Bắc Kinh đảo ngược thế cờ: Nhân dân tệ mạnh lên giữa bão thuế quan Mỹ

Một xu hướng đáng chú ý năm nay là phản ứng của thị trường thường đi ngược lại trực giác trước những nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm phá vỡ nhiều chuẩn mực kinh tế lâu đời. Một trong những bất ngờ lớn nhất chính là sự tăng giá của đồng nhân dân tệ Trung Quốc.

Ban đầu, giới phân tích gần như đồng thuận rằng Bắc Kinh sẽ ứng phó với các mức thuế trừng phạt của Washington bằng cách hạ giá đồng nhân dân tệ để hỗ trợ xuất khẩu. Đồng tiền yếu hơn sẽ giúp hàng hóa Trung Quốc giữ được sức cạnh tranh, đồng thời góp phần kéo nền kinh tế thoát khỏi tình trạng giảm phát kể từ khi bong bóng bất động sản vỡ năm 2021. Ngoài ra, đây cũng sẽ là cú phản đòn trực tiếp vào chính quyền Trump, vốn theo đuổi chương trình “đô la yếu” do các cố vấn Stephen Miran và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thúc đẩy.

Thế nhưng Bắc Kinh lại khiến thị trường bất ngờ. Đồng nhân dân tệ từng rơi xuống mức thấp nhất trong 18 năm, khoảng 7.35 nhân dân tệ/USD trong đợt áp thuế “Ngày Giải phóng” ngày 2/4. Với lạm phát nội địa thấp và nhiều năm giảm phát, tỷ giá hiệu quả thực tế (REER) khi đó đã xuống mức yếu nhất hơn một thập kỷ. Nhưng kể từ tháng 4, xu hướng đảo chiều. Đồng nhân dân tệ nhanh chóng hồi phục và tuần trước chạm đỉnh năm 2025 ở mức 7.1260/USD. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và thị trường ngoại hối quốc tế, đây cũng là mức tăng hàng tháng mạnh nhất gần một năm qua.

Một phần nguyên nhân là dòng vốn đổ vào mạnh mẽ. Chỉ số Shanghai Composite vọt lên mức cao nhất 10 năm, nhờ dòng vốn ròng kỷ lục từ các quỹ đầu cơ trong tháng 8. Dù thặng dư thương mại với Mỹ thu hẹp, thặng dư toàn cầu của Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm vẫn lập kỷ lục mới. Tất cả đã tạo ra nền tảng cho đồng tiền mạnh hơn.

Thiện chí từ Bắc Kinh

Với một đồng tiền được quản lý chặt chẽ như nhân dân tệ, các yếu tố thị trường không phải là toàn bộ câu chuyện. Việc nhân dân tệ tăng giá dường như là một quyết định chính sách có chủ đích, phản ánh chiến lược rộng hơn của Bắc Kinh trong việc đối phó với thuế quan của Mỹ.

Thoạt nhìn, điều này khó hiểu: trong bối cảnh áp lực giảm phát vẫn đè nặng lên nền kinh tế, vì sao Bắc Kinh lại chọn đồng tiền mạnh hơn? Nhưng xét từ góc độ đàm phán, logic trở nên rõ ràng. Chính quyền Trump nhiều lần khẳng định mong muốn đồng USD yếu đi để thúc đẩy xuất khẩu Mỹ. Khi nhân dân tệ lên giá, các đồng tiền châu Á khác neo theo cũng mạnh hơn, từ đó hỗ trợ mục tiêu của Washington. Nói cách khác, việc Bắc Kinh để nhân dân tệ tăng giá có thể là tín hiệu sẵn sàng thương lượng, bất chấp màn phô diễn sức mạnh trong tuần này.

Chống lại “sự cuốn vào”

Ngoài yếu tố đối ngoại, Trung Quốc cũng có lý do trong nước để duy trì nhân dân tệ mạnh hơn. Nhu cầu tiêu dùng đang ì ạch, trong khi dữ liệu PMI sản xuất, đơn hàng mới và hoạt động xây dựng đều suy giảm. Chủ tịch Tập Cận Bình đã cam kết thúc đẩy tiêu dùng nội địa, hỗ trợ đổi mới công nghệ và doanh nghiệp nhỏ, đồng thời tìm cách phá vỡ vòng xoáy “cuốn vào” – cạnh tranh quá mức dẫn đến dư thừa công suất.

Một đồng tiền mạnh hơn có thể góp phần thúc đẩy tiêu dùng, khi hàng nhập khẩu rẻ hơn và niềm tin người dân được cải thiện. Như nhận định của Goldman Sachs, sự tăng giá hiện nay là “một cú hích chính sách, chứ không phải lực kéo của thị trường”.

Trong bối cảnh bất ổn trong và ngoài nước, Bắc Kinh có thể tiếp tục để nhân dân tệ đi lên, ít nhất cho đến khi thỏa thuận đình chiến thuế quan Mỹ - Trung hết hạn vào tháng 11. Một đồng tiền mạnh hơn có thể chính là “cành ô liu” mà Trung Quốc sẵn sàng đưa ra trên bàn đàm phán.