm để đa dạng hóa chuỗi cung ứng và xây dựng kho dự trữ cho chính những tình huống như thế này.

Trong khi Trung Quốc sản xuất khoảng 80% nam châm neodymium của thế giới, Nhật Bản tự mình sản xuất khoảng một nửa số lượng còn lại, theo UBS SuMi TRUST Wealth Management Co. — mức cao hơn nhiều so với tỷ lệ khoảng 5% trong sản xuất toàn cầu của nước này.

Điều đó khiến Nhật Bản tương đối không bị ảnh hưởng bởi các mối đe dọa trước đây đối với chuỗi cung ứng này. Hãy xem xét lần cuối cùng Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm, trong các tranh chấp thương mại ăn miếng trả miếng do các mức thuế “Ngày Giải Phóng” của Tổng thống Donald Trump gây ra vào năm ngoái: Washington buộc phải đàm phán để có nguồn cung nam châm, một kết cục nhục nhã đã củng cố quyền kiểm soát của Bắc Kinh đối với một công nghệ tiên tiến quan trọng. Nhà máy nam châm của Shin-Etsu Corp. vẫn hoạt động hết công suấtBloomberg Terminal, công ty đã thông báo với các nhà đầu tư vào tháng Bảy.

Các thị trường khác lại bị cuốn vào vòng xoáy. Chỉ khoảng một phần tư yêu cầu cấp phép xuất khẩu của các nhà sản xuất châu Âu được cơ quan chức năng Trung Quốc xử lý, một hiệp hội thương mại của các công ty phụ tùng ô tô địa phương cảnh báo vào tháng Sáu. Kết quả là, các dây chuyền sản xuất và nhà máy bị đóng cửa, mặc dù các công ty châu Âu không có mâu thuẫn gì với Bắc Kinh.

Điều tương tự cũng xảy ra ở Ấn Độ. “Chúng tôi đang xoay xở hàng ngày” bằng cách dựa vào kho dự trữ nội địa cho nam châm trong các phương tiện như xe tay ga điện iQube, K.N. Radhakrishnan, Chủ tịch của TVS Motor Co., đã nói với các nhà đầu tư vào tháng Bảy.

Việc siết chặt xuất khẩu mạnh mẽ hơn mà Bắc Kinh hứa hẹn trong động thái mới nhất có thể khó chống đỡ hơn. Bất chấp sự đa dạng hóa trong thập kỷ qua, Nhật Bản vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc cho khoảng 70% nguồn cung đất hiếm của mình, theo một cơ quan nguyên liệu thô của chính phủ. Các ưu đãi cho các công ty như Lynas Rare Earths Ltd. do Nhật Bản tài trợ đã thành công trong việc mở rộng nguồn cung neodymium và praseodymium, nhưng lại quá chậm trong việc làm điều tương tự với samarium, dysprosium và terbium khó kiếm hơn. Tuy nhiên, các mỏ vẫn tồn tại ở đó.

Hành động của Trung Quốc đối với đất hiếm trong những năm gần đây không gây ra phản ứng khuất phục mà Bắc Kinh có thể đã hy vọng, mà thay vào đó là một sự phục hưng toàn cầu trong sản xuất sẽ làm xói mòn sự thống trị của họ. Theo bước Nhật Bản, các cơ sở được thiết kế để vượt qua ảnh hưởng của Trung Quốc đối với chuỗi cung ứng nam châm đất hiếm đang mọc lên trên mọi châu lục: từ Mỹ đến Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ, Malaysia, Úc, Estonia, Đức, Brazil và Angola.

Các cơ sở đất hiếm rất phức tạp và thường không mang lại lợi nhuận nếu thiếu sự hỗ trợ từ chính phủ như đã được công bố trong 12 tháng qua. Tuy nhiên, chúng vẫn dễ thiết lập hơn rất nhiều so với các chuỗi cung ứng cần thiết để sản xuất các con chip máy tính ba nanomet tiên tiến nhất mà Trung Quốc không thể có được. Điều đó khiến chúng trở thành một công cụ địa chính trị yếu hơn so với kỳ vọng của Bắc Kinh.

Công ty Neo Performance Materials Inc. của Canada chỉ mất 500 ngày để xây dựng một nhà máy nam châm đất hiếm ở Estonia, mở cửa vào tháng Chín, với doanh số thương mại dự kiến diễn ra trong năm nay. Sau khi khởi động dây chuyền sản xuất cho các nguyên tố tương đối dồi dào là neodymium và praseodymium tại cơ sở ở Pháp vào tháng Tư năm ngoái, Solvay SA của Bỉ đã bắt đầu sản xuất samarium hiếm hơn và sẽ bắt đầu sản xuất dysprosium và terbium được săn đón nhất trong năm nay.

Các nhà phân tích lo lắng trong năm qua đã trích dẫn một câu nói của Đặng Tiểu Bình như bằng chứng cho kế hoạch dài hạn của Bắc Kinh: “Trung Đông có dầu; Trung Quốc có đất hiếm.” Một hướng dẫn tốt hơn có lẽ là một câu nói khác thường được cho là của cựu thủ tướng: “Che giấu sức mạnh, chờ thời cơ.” Khi phô bày một cách lộ liễu quyền kiểm soát của mình đối với các khoáng sản quan trọng, Bắc Kinh đã truyền cảm hứng cho các cơ sở đối thủ xuất hiện trên toàn thế giới. Điều đó sẽ khiến họ yếu hơn rất nhiều về lâu dài.