Ba sàn chứng khoán Trung Quốc: Khi “nhiều” lại hóa “hại”

Hãy nhìn vào Sở giao dịch chứng khoán Bắc Kinh (BSE), sàn mới nhất trong số các sàn tập trung vào đổi mới. Năm nay, BSE đã thu hút số lượng hồ sơ niêm yết gấp đôi tổng cộng của hai đối thủ, trong khi chỉ số 50 cổ phiếu hàng đầu của sàn tăng hơn 50%.

BSE được ra mắt với hình thức hiện tại vào năm 2021 nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ đổi mới huy động vốn, với lời hứa về yêu cầu niêm yết nhẹ hơn và hệ thống xét duyệt nhanh hơn. Trước đó, vào năm 2019, Sở giao dịch STAR ở Thượng Hải gây chú ý khi cho phép doanh nghiệp chủ động hơn về lịch trình IPO. Một thập kỷ trước, sàn ChiNext ở Thâm Quyến từng tạo cú hích khi hạ yêu cầu lợi nhuận tối thiểu để được niêm yết.

Nghe có vẻ như tiến triển ổn định — dần dần nới lỏng các yêu cầu phức tạp khi cơ quan quản lý và nhà đầu tư ngày càng tự tin hơn. Nhưng sự chú ý của nhà đầu tư là hữu hạn. Cả ChiNext lẫn STAR đều từng ra mắt trong cơn sốt đầu cơ, với cổ phiếu niêm yết đạt mức định giá “trên trời” và hút dòng vốn nóng khỏi các thị trường khác — cho đến khi bong bóng xẹp xuống.

Bắc Kinh cũng đã trải qua một chu kỳ tăng vọt rồi lao dốc tương tự sau khi giới chức, lo ngại giá cổ phiếu tăng vọt cuối năm 2023, ban hành cảnh báo và thông báo về giao dịch bất thường đối với khoảng một nửa trong số hơn 200 mã của sàn. Thế nhưng, điều này vẫn không ngăn được “làn sóng IPO”: năm nay, đã có 113 kế hoạch niêm yết gửi lên sàn, so với tổng cộng 44 của STAR và ChiNext, theo dữ liệu Wind.

Thị trường quá “nhiệt” của Trung Quốc đã khiến nhiều nhà đầu tư bị thiêu rụi trong nhiều năm qua. Nhưng những doanh nghiệp niêm yết trên “sàn nóng” mới chính là những người chịu thiệt hại nặng nhất khi sự chú ý chuyển hướng đi nơi khác. Chuyển sang một sàn tốt hơn nghe thì đơn giản nhưng thực tế rất khó vì phải được cơ quan chức năng chấp thuận.

Sẽ tốt hơn biết bao nếu ba sàn này hợp nhất — hoặc ít nhất hoạt động theo cùng một bộ quy tắc — để doanh nghiệp được đánh giá dựa trên nội lực thay vì địa chỉ niêm yết.

Thị trường chứng khoán Trung Quốc, bao gồm cả Hồng Kông, về mặt kỹ thuật là lớn thứ hai thế giới sau Mỹ, với tổng vốn hóa 18 nghìn tỷ USD. Nhưng thực tế, chúng lại không mạnh như con số đó, khi ngày càng nhiều sàn xuất hiện khiến nhà đầu tư nghi ngờ về tính bền vững của từng sàn. Trung Quốc muốn các thị trường chứng khoán thúc đẩy nền kinh tế. Để làm được điều đó, “nhiều” chưa chắc đã “tốt”.