Xuất khẩu Trung Quốc lập kỷ lục, nhưng áp lực đè nặng lên đội ngũ bán hàng tuyến đầu

Trung Quốc xuất khẩu nhiều hàng hóa ra thế giới hơn bao giờ hết trong năm 2025. Tuy nhiên, với Aimee Chen – một nhân viên bán hàng xuất khẩu – đây lại là năm khó khăn nhất trong gần hai thập kỷ làm nghề.

Sau khi các chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến đơn hàng từ Mỹ giảm tới một phần ba, công ty chuyên sản phẩm cho thú cưng của Chen buộc phải chuyển hướng, đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường sang những khu vực mới, thường có mức thu nhập thấp hơn như Nam Mỹ. Chiến lược này phản ánh định hướng thương mại chính thức của Trung Quốc, giúp nước này ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1,200 tỷ USD trong năm 2025, bất chấp việc phải đối mặt với nhiều rào cản thương mại mới.

Tuy nhiên, các cuộc phỏng vấn của Reuters với 14 nhân viên bán hàng đang làm việc ở tuyến đầu của nỗ lực đa dạng hóa xuất khẩu cho thấy đằng sau những con số tích cực là hàng loạt chi phí và thách thức ít được nhắc đến.

Bốn nhân viên bán hàng cho biết đơn hàng từ các thị trường mới thường có quy mô nhỏ hơn và biên lợi nhuận thấp hơn so với các đơn hàng từ Mỹ, kéo theo thu nhập từ hoa hồng và tiền lương giảm sút. Theo số liệu chính phủ, lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc trong tháng 11 đã giảm 13.1% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong hơn một năm.

Nhiều người cũng mô tả thời gian làm việc kéo dài hơn, cường độ công việc cao hơn và mức độ bất ổn lớn hơn trong bối cảnh xuất khẩu tăng mạnh.

“Tôi thực sự rất lo lắng,” Chen nói, cho biết cô gần đây gặp các triệu chứng căng thẳng như rụng tóc và mất ngủ.

Theo ông Mingwei Liu, giám đốc Trung tâm Công việc và Việc làm Toàn cầu tại Đại học Rutgers, chiến lược xuất khẩu của Trung Quốc tại các thị trường thay thế phụ thuộc nhiều vào việc các doanh nghiệp theo đuổi các đơn hàng giá rẻ với khối lượng lớn. Để giành khách, các công ty thường phải chấp nhận chu kỳ thanh toán dài hơn và đối mặt với rủi ro vỡ nợ cao hơn, ông cho biết.

“Việc tái định hướng thị trường này làm gia tăng cường độ lao động, gánh nặng tâm lý và sự bất ổn về thu nhập mà đội ngũ bán hàng xuất khẩu phải đối mặt,” ông Liu nhận định.

Bộ Thương mại, Bộ Nhân sự Trung Quốc và văn phòng phụ trách truyền thông của Quốc vụ viện đều không phản hồi yêu cầu bình luận.

Trung Quốc và Mỹ ngày càng gắn bó về kinh tế kể từ khi Bắc Kinh gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001. Tuy nhiên, mối quan hệ này cũng trở nên mất cân đối hơn, khi Trung Quốc ưu tiên sản xuất còn Mỹ đóng vai trò là thị trường tiêu dùng.

Một số nhà bán lẻ Mỹ và nhà sản xuất Trung Quốc cho biết mối quan hệ giữa hai bên từng đủ chặt chẽ để có thể dự đoán nhu cầu và giới hạn của nhau, khiến việc ký kết hợp đồng diễn ra gần như tự động.

Chen, chẳng hạn, mô tả những tương tác trước đây với các nhà bán lẻ Mỹ phần lớn là tích cực. Khách hàng tại nền kinh tế lớn nhất thế giới thường “dễ làm việc” và chốt hợp đồng nhanh chóng, cô cho biết.

Ngược lại, các khách hàng tại những thị trường mới đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và sự linh hoạt hơn.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đã giảm 20% trong năm 2025, dù Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất. Trong khi đó, xuất khẩu sang châu Phi tăng 25.8%, sang Mỹ Latinh tăng 7.4%, sang Đông Nam Á tăng 13.4% và sang Liên minh châu Âu tăng 8.4%.

Căng thẳng thương mại giữa Washington và Bắc Kinh leo thang sau khi ông Trump nhậm chức đầu năm 2025. Ông đã nâng thuế lên hơn 100% vào tháng 4, trước khi đảo ngược một phần và đạt được một thỏa thuận đình chiến mong manh. Việc ông tái đắc cử đã đẩy khu vực sản xuất định hướng xuất khẩu của Trung Quốc vào cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn nhằm giành nhu cầu từ nước ngoài.

Monica Chen, người đã bán phụ tùng ô tô hơn 10 năm tại tỉnh Chiết Giang, trước đây chủ yếu dựa vào email để duy trì hoạt động kinh doanh. Nhưng sau khi thuế quan của Mỹ được áp dụng, cô buộc phải nỗ lực nhiều hơn để giành hợp đồng, bao gồm việc tăng số chuyến công tác lên tới ba lần mỗi tháng và thường xuyên gọi điện chào hàng cho khách mới.

“Việc phát triển thị trường mới rất khó khăn, gần như đã bão hòa,” Monica – không có quan hệ họ hàng với Aimee Chen – nói.

Công ty của cô cuối cùng phải giảm giá để cạnh tranh với các doanh nghiệp Trung Quốc khác cũng đang tìm kiếm người mua ở nước ngoài. Giá trị đơn hàng của công ty đã giảm một phần ba so với năm 2024, cô cho biết.

Khi lợi nhuận sụt giảm, các doanh nghiệp ngày càng gây áp lực lớn hơn lên đội ngũ bán hàng.

Cici Lv, 24 tuổi, làm việc trong lĩnh vực bán pin xe đạp điện tại Thâm Quyến từ năm 2022, cho biết thu nhập hàng tháng của cô khoảng 5,000 nhân dân tệ (717 USD) – không cao hơn nhiều so với công nhân nhà máy.

Tuy nhiên, khác với công nhân sản xuất, ca làm việc của Lv gần như không bao giờ kết thúc. Cô thường xuyên phải online để trao đổi với khách hàng nước ngoài ở nhiều múi giờ khác nhau.

Một đồng nghiệp của cô, Rowan Wang – nhân viên bán hàng cho một nhà xuất khẩu thiết bị nông nghiệp ở miền đông Trung Quốc – mô tả áp lực công việc ngắn gọn: “Chỉ cần còn sống là phải trả lời.”

Năm nhân viên bán hàng cũng cho biết họ gặp nhiều khó khăn khi làm việc với các khách hàng ít khá giả hơn tại những thị trường còn xa lạ.

Lv kể rằng cô từng trao đổi tin nhắn với một khách hàng trong nhiều tháng, thảo luận từ thời sự, bữa trưa cho đến tôn giáo. Cuối cùng, người này chỉ đặt mua một pin, mang lại cho cô khoản hoa hồng chưa tới 2 USD.

Một phân tích 100 bài đăng được yêu thích nhất liên quan đến xuất khẩu trên nền tảng mạng xã hội RedNote trong sáu tháng tính đến giữa tháng 1 cho thấy có 37 bài phàn nàn về áp lực công việc gia tăng và 6 bài phản ánh các tương tác thiếu chuyên nghiệp với khách hàng.

“Đôi khi điều đó khiến bạn rối loạn tinh thần,” Lv nói, cho biết cô từng nhận được những đề nghị mang tính quấy rối.

Theo Chen Bo, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, những khó khăn mà đội ngũ bán hàng mô tả có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm rằng thành công trong việc đa dạng hóa thương mại của Trung Quốc năm 2025 sẽ khó lặp lại trong các năm tới.

Các nhà kinh tế từ lâu đã cho rằng Trung Quốc cần thúc đẩy thị trường nội địa nếu muốn chấm dứt vòng xoáy giảm phát. Tiêu dùng yếu buộc các nhà sản xuất phải cạnh tranh ở nước ngoài – thường là cạnh tranh lẫn nhau – điều này giúp duy trì doanh thu nhưng làm xói mòn lợi nhuận, ông Chen nhận định.

“Trung Quốc không thể duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững nếu tiếp tục phụ thuộc vào các thị trường nước ngoài,” ông nói.