Trung Quốc phổ cập AI giá rẻ, thách thức lợi thế công nghệ của Mỹ

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington đang theo dõi sát cách Trung Quốc thúc đẩy phát triển AI. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cảnh báo có thể áp dụng biện pháp trừng phạt với các mô hình AI nước ngoài bị phát hiện đánh cắp tài sản trí tuệ Mỹ, đồng thời gây sức ép lên các công ty sử dụng AI Trung Quốc.

Tuy nhiên, việc kiềm chế AI Trung Quốc sẽ khó khăn hơn nhiều so với các biện pháp từng áp dụng với xe điện hay thiết bị 5G của Huawei. Các mô hình AI có thể được tải xuống, chỉnh sửa và vận hành cục bộ, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn.

“Điều này rất khác so với việc cấm Huawei 5G vào năm 2018. Đây là một thế giới khác”, Kristy Loke, nghiên cứu viên tại MATS Research, nhận định.

Các mô hình AI Trung Quốc hiện đã được sử dụng rộng rãi tại Mỹ. Trên nền tảng AI OpenRouter, chúng chiếm gần 60% lượng token được các công ty Mỹ sử dụng. Nhiều startup, nhà nghiên cứu tại Thung lũng Silicon và các doanh nghiệp như DoorDash, Airbnb đang sử dụng mô hình Trung Quốc như lựa chọn chi phí thấp hoặc bổ sung cho các sản phẩm từ OpenAI và Anthropic.

Rủi ro đối với doanh nghiệp Mỹ

Saif Khan, chuyên gia công nghệ tại Institute for Progress, cho rằng việc hạn chế AI Trung Quốc trong cơ quan chính phủ Mỹ có thể xảy ra, nhưng mở rộng sang khu vực tư nhân sẽ gặp nhiều phản đối từ cộng đồng mã nguồn mở và giới nghiên cứu AI.

Ông Bessent cho biết Mỹ đã phát hiện dấu vết của các mô hình AI Mỹ trong một số sản phẩm Trung Quốc và cho rằng điều này “không thể chấp nhận được”. Washington đang xem xét khả năng yêu cầu các công ty công khai việc sử dụng mô hình AI Trung Quốc với khách hàng.

Một lệnh cấm từ Mỹ cũng có thể ảnh hưởng đến các công ty hạ tầng AI như Baseten và Fireworks, vốn phụ thuộc vào việc cung cấp các mô hình mã nguồn mở, trong đó ngày càng nhiều mô hình đến từ Trung Quốc.

Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng AI Mỹ - Trung

Các biện pháp hạn chế mới có thể làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh trước cuộc đối thoại AI chính thức đầu tiên giữa hai nước dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gần đây cảnh báo các quốc gia không nên mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia trong lĩnh vực AI, đồng thời kêu gọi thúc đẩy “mã nguồn mở, sự cởi mở, hợp tác và chia sẻ”.

Một số chuyên gia cho rằng Mỹ không nhất thiết phải áp dụng lệnh cấm hoàn toàn mà có thể tạo ra rủi ro pháp lý và danh tiếng khiến doanh nghiệp thận trọng hơn khi sử dụng AI Trung Quốc.

Dean Ball, người đứng đầu bộ phận chiến lược tương lai tại OpenAI, cho rằng Washington có thể tạo ra “FUD” – nỗi sợ hãi, sự bất định và nghi ngờ – nhằm khiến các doanh nghiệp tự hạn chế sử dụng những mô hình này.

Tuy nhiên, quan điểm này bị phản đối bởi David Sacks, đồng chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống Mỹ, người cho rằng chính sách quản lý phải dựa trên bằng chứng thay vì khai thác tâm lý lo ngại.

Trung Quốc tạo ra sự phụ thuộc mới

Tranh luận về AI cũng cho thấy Trung Quốc đang tạo ra sự phụ thuộc mới đối với doanh nghiệp Mỹ. Các mô hình giá rẻ, linh hoạt của nước này ngày càng được tích hợp vào hoạt động của startup, nhà nghiên cứu và nhà cung cấp hạ tầng AI tại Mỹ.

Việc thuyết phục đồng minh áp dụng chính sách hạn chế tương tự cũng có thể khó khăn, bởi phần mềm AI có thể được kiểm tra, chỉnh sửa và vận hành tại chỗ khác với phần cứng viễn thông.

Trong khi đó, Bắc Kinh đang thúc đẩy hình ảnh AI mở và dễ tiếp cận. Ông Tập Cận Bình nhấn mạnh khái niệm “AI cho mọi người”, cho rằng công nghệ này cần được phổ cập rộng rãi khi khoảng cách kỹ thuật số ngày càng lớn.

Đối với nhiều quốc gia không đủ nguồn lực phát triển AI tiên tiến, các mô hình Trung Quốc có thể quá rẻ và linh hoạt để bỏ qua.

“Đây sẽ là điều rất khó ngăn chặn, bởi các mô hình Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục được phổ biến. Phần còn lại của thế giới sẽ tiếp tục sử dụng chúng”, Loke nhận định.