Các nhà máy khử mặn – “gót chân Achilles” của Vùng Vịnh giữa căng thẳng Iran

Quân đội Iran trước đây từng cảnh báo sẽ tấn công các nhà máy khử mặn và những cơ sở hạ tầng khác tại Vùng Vịnh nếu Mỹ thực hiện các đe dọa nhằm vào cơ sở nhiên liệu và năng lượng của nước này.

Dưới đây là những thông tin về mức độ phụ thuộc của các quốc gia Arab vùng Vịnh vào công nghệ khử mặn để đáp ứng nhu cầu nước cơ bản.

Các quốc gia Vùng Vịnh phụ thuộc vào nhà máy khử mặn đến mức nào?

Tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nước khử mặn chiếm hơn 80% nguồn nước uống.

Bahrain trở thành quốc gia hoàn toàn phụ thuộc vào nước khử mặn từ năm 2016, trong đó toàn bộ nguồn nước ngầm được dự trữ cho các tình huống khẩn cấp, theo chính quyền nước này.

Qatar phụ thuộc 100% vào nước khử mặn.

Công nghệ khử mặn cung cấp 90% nhu cầu nước sinh hoạt tại Kuwait.

Oman phụ thuộc 86% vào nước khử mặn để đáp ứng nhu cầu của người dân.

Tại Saudi Arabia, quốc gia có diện tích lớn hơn và sở hữu trữ lượng nước ngầm tự nhiên dồi dào hơn, khoảng 50% nguồn cung nước phân phối đến người dân đến từ nước khử mặn vào năm 2023, theo Cơ quan Thống kê Saudi Arabia.

Sáu quốc gia Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE hiện sản xuất khoảng 1/3 lượng nước khử mặn toàn cầu và sở hữu nhiều nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới. Sáu nước này, tạo thành Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), có tổng dân số được Liên Hợp Quốc ước tính vượt 61 triệu người vào năm 2025.

Vùng Vịnh dễ bị tổn thương như thế nào?

Hoạt động khử mặn tại Vùng Vịnh có mức độ tập trung cao, khi một số ít nhà máy tạo ra phần lớn sản lượng nước. Nhiều cơ sở trong số này là nhà máy đồng phát, nghĩa là vừa sản xuất nước vừa cung cấp lượng điện đáng kể cho lưới điện quốc gia.

Các nhà máy này nằm trong tầm hoạt động của tên lửa và máy bay không người lái, do đó các cuộc tấn công có thể gây ra những cú sốc nghiêm trọng về nhân đạo và kinh tế, theo Hội đồng Đại Tây Dương.

Hội đồng Đại Tây Dương cảnh báo hậu quả có thể rất nghiêm trọng, làm gián đoạn nguồn cung nước cho các cơ sở công cộng, doanh nghiệp, hộ gia đình và khách sạn, hoặc gây ra tình trạng mất điện trên diện rộng tại các thành phố và buộc chính quyền phải tính đến phương án sơ tán toàn bộ.

Thủ đô Riyadh của Saudi Arabia có thể phải sơ tán trong vòng một tuần nếu nhà máy Jubail, hệ thống đường ống hoặc cơ sở hạ tầng điện liên quan bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng, theo một điện tín ngoại giao của Mỹ năm 2008 được WikiLeaks công bố.

Các quốc gia đang chuẩn bị như thế nào?

Nhằm giảm thiểu nguy cơ gián đoạn nguồn cung nước cho thủ đô, chính phủ Saudi Arabia đã xây dựng Hồ chứa nước chiến lược Riyadh, được Guinness World Records xác nhận vào năm 2023 là cơ sở lưu trữ nước uống lớn nhất thế giới.

Qatar từng đánh giá vài năm trước rằng quốc gia này có thể cạn kiệt nguồn nước uống chỉ sau 3 ngày nếu nguồn cung bị gián đoạn, theo lời Thủ tướng nước này vào năm ngoái.

Quốc gia bán đảo nhỏ bé này, nơi nhiệt độ mùa hè có thể lên tới 50 độ C (122 độ F), đã hoàn thành vào năm 2018 hệ thống gồm 15 bể chứa nước uống bằng bê tông lớn nhất thế giới, mỗi bể có sức chứa khoảng 100 triệu gallon Anh, tương đương lượng nước đủ để lấp đầy khoảng 180 bể bơi Olympic. Dự án này giúp Qatar lập kỷ lục Guinness về các bể chứa đơn lẻ lớn nhất và mạng lưới bể chứa lớn nhất, theo công ty điện nước quốc gia Kahramaa.

Ai sở hữu các siêu nhà máy khử mặn?

Saudi Arabia dẫn đầu ngành khử mặn về công suất, tiếp theo là UAE và Israel lần lượt đứng thứ hai và thứ ba, theo công ty tư vấn Blackridge.

Nhà máy lớn nhất thế giới là cơ sở Ras Al Khair trị giá 7.2 tỷ USD tại Saudi Arabia, có khả năng xử lý 3 triệu m³ nước mỗi ngày, tiếp theo là nhà máy Jubail trị giá 1 tỷ USD.

Ras Al Khair cung cấp nước uống cho Riyadh, nơi có khoảng 8 triệu dân, cũng như thành phố Hafr Al-Batin.

UAE sở hữu 4 nhà máy lớn với tổng chi phí xây dựng 5.3 tỷ USD, nằm tại cảng công nghiệp Jebel Ali ở Dubai, Taweelah giữa Abu Dhabi và Dubai, cùng các tiểu vương quốc Fujairah và Umm Al Quwain.

Nhà máy Sorek trị giá 500 triệu USD tại Israel có khả năng xử lý 640,000 m³ nước mỗi ngày và đáp ứng 20% nhu cầu nước của quốc gia này. Cơ sở này nằm gần Tel Aviv và được xây dựng với sự hỗ trợ của Hutchison Water, công ty thuộc tập đoàn CK Hutchison Holdings của Hong Kong.

Phần lớn các nhà máy khử mặn của Saudi Arabia và UAE không có sự tham gia của nhà đầu tư Mỹ. Các nhà máy tại Saudi Arabia được xây dựng với sự hỗ trợ của Siemens (Đức) và Engie (Pháp), trong khi các dự án tại UAE có sự tham gia của Acciona Energia (Tây Ban Nha) và BESIX Group (Bỉ).