Xung đột Mỹ - Trung về Đài Loan có nguy cơ leo thang hạt nhân, nghiên cứu cảnh báo

Trong báo cáo đánh giá chiến lược công bố trước Đối thoại Shangri-La tại Singapore cuối tuần này – hội nghị quốc phòng thường niên lớn nhất châu Á – IISS cho rằng thế giới đang đứng trước nguy cơ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới, với khu vực châu Á - Thái Bình Dương là tâm điểm.

Báo cáo nêu rõ các quốc gia trong khu vực cùng những nước có lợi ích chiến lược đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân, trong khi các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân cũng theo đuổi năng lực tấn công tầm xa bằng vũ khí thông thường. Theo IISS, xu hướng này đang làm suy giảm sự ổn định chiến lược toàn cầu.

Hiện chưa có phản hồi chính thức từ phía Mỹ hoặc Trung Quốc.

Vấn đề Đài Loan, xung đột tại Iran và những nghi ngờ về cam kết của Mỹ đối với khu vực được dự báo sẽ là các chủ đề nổi bật tại Đối thoại Shangri-La diễn ra từ ngày 29-31/5.

Hội nghị thường niên này quy tụ nhiều bộ trưởng quốc phòng, tướng lĩnh, lãnh đạo tình báo, nhà ngoại giao, chuyên gia phân tích và đại diện ngành công nghiệp quốc phòng trên thế giới.

Sự kiện diễn ra sau cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh hồi đầu tháng. Cuộc gặp đã làm dấy lên lo ngại tại Đài Bắc về mức độ cam kết của Washington trong việc hỗ trợ hòn đảo tự trị này tự vệ.

Bắc Kinh chưa bao giờ loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để giành quyền kiểm soát Đài Loan, dù vẫn khẳng định ưu tiên “thống nhất hòa bình”. Chính quyền Đài Loan bác bỏ các tuyên bố chủ quyền từ Trung Quốc.

Trung Quốc gần đây gia tăng sức ép quân sự bằng cách mở rộng hiện diện quân sự quanh đảo Đài Loan, khiến Đài Bắc duy trì trạng thái cảnh giác cao độ trước nguy cơ xuất hiện thêm các động thái mới từ Bắc Kinh sau cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung.

Thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth dự kiến sẽ phát biểu tại hội nghị ở Singapore vào thứ Bảy, trong khi Trung Quốc vẫn chưa xác nhận liệu Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân có tham dự hay không.

Bản đánh giá dài 156 trang của IISS phân tích sự thay đổi trong học thuyết quân sự của các nước trong khu vực cũng như kịch bản có thể xảy ra nếu nổ ra xung đột quanh Đài Loan.

Theo báo cáo, dù mục tiêu của Mỹ và Trung Quốc trong kịch bản Đài Loan là khác nhau – Trung Quốc muốn ngăn Mỹ và đồng minh can thiệp, còn Mỹ muốn tăng cường khả năng phòng thủ của Đài Loan – nhưng hai bên đều có thể triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn trên nhiều mặt trận.

“Xung đột với Trung Quốc có nguy cơ leo thang, thậm chí tới cấp độ hạt nhân, do tầm quan trọng chiến lược của Đài Loan đối với Bắc Kinh”, báo cáo nhấn mạnh.

IISS cho biết hiện có rất ít dấu hiệu công khai cho thấy quân đội hai nước đã xây dựng được các “hàng rào an toàn” cần thiết hoặc các quy tắc tác chiến nhằm ngăn việc hai bên tấn công vào hệ thống chỉ huy, kiểm soát, liên lạc, máy tính, tình báo, giám sát và trinh sát của nhau.

Theo tổ chức này, nguy cơ leo thang hạt nhân sẽ tiếp tục là mối đe dọa thường trực trong bất kỳ cuộc xung đột lớn nào giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ông Daniel Salisbury, chuyên gia cấp cao của IISS, cho biết cuộc gặp gần đây giữa ông Trump và ông Tập không có thảo luận đáng kể nào liên quan đến vấn đề hạt nhân, trong khi quan hệ giữa hai siêu cường hiện rất khó khăn ở lĩnh vực này.

Ông Salisbury nhận định trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ và Liên Xô từng duy trì lịch sử dài đối thoại về kiểm soát vũ khí và giảm thiểu rủi ro hạt nhân. Tuy nhiên, việc đối thoại với Trung Quốc hiện phức tạp hơn nhiều do phần lớn kho vũ khí hạt nhân của Bắc Kinh được giữ bí mật.

“Hiện chưa tồn tại văn hóa đối thoại như vậy, nên nền tảng để xây dựng lòng tin giữa hai bên gần như không có”, ông nói.

Dù kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga vẫn vượt xa Trung Quốc, giới chức Mỹ cùng các chuyên gia kiểm soát vũ khí cho rằng Bắc Kinh đang mở rộng và hiện đại hóa năng lực hạt nhân nhanh hơn bất kỳ cường quốc hạt nhân nào khác.

Một báo cáo của Lầu Năm Góc công bố hồi tháng 12 cho biết Trung Quốc đang hướng tới mục tiêu sở hữu 1,000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030.

Theo Liên đoàn Các nhà khoa học Mỹ, Nga hiện có khoảng 4,400 đầu đạn hạt nhân đang hoạt động, Mỹ có khoảng 3,700 đầu đạn, trong khi Trung Quốc sở hữu khoảng 620 đầu đạn.